Rhaglen, penderfyniadau a chofnodion

Derbyn unrhyw ymddiheuriadau am absenoldeb.

Derbyniwyd ymddiheuriadau gan Ian Jones (Pennaeth Gwasanaethau Corfforaethol).

Derbyn unrhyw ddatganiadau o fuddiant personol.

Ni dderbyniwyd unrhyw ddatganiadau o fuddiant personol.

Nodi unrhyw eitemau sy’n fater brys ym marn y Cadeirydd fel y gellir eu hystyried.

Ni nodwyd unrhyw fater brys.

Bydd y Cadeirydd yn cynnig y dylid llofnodi cofnodion y cyfarfod blaenorol o’r pwyllgor hwn a gynhaliwyd ar 25 Gorffennaf 2025, fel rhai cywir.

Derbyniodd y Cadeirydd gofnodion cyfarfod blaenorol y pwyllgor hwn a gynhaliwyd ar 17 Mehefin 2025, fel rhai cywir.

Vera Jones, Rheolwr Democratiaeth ac Iaith i gyflwyno’r adroddiad.

Derbyn yr adroddiad ar yr amod bod cymal i annog cynghorau cymuned i gymryd eu tâl yn cael ei ychwanegu.

Cyflwynwyd yr adroddiad gan Reolwr Gwasanaeth Democratiaeth ac Iaith. Esboniwyd mai hwn yw’r adroddiad cyntaf gan Gomisiwn Democratiaeth Ffiniau Cymru sydd bellach yn gyfrifol am osod lefel y gydnabyddiaeth ariannol i Gynghorwyr Cymru. Tynnwyd sylw at y prif faterion yn yr adroddiad gan nodi bod amryw o egwyddorion newydd gan y Comisiwn yn cael eu gynnwys yn yr adroddiad. Rhoddwyd trosolwg o brif flaenoriaethau’r Comisiwn ar gyfer y dyfodol, gan nodi’r gwaith sydd ar y gweill a’r hyn sydd dan ystyriaeth.

Amlinellwyd yr argymelliadau ar gyfer blwyddyn Ariannol 2026-27 ac esboniwyd bod cyfle i ymateb i argymhellion yr adroddiad drafft erbyn yr 18fed o Dachwedd, 2025. Cadarnhawyd bydd newidiadau mawr i’r fframwaith unwaith bob tymor etholiadol gyda newidiadau llai yn digwydd yn flynyddol. Nodwyd bod yr adroddiad yn canolbwyntio ar y ffioedd ar gyfer y flwyddyn 2026-27, gan nodi bydd cynnydd o 6.4% i dal aelodau, wrth ddod a chyflog blynyddol sylfaenol bob cynghorydd i £21,044.00. Adroddwyd bod y Comisiwn yn bwriadu edrych ar y berthynas rhwng cyflogau Cynghorwyr a’r arolwg blynyddol o oriau ac enillion Cymru gan  ystyried a’i dyma’r  sail cywir  wrth wneud penderfyniadau i’r  dyfodol.

Cadarnhawyd bod Aelodau’r Cyngor yn cael eu talu ar  raddfa o oriau gwaith cyfwerth â thri diwrnod yr wythnos. Mynegwyd pryder gan rai Aelodau am bresenoldeb Aelodau mewn  pwyllgorau a chyfarfodydd y Cyngor. Mewn ymateb i hyn, cadarnhawyd bod rheol yn dynodi bod rhaid i Gynghorwyr fynychu cyfarfodydd bob chwe mis. Atgoffwyd Aelodau bod presenoldeb Cynghorwyr wrth fynychu cyfarfodydd a phwyllgorau yn wybodaeth gyhoeddus ar wefan y Cyngor. Awgrymwyd y dylai’r Pwyllgor hwn ymafael a’r mater wrth adnabod a chysylltu â’r aelodau sydd â lefel presenoldeb isel i gynnig cefnogaeth ac i atgoffa’r aelodau o’r disgwyliadau wrth iddynt fod yn aelod o’r Pwyllgorau. Cadarnhaodd y Rheolwr Gwasanaethau Democratiaeth y byddai yn ychwanegu nodyn atgoffa yn dynodi’r sail cyfwerth â 3 diwrnod gwaith wrth ohebu ar benderfyniad terfynol ar raddfa cyflog i Aelodau ar gyfer 2026/27. 

Mynegwyd pryderon pellach fod rhai seddi gwag ar bwyllgorau yn parhau i fod ers peth amser. Soniodd Aelod bod angen cydnabod cyfrifoldebau ac ystyried sefyllfaoedd personol yr holl aelodau, gan nodi fod hyn yn holl bwysig os yw’r Cyngor yn ymrwymedig i gael amrywiaeth o aelodau. Anogwyd aelodau i lenwi’r seddi gwag er mwyn sicrhau cyfraniad llawn ym materion democratiaeth yng Nghyngor Gwynedd. Gofynnodd aelod a yw’n bosib y gall seddi gwag grŵp gwleidyddol gael eu cynnig i’r naill grŵp os yw’r grŵp yn cael trafferth yn llenwi'r seddi. Nodwyd y byddai hyn yn effeithio ar y cydbwysedd gwleidyddol ond byddai yn bosib wrth fynd a’r penderfyniad trwy’r Cyngor Llawn os yw’r pwyllgor yn dymuno newid. Cadarnhawyd y byddai’r tîm gwasanaethau democratiaeth yn gohebu unwaith yn rhagor a’r arweinyddion grŵp ar ôl yr is-etholiad yn ward Felinheli a’r Bethel. 

Mewn ymateb i sylw ynghylch  hygyrchedd manylion cyswllt Cynghorwyr Gwynedd,  cadarnhawyd bod cyfeiriadau e-byst Cynghorwyr  wedi eu cyhoeddi ar wefan y Cyngor. Cadarnhawyd bod cyfeiriadau e-byst cyffredinol hefyd ar gael i’r cyhoedd gysylltu os  ...  gweld y cofnod llawn ar gyfer eitem 5.

Vera Jones, Rheolwr Democratiaeth ac Iaith i gyflwyno’r adroddiad.

Derbyn yr adroddiad a’r ymateb drafft.

Cyflwynwyd yr adroddiad gan Arweinydd Tîm Gwasanaethau Democratiaeth.

Eglurwyd bod y Gwasanaeth eisoes yn darparu gwasanaeth gwe ddarlledu i gyfarfodydd y Cyngor Llawn, Cabinet, Cynllunio a Phwyllgor Craffu. Esboniwyd bod hyn eisoes yn mynd tu hwnt i’r gofyn statudol, sydd yn nodi bod angen gwe- ddarlledu cyfarfodydd Cyngor Llawn yn unig. Eglurwyd  fod yr ymgynghoriad yn awgrymu  ymestyn y gofyn i we ddarlledu i gynnwys y pwyllgor safonau, pwyllgor Gwasanaethau Democratiaeth, Pwyllgorau Trwyddedu a Phwyllgor Llywodraethu ac Archwilio yn ychwanegol i’r pwyllgorau a nodwyd uchod. Nodwyd bydd goblygiadau o ran adnoddau a chostau os penderfynir mabwysiadu’r cynnig gan y bydd angen ehangu darpariaeth adnoddau. Eglurwyd byddai’r offer hefyd angen ei uwchraddio er mwyn gwella darpariaeth y gwe ddarlledu os yw’r angen yn codi i gynyddu defnydd ohono. Esboniwyd y cytunir a’r cynnig mewn egwyddor ond bod angen bod yn ymwybodol o’r cyfyngiadau costau a staffio. Croesawyd sylwadau gan aelodau.

Diolchwyd i staff Gwasanaethau Democratiaeth am eu gwaith. Mynegwyd y dylid ceisio adnabod bob cyfle i annog diddordeb a chyfraniad y cyhoedd yng ngwaith llywodraeth leol. Nodwyd bod darpariaeth gwe ddarlledu yn rhoi mewnwelediad gwerthfawr i waith pwysig y Cynghorwyr ac yn rhoi blas o’r penderfyniadau mae’r Aelodau yn gyfrifol am eu gwneud. Nododd Aelod bod darpariaeth gwe ddarlledu hefyd yn fodd effeithiol o hyrwyddo’r iaith Gymraeg a’i ddefnydd yng ngwaith llywodraeth leol. Cytunwyd bod costau staffio ac adnoddau yn parhau i fod y rhwystr mwyaf, ac felly cytunwyd y dylid derbyn yr adroddiad a’r ymateb drafft.

PENDERFYNIAD

Derbyn yr adroddiad a’r ymateb drafft.

Mari Edwards, Rheolwr Dysgu a Datblygu’r Sefydliad a Cara Williams, Swyddog Datblygu Aelodau i gyflwyno’r adroddiad.

I dderbyn yr adroddiad.

Cyflwynwyd yr adroddiad gan y Rheolwr Dysgu a Datblygu. Rhoddwyd trosolwg o flaenoriaethau’r adran wrth barhau i ymateb i ganlyniadau’r holiadur Anghenion Dysgu a Datblygu. Eglurwyd bod y rhaglen hyfforddiant diweddaraf ar gael i aelodau ac yn datblygu yn barhaus. Cadarnhawyd bydd y rhaglen yn cael ei ddiweddaru yn ôl yr angen trwy ymgynghori gyda Phenaethiaid Adrannau a Swyddogion yn ogystal â chynnwys teitlau ar gais Aelodau. Croesawyd awgrymiadau am anghenion hyfforddiant ychwanegol ar gais Aelodau trwy ffurf holiadur neu’r Swyddog Datblygu aelodau. Cadarnhawyd y byddai’r adran yn penodi Swyddog Datblygu Aelodau newydd yn fuan.

Manylwyd ar yr 8 Maes Craidd sydd wedi eu hadnabod ar gyfer Aelodau. Esboniwyd bod darpariaeth y cyrsiau craidd ar gael ar lein i aelodau gael mynediad iddynt ar unrhyw adeg a chroesawyd i aelodau  gysylltu ar unrhyw bryd os oes unrhyw drafferthion. Nodwyd bod 12 aelod wedi cwblhau pob cwrs hyfforddiant a chadarnhawyd bod 6 aelod heb gwblhau dim un o’r modiwlau. Mynegwyd siom bod 6 aelod heb gwblhau dim o’r hyfforddiant, yn enwedig y maes Cod Ymddygiad. Pwysleisiwyd pwysigrwydd cwblhau’r cyrsiau craidd, a bod y rhain yn allweddol i’w rôl fel Cynghorwyr. Bu pwyslais arbennig ar bwysigrwydd y cyrsiau Cod Ymddygiad, Rhiantu Corfforaethol a Thrais yn erbyn Menywod.

Mewn ymateb i’r pryderon, cadarnhawyd bod anogaeth gyson i Aelodau i gwblhau’r hyfforddiant craidd, gan gynnwys nodiadau atgoffa rheolaidd gan y Swyddog Datblygu Aelodau. Nodwyd bod Arweinyddion y Grwpiau gwleidyddol yn annog ac atgoffa Aelodau i gwblhau’r hyfforddiant yn rheolaidd mewn cyfarfodydd grŵp. Ymhelaethwyd bod darpariaeth y cyrsiau gan y gwasanaeth  Dysgu a Datblygu yn hygyrch wrth iddynt fod ar gael ar-lein i’w gwblhau ar unrhyw bryd. Ystyriwyd addasu teitl y meysydd craidd i nodi eu bod yn feysydd mandadol er mwyn annog mwy o aelodau i’w cwblhau. Eglurwyd bod y nifer o gyrsiau gwblhawyd gan aelodau bellach yn wybodaeth gyhoeddus ar wefan y Cyngor.

Nodwyd bod amryw o gyrsiau datblygiad personol ar gael bellach i’r holl aelodau, sydd yn gyfle iddynt adlewyrchu ar eu rôl ac ystyried unrhyw feysydd o ddiddordeb iddynt  yr hoffent eu datblygu. Nodwyd bod posib llunio Rhaglen Ddatblygu Bersonol i gwrdd â’u hanghenion. Esboniwyd bod nifer o aelodau cabinet wedi mynychu'r rhain a’u bod  bellach ar gael i’r holl aelodau.

Manylwyd ar ddatblygiad Ymgyrch Ford gan Heddlu Gogledd Cymru a gafodd ei gyflwyno trwy’r Protocol Plismona Amddiffyn Democratiaeth. Nodwyd bod sesiynau briffio ar ddiogelwch ar gael i Aelodau  sy’n rhoi cyngor ar ddiogelwch personol. Cynigwyd sesiynau pellach  i Aelodau cyn diwedd y flwyddyn gan annog  aelodau i gysylltu â’r gwasanaeth er mwyn nodi pa ddyddiad sydd yn gyfleus  ganddynt i gwblhau’r hyfforddiant.

Diolchwyd am yr adroddiad a diolchwyd i’r staff am eu gwaith wrth roi’r adnoddau at ei gilydd. Canmolwyd datblygiad y cwrs Trais yn Erbyn Menywod, Cam-drin domestig a thrais rhywiol, gan nodi ei fod yn gwrs gwerthfawr iawn.

Soniwyd bod Hyfforddiant i Fentoriaid yn gynnig newydd ar y gweill sydd yn cael ei ddatblygu ar hyn o’r bryd. Nodwyd mai bwriad y cynnig yw cefnogi gwaith Aelodau  ...  gweld y cofnod llawn ar gyfer eitem 7.