Agenda item

Er mwyn craffu ar faterion perfformiad o fewn yr Adran.

1. Derbyn yr adroddiad.
2. Gofyn i Gadeirydd y Cyngor ystyried galw cyfarfod arbennig o’r Cyngor Llawn er mwyn rhoi cyfle i bob aelod drafod a chraffu’r Cynllun Ymateb i’r Adolygiad Ymarfer Plant cyfiawnder trwy Ddewrder.
3. Gofyn i’r adran ddatblygu mesuryddion newydd, yn dangos bod plant mewn gofal yn cael eu gweld yn gyson gan staff y Cyngor ac un arall sy’n dangos cynnydd gyda Cynllun ymateb i’r adroddiad adolygiad Ymarfer Plant Cyfiawnder.

Gofynnodd y Cadeirydd beth yw’r diweddaraf gyda’r rhaglen waith ymateb i Adolygiad Ymarfer Plant – Cyfiawnder Trwy Ein Dewrder a phryd fydd y pwyllgor yn derbyn adroddiad ar y rhaglen waith? Mewn ymateb, cadarnhaodd y Cyfarwyddwr Corfforaethol bydd cyfarfod arbennig o’r Pwyllgor ym mis Ionawr 2026. Eglurwyd y broses, gan nodi bod y Cyngor wedi sefydlu Bwrdd a Chynllun Ymateb, sydd wedi ei diwygio a’i adnewyddu ers i’r Adolygiad Ymarfer Plant gael ei gyhoeddi, a chadarnhawyd bydd cyfle i’w graffu yn y cyfarfod arbennig. Sicrhawyd bod yr Adran yn ymrwymedig i weithredu i ymateb i’r argymhellion yn llawn. Cyflwynwyd cais gan aelodau o’r Pwyllgor am gyfarfod arbennig o’r Cyngor Llawn er mwyn rhoi cyfle i’r holl aelodau graffu ar y Cynllun hollbwysig.

Cyflwynwyd yr adroddiad gan yr aelod Cabinet Plant a Theuluoedd. Rhoddwyd diweddariad ar beth sydd wedi ei gyflawni gan yr adran plant hyd at ddiwedd mis Medi. Nodwyd bod gan yr Adran Plant a Chefnogi Teuluoedd ddau brosiect sydd ar waith yng Nghynllun y Cyngor, y Cynllun Awtistiaeth a Chynllun datblygu darpariaeth breswyl i blant mewn gofal cartrefi grŵp bychain.

Manylwyd ar y Cynllun Awtistiaeth, gan nodi nod y gwaith yn ffynnu a’r galw am wasanaeth yn parhau i godi. Nodwyd bod y system ymgynghori rhwng y Tîm Awtistiaeth a’r gweithwyr cymdeithasol yn gweithio yn effeithiol ac mae nifer o achosion o ymyrraeth gynnar a chefnogaeth arbenigol wedi arwain at ostyngiad mewn angen a statws, a nifer o achosion wedi cau yn dilyn ymyrraeth.

Nodwyd bod y rhaglen hyfforddi staff yn parhau ac yn datblygu gyda gwahanol lefelau o hyfforddiant, a’r union lefel i’w gyflawni yn ddibynnol ar y swydd. Ymhelaethwyd bod y tîm bellach yn hyfforddi gweithwyr i hwyluso a rhedeg grwpiau a rhaglenni cefnogi ac addysgol i rieni a gofalwyr yn ogystal â grwpiau hunaniaeth i bobl ifanc awtistig. Adroddwyd bod grwpiau ‘Paned a Sgwrs’ i rieni a gofalwyr a chlwb Niwro i bobl ifanc yn parhau i fod yn llwyddiannus. Nodwyd bod yr Ap Niwro Cymru bellach ar gael, sydd wedi ei ddatblygu gan Awtistiaeth Gwynedd ar gyfer darparu gwybodaeth, cyngor a chymorth i’r gymuned. Nodwyd bod yr arian ar gyfer y cynllun yn dod i ben ym 2027 ac felly bydd angen ystyried sut i sicrhau parhad y gwasanaeth i’r dyfodol o safbwynt cynaliadwyedd.

Manylwyd ar y cynllun datblygu darpariaeth breswyl i blant mewn gofal mewn cartref grŵp bychan, sydd wedi datblygu yn sylweddol. Nodwyd bod cartref ym Morfa Bychan bellach yn weithredol, gyda 2 blentyn yn byw ynddo. Mewn ymateb i ymholiad, cadarnhawyd mai lle i 2 blentyn yn unig sydd yn y cartref, er mwyn sicrhau aelwyd gartrefol i’r plant yn unol â’r strategaeth genedlaethol. Eglurwyd bod datblygiadau yn digwydd yn safle Deiniolen, gan nodi bod dirprwy reolwr wedi ei benodi a 5 gweithiwr preswyl ar gyfer yr ail dŷ yn Neiniolen. Cadarnhawyd bod y staff wedi cychwyn eu swyddi. Nodwyd bod yr adran yn parhau i ddisgwyl am gofrestriad swyddogol i’r cartrefi, a disgwylir hyn yn fuan gan Arolygiaeth Gofal Cymru. Eglurwyd bod siroedd eraill yng Nghymru yn datblygu darpariaethau preswyl i blant, sydd yn rhoi pwysau ar yr Arolygiaeth Gofal Cymru, felly mae rhestr aros bellach er mwyn eu cofrestru. Gobeithir y bydd y ddau dŷ wedi eu cofrestru yn llawn erbyn mis Chwefror 2026.  Nodwyd bod yr Adran yn y broses o brynu tŷ yng Nghriccieth gan obeithio bydd y gwaith wedi ei gwblhau ym 2026. Nodwyd  bod ymdrech i ddarparu cartref preswyl fel rhan o’r cynllun darpariaeth breswyl yn ardal Meirionnydd, ond amlygwyd bod cyfyngiadau oherwydd y farchnad dai a’r trafferthion ddod o hyd i dŷ addas ar gyfer y plant.

Manylwyd ar waith dydd i ddydd yr Adran, gan nodi bod 283 o blant mewn gofal yng Ngwynedd. Mynegwyd bod yr Adran wedi gweld datblygiadau cadarnhaol, wrth i 4% o blant adael gofal a dychwelyd adref yn y flwyddyn ddiwethaf. Tystiolaethwyd bod llais y plentyn a phobl ifanc yn flaenoriaeth gan yr adran, gan nodi bod llais a barn y plentyn ei glywed mewn 94% o gynadleddau achos . Nodwyd bod y nifer o bobl ifanc daeth mewn i’r Gwasanaeth Cyfiawnder Ieuenctid wedi gostwng 13%. Adroddwyd bod Gwasanaeth Teulu Gwynedd wedi llwyddo i ymestyn cynllun gofal plant 2 oed gyda 9 darpariaeth ychwanegol sydd yn galluogi mwy o deuluoedd i dderbyn cefnogaeth.

Codwyd pryderon ynghylch y nifer o gyfeiriadau a gafwyd gan y tîm derbyn. Adroddwyd mai 2025 yw’r flwyddyn prysuraf ers ei sefydlu. Nodwyd bod Gwasanaeth Derwen dan bwysau, gyda dros 500 o achosion agored. Nodwyd bod y Tîm 16+ hefyd yn parhau i adrodd fod y galw am wasanaethau ar ei uchaf, gyda 238 achos yn agored. Esboniwyd bod y nifer o achosion a diffyg staff yn creu pryder a phwysau gwaith uchel. Amlinellwyd y mesurau sydd mewn lle i fynd i’r afael ar yr heriau, gan nodi bod 5 bid i ariannu 7 swydd yn y timau gweithredol wedi bod yn llwyddiannus. Nodwyd bod hyn wedi sicrhau cefnogaeth ychwanegol i’r gwasanaeth Derwen, ac yn rhoi cysondeb i wasanaethau cefnogol i blant a theuluoedd Gwynedd.

Yn ystod y drafodaeth, cododd y sylwadau fel a ganlyn;

·       Mynegwyd bod gan Wynedd mwy o blant mewn gofal nag unrhyw sir arall yng Nghymru. Wrth ystyried hyn, canmolwyd y gwaith da sydd yn mynd rhagddo yn yr adran i gyfarch yr angen yn y sir, gan ddiolch i’r holl staff am eu gwaith diflino wrth gefnogi plant a theuluoedd Gwynedd.

·       Awgrymwyd y dylid datblygu mesuryddion newydd i reoli a monitro bod plant mewn gofal yn cael eu gweld yn gyson gan staff y Cyngor, fel rhan o gyfrifoldebau’r Cyngor fel rhiant corfforaethol.

·       Awgrymwyd y dylid datblygu mesuryddion sy’n dangos cynnydd gyda Chynllun ymateb i’r adroddiad adolygiad Ymarfer Plant Cyfiawnder, er mwyn i’r Pwyllgor hwn ei fonitro a mesur y perfformiad.

·       Holwyd am lwyddiant ymgyrchoedd recriwtio gofalwyr maeth a gofynnwyd beth yw’r sefyllfa gyda’r nifer o rieni maeth yng Ngwynedd yn bresennol. Mewn ymateb, manylwyd ar yr ymgyrchoedd recriwtio gan nodi eu bod yn llwyddiannus wrth ddenu nifer cynyddol o rieni maeth. Nodwyd bod oddeutu 70 o deuluoedd maeth yng Ngwynedd, ond nodwyd bod y Cyngor yn parhau i wneud defnydd o’r asiantaethau allanol oherwydd y galw cynyddol a pharhaus. Ymhelaethwyd bod y Cyngor yn gweithio yn rhanbarthol ac yn cydweithio ar draws 6 sir Gogledd Cymru i ddarparu gofal maeth.

·       Cydnabuwyd ei fod wedi bod yn gyfnod heriol i’r Adran Plant a Theuluoedd a chydnabuwyd y pryderon am sefydlogrwydd a rheolaeth yr adran. Diolchwyd i’r adran am eu gwaith caled i sicrhau lles a diogelwch y plant. Mynegwyd bod y Cyngor yn gweithio i ddatblygu sefyllfa sefydlog yn yr adran, gan nodi bod y gweithwyr yn derbyn cefnogaeth, gwasanaethau iechyd galwedigaethol a chwnsela yn gyson. Esboniwyd y byddai’r Cabinet yn ystyried bid ariannol yn fuan er mwyn ymateb yn llawn i’r Adolygiad Cynllun Plant.

PENDERFYNIAD

1.    Derbyn yr adroddiad.

2.    Gofyn i Gadeirydd y Cyngor ystyried galw cyfarfod arbennig o’r Cyngor Llawn er mwyn rhoi cyfle i bob aelod drafod a chraffu’r Cynllun Ymateb i’r Adolygiad Ymarfer Plant cyfiawnder trwy Ddewrder.

3.    Gofyn i’r adran ddatblygu mesuryddion newydd, yn dangos bod plant mewn gofal yn cael eu gweld yn gyson gan staff y Cyngor ac un arall sy’n dangos cynnydd gyda Chynllun ymateb i’r adroddiad adolygiad Ymarfer Plant Cyfiawnder.