Agenda item

I nodi’r sefyllfa a’r risgiau perthnasol yng nghyswllt cynnwys y Polisi, ystyried penderfyniad y Cabinet a sylwebu fel bo angen.

PENDERFYNIAD:

• Derbyn yr adroddiad gan nodi’r sefyllfa a’r risgiau perthnasol
• Croesawu penderfyniad y Cabinet i gymeradwyo’r Polisi
• Croesawu bod y Polisi o dan adolygiad parhaus a bod modd i’w addasu wrth i

unrhyw newidiadau deddfwriaethol neu newid mewn amgylchiadau gael eu cyflwyno.

Nodyn / Awgrym

Ail eirio paragraff 3.3 atodiad 2 – Asesiad Effaith Cydraddoldeb i atgyfnerthu’r datganiad

Ychwanegu twristiaeth gynaliadwy fel maes blaenoriaeth i baragraff 4.5, Adroddiad Cabinet

Cyflwynwyd adroddiad gan Aelod Cabinet Cyllid mewn ymateb i gais gan y Pwyllgor yn dilyn trafodaeth a gafwyd ym mhwyllgor 13 Tachwedd 2025 ar Gyfraddau Casglu Treth Cyngor. Amlygodd y Pennaeth Cyllid bod y Cabinet wedi cymeradwyo’r Polisi (11.11.25) ac yn unol â gweithdrefnau’r Cyngor, daeth yn weithredol ar 26.11.25. Datganwyd bod Adran 13A(1)(c) o Ddeddf Cyllid Llywodraeth Leol 1992 yn rhoi pwerau disgresiwn ychwanegol i’r Cyngor leihau swm y dreth Cyngor sy’n ddaliadwy ar gyfer unigolion neu ddosbarthiadau o drethdalwyr.

Amlygwyd bod y Cyngor yn defnyddio Adran 13A o Ddeddf 1992 fel modd o gyflwyno eithriadau lleol, dewisol mewn achosion cyfyng iawn a cyn cymeradwyo’r polisi, y Cabinet yn unig oedd â’r hawl i wneud y penderfyniadau hyn. Yn dilyn newidiadau mewn Deddfwriaeth a chyflwyno premiwm bu i’r sefyllfa amlygu’r angen am bolisi fyddai’n rhoi hawl i swyddogion ymdrin â cheisiadau am ostyngiadau (sefyllfaoedd eithriadol), heb fynd drwy’r Cabinet. Yn ychwanegol lluniwyd canllawiau gweithredu, ac yn unol â chymeradwyaeth y Cabinet, bod panel yn cael ei sefydlu i ystyried y ceisiadau fel modd o gael cysondeb mewn penderfyniadau. Byddai’r panel yn cynnwys Aelod Cabinet Cyllid, Pennaeth Cyllid (neu Bennaeth Cynorthwyol), a Rheolwr Trethi gyda Chyfarwyddwr Corfforaethol a Swyddog Monitro yn cael gwahoddiad i arsylwi a chynghori. Ategwyd bod pump cyfarfod wedi eu trefnu ar gyfer 2026 gyda’r hyblygrwydd i gyfarfod yn amlach os bydd angen. Adroddwyd bod Llywodraeth Cymru’n ymgynghori ar y polisi, a all arwain at addasu rhai o’r eithriadau statudol. Nodwyd y bydd y Polisi yn cael ei gadw o dan adolygiad parhaus, a’i addasu wrth i unrhyw newidiadau deddfwriaethol neu ddiweddariadau i'r polisi gael eu cyflwyno.

Diolchwyd am yr adroddiad

Sylwadau yn codi o’r drafodaeth ddilynol:

·        Bod y polisi yn gam bras i’r cyfeiriad cywir

·        Bod parodrwydd i addasu’r polisi yn ddibynnol ar amgylchiadau i’w groesawu

·        Yng nghyd-destun asesiad effaith, bod angen ystyried yr effaith ar yr iaith a theuluoedd Cymreig sydd yn neud bywoliaeth o dwristiaeth - rhaid amlygu twristiaeth gynaliadwy fel blaenoriaeth

·        Yn derbyn y bydd adolygiadau parhaus i’r polisi a bod Llywodraeth Cymru wedi ymgynghori ar y Premiwm Treth Cyngor yn ddiweddar

·        Yn derbyn bod y polisi newydd wedi ei ddatblygu gyda mewnbwn yr Uned Trethi

Mewn ymateb i sylw y byddai risg cyfreithiol o gael premiwm heb bolisi, nododd y Pennaeth Cyllid bod risg cyfreithiol boed polisi neu beidio. Ategodd bod pob polisi yn gytbwys ar sail tegwch a diogelu risg. Petai eithriadau yn codi, neu fod angen edrych ar garfanu penodol, megis llety hunan ddarparu yn methu cyrraedd trothwy 182 diwrnod (o dan y rheolau presennol, rhaid i lety gwyliau gael ei osod am 182 diwrnod bob blwyddyn i fod yn gymwys ar gyfer ardrethi busnes. Petai’r annedd yn methu’r targed, bydd yr eiddo yn cael ei ailddosbarthu fel ail gartref a threth cyngor yn cael ei godi arno),  a heb amod cynllunio yna, bydd posib i’r panel ystyried yr anghymesur - o geisio dangos gwahaniaeth nad yw'n deg, yn rhesymol, nac yn ddisgwyliedig. Bydd rhaid ystyried hefyd os caniatáu’r eithriad, y byddai’r Cyngor yn agored i her ac felly trafodaethau cyfreithiol a mewnbwn gan y Swyddog Monitro ar y panel yn hanfodol.

Mewn ymateb i gwestiwn ategol ynglŷn ag eithriad parhaol, nodwyd y byddai hyn yn bosib os yn unol â’r polisi. Wrth i’r polisi ddatblygu dros amser, os bydd achosion yn codi, neu batrwm yn amlygu ei hun yna bydd modd diweddaru’r polisi.

Mewn ymateb i gwestiwn ynglŷn â rhoi terfyn ar achosion hanesyddol, megis y cyfnod cyn bod ceisiadau am lety gwyliau yn cynnwys amod cynllunio perthnasol, nodwyd bod y sylw yn un pwysig i’w ystyried ac y bydd y panel yn adolygu’r sefyllfa.

Mewn ymateb i’r angen i ystyried risgiau ynghlwm â’r polisi a beth oedd y sefyllfa cyn i’r Cabinet fabwysiadau’r polisi ym mis Tachwedd 2025, nodwyd bod pob penderfyniad cyn mabwysiadu’r polisi yn cael ei gyfeirio at y Cabinet ac o ganlyniad i gynnydd mewn ceisiadau am ostyngiadau ers cyflwyno premiwm a newidiadau mewn deddfwriaeth, mai priodol fyddai sefydlu polisi gyda chanllawiau i swyddogion ymateb i’r sefyllfa mewn modd deg a diogel; bod y polisi yn lleihau risg i’r Cyngor. Mewn ymateb i gwestiwn ategol ynglŷn â’r Cyngor yn derbyn llai o incwm oherwydd effaith y polisi, nodwyd, yn realistig bod yr achosion tebygol yn rai o wir galedi ac felly nid oedd yn rhagweld y byddai’r polisi yn cael effaith ar yr incwm trethi, ond yn fodd rhagweithiol ac o osgoi costau i’r dyfodol.

PENDERFYNWYD:

·        Derbyn yr adroddiad gan nodi’r sefyllfa a’r risgiau perthnasol

·        Croesawu penderfyniad y Cabinet i gymeradwyo’r Polisi

·        Croesawu bod y Polisi o dan adolygiad parhaus a bod modd i’w addasu wrth i unrhyw newidiadau deddfwriaethol neu newid mewn amgylchiadau gael eu cyflwyno.

Nodyn / Awgrym

Ail eirio paragraff 3.3 atodiad 2 - Asesiad Effaith Cydraddoldeb i atgyfnerthu’r datganiad ‘yn cynorthwyo teuluoedd lleol i aros yn yr ardal ac adnewyddu tai’

Ychwanegu twristiaeth gynaliadwy fel maes blaenoriaeth i baragraff 4.5, Adroddiad Cabinet