Agenda item

Nodi canlyniad yr adroddiadau i'r Cyd-bwyllgor Corfforedig (CBC) a gynhaliwyd ar 23 Ionawr 2026 a'r camau nesaf ar gyfer y Cynllun Datblygu Strategol.

Nodi canlyniad yr adroddiadau i'r Cyd-bwyllgor Corfforedig (CBC) a gynhaliwyd ar 23 Ionawr 2026 a'r camau nesaf ar gyfer y Cynllun Datblygu Strategol.

Cyflwynwyd yr adroddiad gan y Swyddog Cynllunio Datblygu Strategol Rhanbarthol.

PENDERFYNWYD

Nodi canlyniad yr adroddiadau i'r Cyd-bwyllgor Corfforedig (CBC) a gynhaliwyd ar 23 Ionawr 2026 a'r camau nesaf ar gyfer y Cynllun Datblygu Strategol.

Y RHESYMAU DROS Y PENDERFYNIAD

Yr Is-bwyllgor Cynllunio Strategol sydd yn gyfrifol am baratoi'r Cytundeb Cyflawni drafft.  Mae gan yr is-bwyllgor swyddogaethau cydlynu a chynllunio ynghylch pob cam tuag at gyflawni'r CDS.

TRAFODAETH

Cyflwynodd y Swyddog Cynllunio Datblygu Strategol Rhanbarthol adroddiad yn crynhoi canlyniad cyfarfod y Cyd-bwyllgor Corfforedig a gynhaliwyd ar 23 Ionawr 2026, a'r camau a arweiniodd at yr argymhelliad i gyflwyno Cytundeb Cyflawni y Cynllun Datblygu Strategol yn ffurfiol i Lywodraeth Cymru ar gyfer cymeradwyaeth weinidogol. Eglurwyd bod yr adroddiad yn gosod trywydd archwilio cynhwysfawr a oedd yn rhoi diweddariad i'r Is-bwyllgor ac yn tystiolaethu'r camau y mae'r Cytundeb Cyflawni wedi mynd drwyddynt. Cyfeiriwyd at adran gefndirol yr adroddiad hwn, a oedd yn cynnwys cyfeiriadau at y cyfarfodydd ble roedd yr Is-bwyllgor wedi ystyried y Cytundeb Cyflawni yn y gorffennol ac ar ba sail yr oedd argymhellion yn cael eu gwneud.

Adroddwyd bod mis Medi 2025 wedi bod yn garreg filltir allweddol, gan fod yr Is-bwyllgor wedi ystyried fersiwn ddrafft o'r Cytundeb Cyflawni a'r priodoldeb i'w chyflwyno i Lywodraeth Cymru ar gyfer cymeradwyaeth ffurfiol, yn ddarostyngedig i gadarnhad y gallai'r Cyd-bwyllgor Corfforedig osod cyllideb 2026-2027 ac adnabod y cyllid ychwanegol sydd ei angen i ddechrau'r Cynllun Datblygu Strategol a chynnal y gwaith cyflawni ar hyd y rhaglen pum mlynedd. Nodwyd bod y Cyd-bwyllgor Corfforedig wedi cadarnhau'r un safbwynt amodol ar 19⁠ Medi 2025, gan nodi'r pryderon ariannol a godwyd, ac na allai'r Cytundeb Cyflawni fynd yn ei flaen nes bod cyllideb 2026-2027 wedi'i gosod.

Eglurwyd, drwy'r broses o osod cyllideb yn yr Hydref, bod gwaith wedi'i gynnal gyda'r Prif Swyddog Cyllid a swyddogion cyllid i adnabod opsiynau oedd yn cyd-fynd â'r gofynion a nodwyd yn flaenorol, sef y dylid dod o hyd i'r adnoddau ychwanegol oedd eu hangen ar gyfer y Cynllun Datblygu Strategol, pan fo'n bosib, o fewn adnoddau sydd ar gael ar hyn o bryd ac na ddylid rhoi baich ychwanegol sylweddol ar gyllidebau awdurdod lleol drwy gynyddu'r ardoll yn sylweddol. Adroddwyd bod y broses gosod cyllideb wedi nodi ffordd o gwrdd â gofyniad cyllido y flwyddyn gyntaf heb greu pwysau ardoll ychwanegol a fyddai’n cael ei briodoli i'r Cynllun Datblygu Strategol. Nodwyd bod y cynnydd yn yr ardoll ar gyfer 2026-2027 wedi'i gyfyngu i gynnydd chwyddiannol o 3.5%.

Nodwyd mai oddeutu £655,000 y flwyddyn oedd yr amcangyfrif o ofyniad cyllido blynyddol ar gyfer cyflawni'r Cynllun Datblygu Strategol dros y rhaglen pum mlynedd. Nodwyd bod cyllideb blwyddyn un wedi'i gosod ar £597,000, oedd yn adlewyrchu'r gofyniad arfaethedig ar gyfer y flwyddyn gyntaf, yn hytrach na gofyn am y swm cyfartalog llawn, ac y bydd y gyllideb yn cael ei hadolygu a'i gosod yn flynyddol drwy'r cylch cyllideb arferol.

Adroddwyd bod y gallu i osod cyllideb blwyddyn un heb effaith sylweddol ar ardoll  wedi'i gyflawni drwy ddefnyddio adnoddau mewnol, gan gynnwys tanwariant yn erbyn cyllideb refeniw y Cynllun Datblygu Strategol yn 2025 i 2026, a sicrhau grant perfformiad o £200,000 gan Lywodraeth Cymru yn ystod y flwyddyn. Nodwyd bod yr elfennau hyn wedi lliniaru pwysau ariannol posib ar yr awdurdodau cyfansoddol a gallant ddarparu lliniaru tebyg ym mlwyddyn dau, ac o bosib y tu hwnt i hynny, yn dibynnu ar amgylchiadau'r dyfodol.

Mewn trafodaeth, gofynnwyd a fyddai cyllid grant Llywodraeth Cymru ar gael yn y flwyddyn i ddod er mwyn cefnogi'r Cynllun Datblygu Strategol. Mewn ymateb, nodwyd nad oedd unrhyw wybodaeth rhagnodol wedi'i chyhoeddi gan Lywodraeth Cymru, a nodwyd bod sicrwydd ynghylch grantiau'r dyfodol yn annhebygol yn agos at gyfnod yr etholiad. Nodwyd, er nad oedd cyllid ar gael naw i ddeg mis ynghynt, bod grant perfformiad o £200,000 wedi'i sicrhau, a ffurfiodd ran o ddyraniad £400,000 ar draws y pedwar Cyd-bwyllgor Corfforaethol, a dangosodd hyn y budd o ddangos cynnydd da gyda'r cynllun. Nodwyd ymhellach mai'r Cynllun Datblygu Strategol oedd un o feysydd gwaith y Cyd-bwyllgor Corfforedig ac ni wnaeth hyn ddenu ychwanegiad grant blynyddol yn awtomatig. Nodwyd y byddai sylwadau i Lywodraeth Cymru yn parhau, gyda chynnydd yn cael ei ddefnyddio i gryfhau achosion yn y dyfodol ar gyfer cyllid, yn benodol ar ôl yr etholiad yn dibynnu ar flaenoriaethau polisi.

Gofynnwyd a fyddai modd defnyddio llog ar gronfeydd i gefnogi'r Cynllun Datblygu Strategol a lleihau pwysau ardoll. Mewn ymateb, adroddodd y Prif Swyddog Cyllid bod hyn wedi'i ystyried o fewn y broses gyllideb a’r cynllun corfforaethol. Nodwyd bod y Cyd-bwyllgor Corfforedig yn dal i fod yn gorff gymharol ifanc ac nad oedd rhai swyddi wedi'u llenwi mor sydyn â'r disgwyl, gan arwain at gronni tanwariant. Adroddwyd bod y sefyllfa hon wedi galluogi i'r ardoll a godwyd ar y chwe chyngor a'r Awdurdod Parc Cenedlaethol i gael ei chadw i lawr ar gyfer 2026-2027. Nodwyd, er nad oedd y tanwariant wedi'i gynllunio, bod y sefyllfa wedi galluogi i gyfran sylweddol o gronfeydd gael eu defnyddio ar gyfer cyflawni'r Cynllun Datblygu Strategol, sydd wedi helpu i leihau cynnydd mewn ardoll mewn cyd-destun lle nad oedd modd gwarantu cyllid gan Lywodraeth Cymru yn y dyfodol.

Pwysleisiwyd mai arwyddocâd  cyflwyno'r Cytundeb Cyflawni i Lywodraeth Cymru oedd gallu ariannu blwyddyn un, yn ogystal â’r ymrwymiad i ariannu'r gwaith cyflawni ar draws y rhaglen pum mlynedd lawn. Nodwyd bod y Cyd-bwyllgor Corfforedig wedi cynnal trafodaeth fanwl ynghylch balansau a chronfeydd, ac adroddwyd bod cynnal cronfeydd yn ddull darbodus a oedd yn lliniaru risg ariannol yn y dyfodol a rhoi sicrwydd pe byddai ariannu amrywiol o flwyddyn i flwyddyn. Nodwyd bod y dull hwn wedi cefnogi argymhelliad cadarnhaol i barhau gyda chyflwyno ffurfiol, ac adroddwyd bod y sefyllfa ariannol yn ddigon cadarn am o leiaf y ddwy i dair blynedd gyntaf, gan nodi na fyddai tanwariant o angenrheidrwydd yn digwydd bob blwyddyn.

Gofynnwyd a ddylid rhagweld cynnydd ardoll sylweddol y flwyddyn ganlynol os nad oedd mwy o danwariant na chyllid ychwanegol gan Lywodraeth Cymru. Mewn ymateb, adroddwyd nad oedd modd rhoi gwarantau ond nad oedd disgwyl cynnydd mawr yn yr ardoll y flwyddyn ganlynol. Nodwyd bod y dull a gymerwyd wedi creu hyblygrwydd a lliniaru, oherwydd byddai'r grant £200,000 naill ai'n ariannu gwariant refeniw yn ystod y flwyddyn neu'n llifo i falansau fel tanwariant, gyda'r ddau opsiwn yn cefnogi'r sefyllfa gyda gosod y gyllideb. Ategwyd bod y Cynllun Datblygu Strategol yn ofyniad statudol, a nodwyd y byddai angen adnabod cyllid drwy broses gyllideb y Cyd-bwyllgor Corfforedig yn hytrach na dibynnu ar grantiau, ynghyd ag ymdrechion parhaus i sicrhau cyllid allanol ychwanegol. Pwysleisiwyd bod y prosiect yn y sefyllfa orau bosib yn ariannol ar ddechrau prosiect o'r natur hwn.

Gofynnwyd am fwy o wybodaeth ynghylch Grant Perfformiad Strategol Llywodraeth Cymru o £200,000. Mewn ymateb, rhoddwyd cadarnhad bod Grant Perfformiad Llywodraeth Cymru o £200,000 yn ymwneud â 2025-2026, wedi'i hawlio fel ôl-daliad a nodwyd bod oddeutu £50,000 wedi'i hawlio hyd yn hyn gyda'r hawliad a oedd ar ôl i'w gyflwyno ar ddiwedd y flwyddyn ariannol. Nodwyd y byddai'r incwm hwn i'w weld yng nghyfrifon 2025-2026 ac o fewn y llinellau incwm cynllunio strategol yn y wybodaeth monitro refeniw berthnasol, a nodwyd ymhellach bod modd cario unrhyw danwariant cysylltiedig ymlaen i'r cronfeydd wrth gefn i'w defnyddio yn 2026-2027.

Adroddwyd y byddai cynllun ariannol tymor canolig yn cynnwys rhagolygon tair-i-bum-mlynedd yn cael ei gyflwyno tua mis Medi 2026, a nodwyd y byddai modd gweld yn well y cyllid arfaethedig a'r newidiadau ardoll tebygol fel hyn, gyda'r bwriad y byddai unrhyw effaith yn y dyfodol yn cael ei deall cyn gosod cyllideb flynyddol.

Nododd aelod, pan fo'n bosib, y byddai arian sydd heb ei wario yn cael ei hawlio yn ôl fel arfer wrth ystyried y straen ariannol ar nifer o awdurdodau lleol, ond nodwyd bod cario cronfeydd ymlaen i gronfeydd wrth gefn i gefnogi'r rhaglen Cynllun Datblygu Strategol pum-mlynedd yn briodol wrth ystyried natur statudol y gwaith, yr angen i leihau effeithiau ardoll a'r budd o allu lliniaru ar gyfer y dyfodol. Mewn ymateb, adroddwyd y dylai Cynllun Datblygu Strategol, dros amser, leihau dyblygu ac arwain at ddull mwy effeithlon a symlach i adolygu cynllun datblygu lleol a dechrau cronni arbedion ariannol yn y tymor hwy.