Agenda item

Nodi cynnwys yr adroddiad hwn ac y bydd y rhestr dasgau a gyflwynir yn llywio datblygiad rhaglen waith yr Is-bwyllgor a chydlynu cyfarfodydd.

Nodi cynnwys yr adroddiad hwn ac y bydd y rhestr dasgau a gyflwynir yn llywio datblygiad rhaglen waith yr Is-bwyllgor a chydlynu cyfarfodydd.

Cyflwynwyd yr adroddiad gan y Swyddog Cynllunio Datblygu Strategol Rhanbarthol.

PENDERFYNWYD

Nodi cynnwys yr adroddiad hwn ac y bydd y rhestr dasgau a gyflwynir yn llywio datblygiad rhaglen waith yr Is-bwyllgor a chydlynu cyfarfodydd.

Y RHESYMAU DROS Y PENDERFYNIAD

Yr Is-bwyllgor Cynllunio Strategol sy'n gyfrifol am weithredu Cytundeb Cyflawni'r Cynllun Datblygu Strategol. Mae gan yr is-bwyllgor swyddogaethau cydlynu a chynllunio ynghylch pob cam tuag at gyflawni'r SDP.

TRAFODAETH

Cyflwynwyd amserlen rhaglen waith y Cynllun Datblygu Strategol ar gyfer 2026-2027, ac eglurwyd mai pwrpas yr adroddiad oedd rhoi golwg cynnar, gan dybio y byddai Llywodraeth Cymru yn cymeradwyo'r Cynllun Cyflawni, gan osod y cerrig milltir a'r tasgau allweddol ym mlwyddyn un y rhaglen pum mlynedd. Adroddwyd bod y pum neu chwe cam cyntaf yn y tabl yn ymwneud yn bennaf â chamau gweithdrefnol yn dilyn cymeradwyo'r Cytundeb Cyflawni, gan gynnwys trefniadau cymeradwyo, dechrau a chyhoeddi. Nodwyd hefyd bod recriwtio wedi ffurfio rhan o'r camau cynnar hyn, ac adroddwyd bod cyllideb gymeradwy y Cynllun Datblygu Strategol wedi galluogi recriwtio o leiaf un cynllunydd ychwanegol i gefnogi’r gwaith cyflawni ym mlwyddyn un. Pwysleisiwyd bod ychwanegu capasiti o fewn y Cyd-bwyllgor Corfforedig yn bwysig i gadw at derfynau amser o fewn yr amserlen gyffredinol.

Adroddwyd bod yr eitemau hwyrach yn yr amserlen, yn benodol pwynt saith i ddeg, yn cynrychioli camau mwy sylweddol yn y broses flwyddyn un ac mai'r rhain fyddai'r meysydd fwyaf tebygol o fod angen adroddiadau i'r Is-bwyllgor eu hystyried, eu trafod a'u llywio, cyn i faterion gael eu hadrodd ymlaen i'r Cyd-bwyllgor Corfforedig. Eglurwyd mai un allbwn sylweddol cynnar fyddai paratoi Adroddiad Prif Faterion. Nodwyd bod gwaith paratoi eisoes wedi dechrau i roi contract ymgynghoriaeth yn ei le i helpu datblygu'r sail dystiolaeth, ac adroddwyd y byddai hyn yn dechrau gydag archwiliad o'r seiliau tystiolaeth cyfredol a oedd yn cefnogi cynlluniau datblygu lleol o fewn pob ardal awdurdod cyfansoddol. Nodwyd mai bwriad y dull oedd osgoi dyblygu ac osgoi ailddyfeisio'r olwyn, gan adnabod bod awdurdodau lleol eisoes wedi buddsoddi llawer o amser ac arian i ddatblygu seiliau tystiolaeth a lle oedd tystiolaeth yn dal i fod yn gyfredol, byddai'n cael ei defnyddio yn hytrach na'i hailadrodd.

Adroddwyd y byddai'r archwiliad hefyd yn adnabod bylchau tystiolaeth a meysydd fydd angen eu diweddaru, yn benodol lle'r oedd tystiolaeth wedi dyddio, a byddai hyn yn llywio lle y gallai fod angen targedu ariannu cyfyngedig i sicrhau darlun rhanbarthol cyson. Nodwyd y byddai'r dull yn cynnwys gweithio gydag awdurdodau a oedd eisoes yn bwriadu adnewyddu seiliau tystiolaeth, er mwyn alinio gweithgarwch a sicrhau'r gwerth gorau ar gyfer adnoddau cyhoeddus cyfyngedig. Adroddwyd y byddai'r Adroddiad Prif Faterion yn tynnu'r materion sylweddol rhanbarthol sy'n codi o'r archwiliad tystiolaeth hwn, i lywio sgôp a chyfeiriad y Cynllun Datblygu Strategol.

Nodwyd y bydd gwaith, ochr yn ochr â chasglu’r sail dystiolaeth, hefyd yn cael ei gynnal i brofi materion sy'n codi gyda'r dewisiadau lleol a rhanbarthol. Adroddwyd y byddai hyn yn cynnwys datblygu amcanion strategol, gweledigaeth a materion, a nodwyd y byddai angen hwyluso gwaith ymgysylltu gydag aelodau'r Is-bwyllgor a rhanddeiliaid eraill i adnabod yr hyn a ystyriwyd yn fwyaf arwyddocaol ar gyfer gogledd Cymru a beth ddylai'r Cynllun Strategol ei flaenoriaethu. Nodwyd bod hyn yn sgwrs bwysig a'i fod yn debygol o fod fwyaf effeithiol wyneb yn wyneb, ond nodwyd y byddai'n mynd ymlaen gyda pha bynnag fformat oedd fwyaf ymarferol. Nodwyd ymhellach y byddai'r un trafodaethau hefyd yn cymryd lle o swyddog i swyddog gydag arweinwyr polisi cynllunio o fewn pob awdurdod i ddeall blaenoriaethau lleol, lle mae adolygiadau cynllun datblygu lleol yn mynd yn eu blaenau, a sut oedd materion sylweddol lleol yn ffurfio safbwynt rhanbarthol.

Adroddwyd y bydd hefyd angen gwaith i ddiffinio hierarchaeth setliad a datblygu twf ac opsiynau gofodol. Eglurwyd y byddai hyn yn cynnwys ystyried graddfa briodol o dwf ar gyfer gogledd Cymru dros gyfnod o 25 mlynedd, gan gynnwys gofynion tai, anghenion tir cyflogaeth ac ystyriaethau datblygu eraill megis manwerthu canol trefi, ynghyd â'r seilwaith sy'n angenrheidiol i gefnogi twf. Nodwyd y byddai'r dull yn ceisio cyd-fynd â'r hyn oedd yn codi drwy adolygiadau cynllun datblygu lleol i osgoi gwrthdaro cynnar, ac eglurwyd, yn hytrach nag asesu pob setliad o fewn hierarchaethau lleol, y byddai strwythur setliad rhanbarthol lefel-uchel yn cael ei ddatblygu, gan nodi'r setliadau pwysicaf yn rhanbarthol a'u rôl strategol. Nodwyd y byddai opsiynau yn cael eu datblygu a'u trafod i sefydlu meysydd ble roedd cytundeb a chonsensws.

Adroddwyd y byddai safleoedd posib yn gam cynnar o'r broses Cynllun Datblygu Strategol a bydd hyn yn gofyn am ddatblygu methodoleg glir i ddiffinio beth fyddai'n cyfrif fel safle strategol. Nodwyd y byddai angen i hyn gynnwys, er enghraifft, trothwyon ar gyfer safleoedd tai strategol, safleoedd aml-ddefnydd, safleoedd tir cyflogaeth a mathau sylweddol eraill o ddatblygiad yn y rhanbarth. Adroddwyd y byddai hyn yn arwain at alw am safleoedd posib, gyda ffenestr ddangosol o chwech-i-wyth-wythnos ar gyfer cyflwyno cais gyda thystiolaeth, gan alluogi tirfeddianwyr a phartïon gyda diddordeb mewn tir ar y raddfa berthnasol i roi safleoedd ymlaen i'w hystyried.

Nodwyd, gyda'i gilydd, bod yr amserlen yn cynrychioli rhaglen blwyddyn un uchelgeisiol a llawn. Adroddwyd mai'r bwriad oedd i'r camau sylweddol a nodwyd hysbysu cyfres o gyfarfodydd Is-bwyllgor yn ystod y flwyddyn, o bosib ar sail chwarterol, ond nodwyd nad oedd dyddiadau wedi'u gosod eto. Hefyd, adroddwyd y byddai angen trefnu dyddiadau cyfarfod mewn modd oedd yn plethu ag amserlen y Cyd-bwyllgor Corfforedig, fel y gallai ystyriaeth ac argymhellion yr Is-bwyllgor fwydo i benderfyniadau dilynol gan y Cyd-bwyllgor Corfforedig. Nodwyd bod disgwyl am galendr cyfarfodydd y Cyd-bwyllgor Corfforedig cyn cwblhau amserlen yr Is-bwyllgor. Adroddwyd y byddai rhaglen waith ffurfiol yn dilyn, i'w drafftio a'i chylchredeg, gyda'r bwriad o osod dyddiadau cyfarfod cyn gynted â phosib.

Gofynnwyd a oedd unrhyw risgiau wedi'u nodi a allai effeithio ar yr amserlen, gyda chyfeiriad penodol at drafferthion cadw a recriwtio staff yn effeithio ar awdurdodau lleol a goblygiadau posib ar gyfer y rhaglen Cynllun Datblygu Strategol. Mewn ymateb, adroddwyd bod recriwtio wedi'i gyfyngu'n bwrpasol i liniaru pwysau ar y pŵl o uwch gynllunwyr profiadol yng ngogledd Cymru, a nodwyd, er bod y rhaglen gyflawni yn cyfeirio at dîm mewnol o bedwar cynllunydd ychwanegol, bod gofyn am gael un uwch swyddog cefnogi ychwanegol ar gyfer blwyddyn un i gydbwyso anghenion adnoddau gyda'r risg o gymryd staff o awdurdodau lleol. Adroddwyd, felly, y byddai dibyniaeth sylweddol ar gefnogaeth ymgynghorol i liniaru risg a galluogi cynnydd yn erbyn amserlenni uchelgeisiol. Nodwyd bod cyllideb blwyddyn un yn cynnwys y ddarpariaeth o bron i £300,000 ar gyfer cefnogaeth ymgynghorol, ac adroddwyd mai bwriad hyn oedd sicrhau tîm rhithiol yn hytrach na chreu effeithiau recriwtio uniongyrchol ar awdurdodau lleol. Nodwyd ymhellach y byddai dull hyblyg yn cael ei gynnal, gan gynnwys y posibilrwydd o gyfleoedd am secondiad yn y dyfodol pan fo'n briodol, gan adnabod y buddion posib i'r Cyd-bwyllgor Corfforedig a'r cyfleoedd datblygu proffesiynol ar gyfer cynllunwyr.

Cafodd pryderon eu codi am gynaliadwyedd defnydd ymgynghorol wrth ystyried y gost a'r risg o recriwtio cystadleuol ar draws awdurdodau a'r Cyd-bwyllgor Corfforedig o fewn yr un farchnad lafur. Mewn ymateb, rhoddwyd sicrwydd mai'r ymgynghorwyr  oedd Arup, oedd yn cael eu disgrifio fel ymgynghoriaeth aml-ddisgyblaethol genedlaethol, a nodwyd eu bod eisoes wedi cynnal gwaith sylweddol ar gyfer y Cyd-bwyllgor Corfforedig wrth gefnogi'r Cynllun Trafnidiaeth Rhanbarthol, gan gynnwys gwaith cynnar i adeiladu sail dystiolaeth a allai hefyd gefnogi'r Cynllun Datblygu Lleol. Adroddwyd bod hyn yn golygu nad oedd y rhaglen yn dechrau o dudalen wag, a nodwyd mai'r briff a gyhoeddwyd oedd i adeiladu ar y dystiolaeth gynnar yn hytrach nac ail-ymweld neu ddyblygu. Adroddwyd y byddai'r set ddata gyfredol hon ac ymgysylltu blaenorol gydag awdurdodau yn cefnogi cynnydd mwy effeithlon, gan alluogi'r archwiliad tystiolaeth ac Adroddiad Prif Faterion i symud ymlaen yn fwy sydyn. Hefyd, nodwyd na fyddai'r dystiolaeth a ddatblygwyd drwy'r gwaith hwn yn cael ei chau i'r Cyd-bwyllgor Corfforedig, ac mai'r bwriad oedd i allbynnau tystiolaeth perthnasol fod ar gael i awdurdodau lleol i gefnogi eu gwaith eu hunain, gan alluogi effeithlonrwydd posib a lleihau'r angen ar gyfer dyblygu’r comisiynau am ymgynghoriaeth leol.

Gofynnwyd a fyddai'r Cynllun Datblygu Strategol yn gosod newidiadau polisi ar gynghorau unigol ac Awdurdod y Parc Cenedlaethol, ac a fyddai modd ei ddefnyddio i gefnogi heriau lleol penodol - codwyd enghraifft yn ymwneud â rheoli ail gartrefi a thai haf a'r defnydd o drothwyon ar draws gwahanol gymunedau o gymharu â dull ardal-eang. Mewn ymateb, nodwyd y dylid ystyried y Cynllun Datblygu Strategol fel cyfle i siapio polisïau sy'n berthnasol yn rhanbarthol a, pan fo'n briodol, polisïau is-ranbarthol drwy drafodaeth a chytundeb. Adroddwyd nad y dull fyddai i'r Cyd-bwyllgor Corfforedig osod polisi ar awdurdodau, ond yn hytrach cydweithio i ddatblygu polisïau oedd yn gweithio'n gadarnhaol ar gyfer ardaloedd perthnasol ac y gellid eu dehongli a'u defnyddio drwy gyd-destunau polisi lleol unwaith y bydd y Cynllun Datblygu Strategol wedi'i fabwysiadu. Nodwyd y byddai'r math o broblem a godwyd yn enghraifft o fater ar gyfer y trafodaethau hynny, er mwyn dangos sut y gellir datblygu polisi effeithiol.

Yn dilyn y drafodaeth, codwyd cynigion ychwanegol i gefnogi trefniadau gweithio effeithiol: -

Cytunwyd i gynnal y cyfarfod ar 9⁠ Mawrth 2026 wyneb yn wyneb i hwyluso trafodaeth fwy anffurfiol a chryfhau perthnasau gwaith.

Cynigiwyd y dylid datblygu rhaglen hyfforddi aelodau yn y cefndir, ynghyd â'r cylch cyfarfod ffurfiol, fydd o bosib yn cael ei gynnal yn rhithiol bedair neu bum gwaith y flwyddyn, er mwyn adeiladu dealltwriaeth o'r broses, cyd-destun a phynciau allweddol. Awgrymwyd y gallai sesiwn gychwynnol gynnwys mewnbwn gan Lywodraeth Cymru wrth wahodd pennaeth y gangen cynlluniau datblygu i ddarparu trosolwg o'r broses Cynllun Datblygu Strategol a rôl aelodau - wedi'i threfnu o bosib cyn y cyfarfod wyneb yn wyneb ym mis Mawrth. Nodwyd y gellir cadw llyfrgell o ddeunyddiau fel bod modd cael mynediad at ac ail-ymweld â sesiynau gan bobl oedd methu â mynychu. Cytunwyd y byddai hyfforddiant yn fuddiol, a gofynnodd yr aelodau am i'r hyfforddiant fod yn hyblyg ac yn ymatebol i bynciau oedd yn codi yn ystod y rhaglen, yn hytrach na’u bod yn rhai oedd wedi'u gosod yn rhy bell ymlaen llaw.

Cynigiwyd y dylid darparu diweddariadau anffurfiol rheolaidd y tu allan i gyfarfodydd ffurfiol, er enghraifft drwy ddiweddariad byr misol ar ffurf e-bost neu ar ffurf cylchlythyr neu flog i ddiweddaru aelodau ar y cynnydd a'r camau nesaf, ac i greu trywydd archwilio hwylus o ddiweddariadau dros amser. Rhoddwyd cefnogaeth ar gyfer derbyn diweddariadau o'r fath.