Agenda item

Argymell i’r Cyngor (yn ei gyfarfod ar 5 Mawrth 2025) y dylid:

1.  Sefydlu cyllideb o £379,701,110 ar gyfer 2026/27 i’w ariannu drwy Grant Llywodraeth o £264,009,390 a £115,691,720 o incwm o’r Dreth Cyngor (sy’n gynnydd o 4.75% sylfaenol ynghyd â 0.42% pellach i gyfarch y lefi gan yr Awdurdod Tan, ac felly’n rhoi cyfanswm o 5.17%).

2.  Sefydlu rhaglen gyfalaf o £40,179,430 yn 2026/27 i’w ariannu o’r ffynonellau a nodir yn Atodiad 4 i’r adroddiad.

Cyflwynwyd yr adroddiad gan Cyng. Huw Wyn Jones

PENDERFYNIAD

Argymell i’r Cyngor (yn ei gyfarfod ar 5 Mawrth 2025) y dylid:

1.  Sefydlu cyllideb o £379,701,110 ar gyfer 2026/27 i’w ariannu drwy Grant Llywodraeth o £264,009,390 a £115,691,720 o incwm o’r Dreth Cyngor (sy’n gynnydd o 4.75% sylfaenol ynghyd â 0.42% pellach i gyfarch y lefi gan yr Awdurdod Tan, ac felly’n rhoi cyfanswm o 5.17%).

2.  Sefydlu rhaglen gyfalaf o £40,179,430 yn 2026/27 i’w ariannu o’r ffynonellau a nodir yn Atodiad 4 i’r adroddiad.

TRAFODAETH

Cyflwynwyd yr adroddiad gan nodi’r rhagolygon ariannol o’r flwyddyn ariannol bresennol. Datganwyd bod oddeutu £5.3 miliwn o orwariant ar draws y Cyngor, a hynny lle nad oedd cyllidebau’r adrannau yn diwallu’r galw am wasanaeth.

Cyfeiriwyd at y cynnydd yn y setliad a dderbyniai’r Cyngor gan Lywodraeth Cymru i 4.1%. Nodwyd fod hyn dal ymysg yr isaf yng Nghymru, ond yn gynnydd gwell na’r disgwyl.

Fel rhan o’r broses gosod cyllideb, rhagdybiwyd bod codiad cyflog posib o 4% i athrawon, a 3.4% i weddill gweithlu’r Cyngor.

Rhoddwyd trosolwg o’r bidiau refeniw ar gyfer y flwyddyn nesaf, a’r traws doriad fesul adran.   

Adnabuwyd bod cynnydd arferol mewn ardollau, sy’n cynnwys £458,000

i'r Awdurdod Tân, ac yna symiau llai i Gyfoeth Naturiol Cymru, Awdurdod Parc Eryri a Chydbwyllgor Corfforedig y Gogledd.

Amcangyfrifwyd y bydd angen gwario oddeutu £23.3 miliwn ychwanegol yn y flwyddyn ariannol nesaf er mwyn cynnal gwasanaethau’r Cyngor. Amlygwyd y daw’r pwysau mwyaf o chwyddiant cyflogau, chwyddiant cyffredinol a’r cynnydd mewn galw am wasanaethau.

Cadarnhawyd bod gofynion gwario’r flwyddyn ariannol 2026/27, yn oddeutu £380miliwn. Amlygwyd bod y setliad gan Lywodraeth Cymru yn oddeutu £264miliwn, sy’n gadael bwlch o dros £116miliwn i’w lenwi gan Dreth Cyngor ac arbedion.

Nodwyd bod gwerth £644 o filoedd o arbedion eisoes wedi eu cymeradwyo i
Gyllideb 2026/27 - gydag oddeutu chwarter miliwn o bunnoedd o’r arbedion hyn ar gael i gyfrifo'r bwlch ariannu yn ystod y flwyddyn ariannol nesaf.

Ers cyhoeddi’r adroddiad, tynnwyd sylw at y ffaith bod y Cyngor wedi cael cadarnhad y bydd yn derbyn cymhorthdal tuag at ei gyfraniad at gostau’r Awdurdod Tân, sydd yn oddeutu £50,000 ychwanegol. Datgelwyd bod y Cyngor hefyd wedi manteisio ar y cyfle i ad-dalu benthyciad cyfalaf yn ddiweddar iawn, sy’n gostwng y swm blynyddol sydd angen ei glustnodi ar gyfer talu’r benthyciadau hyn.

Nodwyd bod hyn yn galluogi lleihau’r cynnydd mewn treth Cyngor ar gyfer y flwyddyn nesaf o 4.9%, sydd wedi ei nodi yn yr adroddiad, i 4.75%. Ychwanegwyd y bydd yr elfen tân yn ychwanegol i hyn.

Sylwadau’n codi o’r drafodaeth:

·       Gwnaed sylwad o’r rhwystrau y mae cyllideb fesul blwyddyn yn ei greu ar gyfer cynghorau, a gofynnwyd unwaith eto am gyllideb aml-flwyddyn gan y Llywodraeth fel bod modd cynllunio o flaen llaw. 

·       Mynegwyd balchder bod arian ychwanegol wedi’i gyllidebu i gefnogi Ysgolion Arbennig a gwasanaethau anghenion dysgu ychwanegol o fewn ysgolion prif lif. Amlygwyd mai cyffwrdd yr ochrau yn unig y mae hyn, a bod angen buddsoddiad cenedlaethol yn y maes hwn.

·       Holwyd am fanylion ychwanegol am yr ad-daliad o fenthyciad a wnaed. Mewn ymateb, datgelwyd bod cyfle wedi dod i ad-dalu benthyciad yn gynnar heb y costau ychwanegol. Cadarnhawyd bod cyngor wedi ei dderbyn, a bod ad-dalu’r benthyciad yn gynnar yn cynnig arbedion i’r Cyngor. Ychwanegwyd nad yw hyn yn digwydd yn aml. 

·       Datganwyd cefnogaeth i’r buddsoddiad yn adeiladau’r Cyngor, gan gynnwys ysgolion a chartrefi henoed, yn dilyn blynyddoedd o lymder.

·       Croesawyd y bidiau parhaol sy’n mynd tuag at y diffyg cyllideb cyffredinol, ai fod yn dangos awydd y Cyngor i wneud beth sy’n iawn i drigolion y Sir drwy ddarparu i’r galw cynyddol sydd ar wasanaethau.

·       Cydnabuwyd bod unrhyw gynnydd yn y Dreth Cyngor am gael effaith ar bobl y Sir. Amlygwyd bod cymorth ar gael, a bod posib dod o hyd i’r wybodaeth ar wefan y Cyngor neu drwy ddod i gyswllt â Galw Gwynedd.