Agenda item

I ystyried yr adroddiad.

• Derbyn yr adroddiad gan nodi’r sylwadau a dderbyniwyd yn ystod y drafodaeth.
• Gofyn i Aelod Cabinet Gwasanaethau Corfforaethol a Chyfreithiol a’r Gymraeg i lythyru gyda’r Swyddfa Gofrestru Gyffredinol ar ran y Pwyllgor, i ddatgan anfodlonrwydd nad oes modd cofrestru yn Gymraeg a gofyn iddynt roi camau mewn lle er mwyn newid hyn.

Cyflwynwyd yr adroddiad gan y Rheolwr Gwasanaeth Democratiaeth ac Iaith yn absenoldeb Pennaeth yr Adran. Tynnwyd sylw’n fras at y prif bwyntiau canlynol:

Atgoffwyd bod yr Adran yn cyfrannu at waith datblygu polisïau, strategaethau a phrosiectau sy’n hyrwyddo’r defnydd o’r Gymraeg ym meysydd gwaith, gwasanaethau, cymunedau a datblygiad gweithlu fel rhan o Strategaeth Iaith Gymraeg 2023-2033.

Nodwyd bod yr adran wedi intergreidio’r Gymraeg i bolisïau allweddol ac yn parhau i wneud hynny. Cadarnhawyd bod pwyslais yn cael ei roi i sicrhau bod gwasanaethau i’r cyhoedd a staff ar gael yn ddwyieithog, gyda’r Gymraeg yn cael ei flaenoriaethu mewn systemau ffôn, gwefannau, cyfryngau cymdeithasol, hyfforddiant a chyfathrebu mewnol. Ymhelaethwyd bod ymchwil yn darparu tystiolaeth i lywio penderfyniadau, ac bod prosiectau penodol yn hyrwyddo defnydd o’r Gymraeg ymhlith pobl ifanc, busnesau a chymunedau.

Ymfalchïwyd bod datblygu sgiliau iaith y gweithlu yn flaenoriaeth i’r Adran, gan nodi bod cynlluniau hyfforddi, cefnogaeth i brentisiaid a phrosiectau dysgu Cymraeg i’r gweithlu, gyda chefnogaeth bellach yn cael ei ddarparu i’r unigolion sy’n gweithio o fewn y maes gofal. Cadarnhawyd bod mentrau ar waith sy’n canolbwyntio ar gynyddu hyder staff i ddefnyddio’r Gymraeg. Tynnwyd sylw bod yr adroddiad yn tystiolaethu lefel sgiliau iaith uchel yr Adran Gwasanaethau Corfforaethol.

Cydnabuwyd bod heriau a rhwystrau yn wynebu’r Adran wrth ddarparu a hyrwyddo gwasanaethau cyfrwng Cymraeg. Cyfeiriwyd at rai heriau penodol megis diffyg darpariaeth Gymraeg gan rai partneriaid allweddol gan fel yr heddlu a WLGA, systemau caffael a thendrau cenedlaethol sydd ddim yn cefnogi’r Gymraeg yn ddigonol a thechnoleg cyfryngau cymdeithasol. Tynnwyd sylw penodol at rwystr o fewn y maes cofrestru genedigaethau a marwolaethau, gan nodi bod cyfyngiadau deddfwriaethol yn cyfyngu ar y gallu o gwblhau cofrestrad yn uniaith Gymraeg.

Nodwyd bod gan yr Adran fwriad o fewn y flwyddyn nesaf, i ddatblygu canllaw asesu effaith ar y Gymraeg i staff ei ddefnyddio ar gyfer prosiectau mawr. Nodwyd hefyd bod cynlluniau eraill yn cynnwys hyrwyddo hyfforddiant Technoleg Gymraeg a chodi ymwybyddiaeth staff o’r offer sydd ar gael i’w cynorthwyo. Pwysleisiwyd bod y gwaith ym maes hyfforddiant iaith yn parhau a bod yr Adran hefyd yn parhau i gydweithio gyda Swyddfa Gofrestru Gyffredinol er mwyn gwella’r ddarpariaeth Gymraeg a gynigir.

Yn ystod y drafodaeth, cyflwynwyd y sylwadau a ganlyn:- 

Tynnwyd sylw bod systemau Galw Gwynedd yn gofyn i ddefnyddwyr gwasanaeth os ydynt eisiau parhau i ddefnyddio gwasanaeth Gymraeg ar sawl achlysur, er bod y defnyddiwr eisoes wedi nodi ei iaith ddewisol. Mewn ymateb i’r ymholiad, nododd yr Uwch Ymgynghorydd Iaith a Chraffu nad oedd y Swyddogion yn ymwybodol bod y cwestiwn hwn yn cael ei holi, gan gadarnhau byddent yn cynnal trafodaethau gyda’r gwasanaeth er mwyn sicrhau na fydd hyn yn digwydd i’r dyfodol.

Mewn ymateb i ymholiad a oedd asesiadau symudedd cwsmeriaid ar gyfer derbyn Bathodynnau Glas yn cael eu cwblhau yn y Gymraeg hyd nes bod y cwsmer yn gofyn am asesiad Saesneg, cadarnhaodd yr Uwch Ymgynghorydd Iaith a Chraffu bod y Gymraeg yn cael ei ddefnyddio yn gyntaf hed nes mae’r cwsmeriaid yn nodi mai eu iaith dewisol yw’r Saesneg.

Mewn ymateb i ymholiad, cadarnhaodd yr Uwch Ymgynghorydd Iaith a Chraffu bod y Swyddfa Ystadegau Gwladol bellach yn parhau gyda’r cyfrifiad, gan gadarnhau bod cyfrifiad arall ar y gweill. Nodwyd bod y cyfrifiad hwnnw mewn cyfnod o ymgynghoriad ar hyn o bryd. Cadarnhawyd bod y Cyngor wedi mewnbynnu i’r ymgynghoriad hwnnw gan ofyn i’r Swyddfa Ystadegau Gwladol sicrhau bod mwy o gwestiynau sydd yn ymwneud â’r Gymraeg yn cael eu gofyn.

Cyfeiriwyd at y ‘peilot arolwg defnydd iaith’ a ddangoswyd bod 71.8% o’r sampl arsylwyd yn dewis gwasanaethau cyfrwng Cymraeg pan yn defnyddio rhai o wasanaethau rheng flaen y Cyngor. Mewn ymateb i gwestiwn os oes cynlluniau i ar y gweill i ehangu’r peilot hwn, cadarnhaodd yr Uwch Ymgynghorydd Iaith a Chraffu y gobeithir y bydd hyn yn digwydd.  Ategwyd hefyd bod ymyraethau newydd ar waith yn sgil yr arolwg megis datblygu posteri syml a llafar eu naws, er mwyn annog pobl i ddefnyddio eu sgiliau Cymraeg. Nodwyd bod gwaith yn mynd rhagddo er mwyn ceisio symleiddio’r iaith sydd yn cael ei ddefnyddio megis mewn ffurflenni ar wefan y Cyngor er mwyn hybu defnydd y Gymraeg. Tynnwyd sylw bod niferoedd o bobl sydd yn defnyddio gwasanaethau Cymraeg mewn canolfannau hamdden a llyfrgelloedd yn uwch na defnyddwyr y ganolfan alwadau Galw Gwynedd ac felly bydd ymchwil pellach yn cael ei wneud i fynd i’r afael â hyn. Pwysleisiwyd yr angen i sicrhau bod sylw yn cael ei roi i agweddau digidol o’r gwaith hwn gan bod mwy o wasanaethau’r Cyngor yn troi yn ddigidol gydag amser. Mynegwyd balchder bod yr arolwg hwn yn tystiolaethu bod staff y Cyngor yn rhagweithiol gyda’r Gymraeg. Ymhelaethodd Rheolwr Gwasanaethau Democratiaeth ac Iaith bod y prosiect Cyfathrebu Clir hirdymor yn mynd i’r afael â rhai o’r materion hyn gan ei fod yn edrych ar wasanaethau’r Cyngor er mwyn edrych i weld os oes modd eu haddasu i fod yn cyfathrebu yn effeithiol a chlir heb israddio’r iaith na’r gwasanaethau.

Mynegwyd pryder bod heriau yn parhau gyda’r Swyddfa Gofrestru Gyffredinol er mwyn gwella’r ddarpariaeth Gymraeg. Gofynnwyd i’r Aelod Cabinet Gwasanaethu Corfforaethol a Chyfreithiol a’r Gymraeg i lythyru gyda’r Swyddfa ar ran y Pwyllgor, i ddatgan yr anfodlonrwydd hwn a gofyn iddynt roi camau mewn lle i newid hyn i’r dyfodol drwy ychwanegu ddarpariaeth Gymraeg.

Diolchwyd am yr adroddiad.

PENDERFYNWYD

•           Derbyn yr adroddiad gan nodi’r sylwadau a dderbyniwyd yn ystod y drafodaeth.

•           Gofyn i Aelod Cabinet Gwasanaethau Corfforaethol a Chyfreithiol a’r Gymraeg i lythyru gyda’r Swyddfa Gofrestru Gyffredinol ar ran y Pwyllgor, i ddatgan anfodlonrwydd nad oes modd cofrestru yn Gymraeg a gofyn iddynt roi camau mewn lle er mwyn newid hyn.