Agenda item

I ystyried budd yr Cynllun Twf i Wynedd.

PENDERFYNIAD

1. Derbyn yr adroddiad a nodi’r amrywiaeth eang o sylwadau a wnaethpwyd, gan fynegi anhapusrwydd bod rhai o’r cynlluniau yn araf i aeddfedu ac ynglŷn â’r cydbwysedd rhwng buddsoddiad gwledig a threfol.
2. Bod y Pwyllgor yn derbyn adroddiad ar brosiectau Canolfan Gwyddoniaeth Trawsfynydd a Hwb Economi Gwledig Glynllifon cyn gynted â phosibl.
3. Gofyn am amlinelliad o gost y Cynllun Twf i Gyngor Gwynedd a’r deilliannau i Wynedd o ran swyddi o ansawdd ac yn arbennig mewn ardaloedd difreintiedig.
4. Gofyn bod adroddiadau cynnydd i’r dyfodol yn cynnwys mwy o fanylder o ran y swyddi sydd wedi eu creu yn benodol yng Ngwynedd gan gynnwys y math o gontractau.

 

Cyflwynodd Arweinydd y Cyngor yr adroddiad gan nodi, yn dilyn pryderon a godwyd yng nghyfarfod y Pwyllgor ym mis Mehefin wrth graffu ar adroddiad perfformiad yr Aelod Cabinet Economi a Chymuned, y bwriedid rhoi trosolwg i’r Pwyllgor o waith y Cynllun Twf a’r budd a ddeilliai ohono i Wynedd. Eglurwyd bod y Cynllun Twf yn fuddsoddiad rhanbarthol sylweddol a luniwyd er mwyn cryfhau economi Gogledd Cymru, creu swyddi, datblygu sgiliau a chefnogi busnesau.

Nodwyd bod y rhaglen yn cynnwys nifer o brosiectau ar draws meysydd megis arloesi, ynni, digidol, twristiaeth a datblygu’r gweithlu. Ymhelaethwyd bod yr adroddiad gerbron yn crynhoi’r cynnydd a wnaed gyda’r prosiectau perthnasol ynghyd ag uchafbwyntiau chwarter dau, sef y cyfnod rhwng Mehefin a Medi 2025. Cadarnhawyd y byddai diweddariad yn cael ei roi ynghylch y cynlluniau ar gyfer datblygu safle Trawsfynydd.

Tynnwyd sylw at y ffaith fod y cyfarfod hwn yn amserol gan fod y Cabinet wedi cefnogi cynllun busnes amlinellol ar gyfer sefydlu parc gwyddoniaeth yn Nhrawsfynydd a datblygu canolfan arloesedd, sgiliau a busnes yno. Gwahoddwyd y Pwyllgor i ystyried yr wybodaeth, craffu ar y cynnydd a’r trefniadau a chynnig sylwadau neu argymhellion er mwyn helpu i sicrhau bod y Cynllun Twf yn cyflawni’r manteision mwyaf posibl i gymunedau a phobl Gwynedd.

Trosglwyddwyd i Bennaeth Gweithrediadau Uchelgais Gogledd Cymru, gan ddiolch am y cyfle i gyflwyno gwaith y Cynllun Twf. Rhoddwyd cyflwyniad ar brif uchafbwyntiau yn ystod y flwyddyn, gan gynnwys rhai o’r datblygiadau diweddaraf ers rhannu adroddiad chwarter dau.

Nodwyd mai nod Uchelgais Gogledd Cymru yw datblygu economi’r rhanbarth mewn modd cynaliadwy er mwyn creu cyfleoedd i bobl, cymunedau a busnesau. Eglurwyd mai rhaglen fuddsoddi ranbarthol yw’r Cynllun Twf, gyda £240 miliwn o gyllid gan y Llywodraeth a tharged o gyflawni dros £1 biliwn o fuddsoddiad yn y rhanbarth erbyn 2036 ynghyd â chreu hyd at 4,200 o swyddi newydd. Nodwyd bod y Cynllun Twf yn cael ei weithredu ar draws pum rhaglen, sef arloesi mewn gweithgynhyrchu gwerth uchel, cysylltedd digidol, bwyd-amaeth a thwristiaeth, tir ac eiddo ac ynni carbon isel.

Rhoddwyd trosolwg o’r prif uchafbwyntiau hyd yma, sef:

-        Trosglwyddwyd y Cynllun Twf a’r tîm rheoli portffolio i’r Cyd-bwyllgor Corfforedig ar 1 Ebrill 2025.

-        Bod rhestr wrth gefn wedi ei chreu ar gyfer 17 o brosiectau newydd ym mis Mai, ac bod y Gronfa Ynni Glân wedi ei lansio ym mis Gorffennaf.

-        Bod Cytundeb Cyd-fenter Parc Bryn Cegin gyda Llywodraeth Cymru wedi ei gwblhau ym mis Awst.

-        Bod yr Is-bwyllgor Lles Economaidd wedi cymeradwyo achosion busnes ar gyfer Prosiect Prince, Prosiect Gweithgynhyrchu a Gallu Busnes Cymdeithas 5.0, Safleoedd Gogledd Môn a Phorthladd Rhydd yng nghyfarfod mis Hydref.

-        Ym mis Tachwedd, adeilad CanfodAu wedi ei agor yn swyddogol ynghyd â lansio’r prosiect Academi Croeso.

-        Bod yr Is-bwyllgor wedi cymeradwyo achosion busnes ar gyfer Porthladd Mostyn, Ysgol Fusnes Albert Gubay a Phrosiect Gwella Rheilffyrdd Padeswood yng nghyfarfod mis Rhagfyr.

-        Bod dau Ymgynghorydd Anweithredol wedi eu penodi i’r Cyd-bwyllgor Corfforedig ym mis Ionawr.

Nodwyd bod cynnydd da wedi ei wneud dros y flwyddyn hyd yma. Cyfeiriwyd at y sefyllfa ddiweddaraf ar ddiwedd chwarter tri, gan nodi fod adroddiad chwarter tri newydd gael ei gymeradwyo gan yr is-bwyllgor. Eglurwyd bod chwe phrosiect bellach yn weithredol, deg arall wedi eu cymeradwyo ond ddim eto yn weithredol, a saith yn datblygu achosion busnes, gyda chwech o’r rhain eisoes wedi derbyn cymeradwyaeth amlinellol gan yr is-bwyllgor. Nodwyd bod un prosiect yn parhau dan adolygiad, sef yr hwb hydrogen yng Nghaergybi, a bod pymtheg prosiect ar y rhestr wrth gefn yn cystadlu am oddeutu £62 miliwn o gyllid heb ei ddyrannu hyd yma.

O ran y buddion a welwyd hyd yma, nodwyd bod 49 o swyddi newydd wedi eu creu ynghyd â 49 o swyddi adeiladu ychwanegol. Cydnabuwyd bod y niferoedd hyn yn isel, ond eglurwyd bod y Cynllun Twf wedi wynebu oedi a heriau sylweddol ar ei ddechrau, gan gynnwys Covid, cynnydd mewn costau, problemau cynllunio a newidiadau ym mholisïau Llywodraeth Cymru a Llywodraeth y DU, a oedd wedi cael effaith ar y portffolio gwreiddiol. Pwysleisiwyd, fodd bynnag, bod cynnydd sylweddol wedi bod dros y flwyddyn ddiwethaf yn nifer y prosiectau a gymeradwywyd, a byddai hynny dros y blynyddoedd nesaf yn trosi i gynnydd yn nifer y swyddi a grëir. Nodwyd ymhellach, erbyn diwedd chwarter tri, y byddai ychydig dros £29 miliwn wedi ei fuddsoddi yn y rhanbarth, gyda £26 miliwn o hynny yn fuddsoddiad uniongyrchol y Cynllun Twf.

Gan ymateb i ddiddordeb penodol y Pwyllgor mewn buddion lleol i Wynedd, eglurwyd bod Uchelgais Gogledd Cymru yn ystyried pob prosiect o fewn y Cynllun Twf fel prosiect rhanbarthol sy’n cyfrannu at y weledigaeth ranbarthol a’r targedau cyffredinol. Cydnabuwyd, fodd bynnag, ddealltwriaeth lawn o ddiddordeb yr Aelodau mewn buddion lleol. Nodwyd bod prosiectau’r Cynllun Twf yn creu buddion lleol mewn pedair prif ffordd, sef drwy fuddsoddiad uniongyrchol, drwy greu swyddi lleol a rhanbarthol, drwy gyfleoedd yn y gadwyn gyflenwi, a thrwy fuddion cymdeithasol a buddion cymunedol a sicrheir drwy’r prosiectau ac yn arbennig drwy’r broses gaffael.

Rhoddwyd trosolwg o’r 7 prosiect yng Ngwynedd a oedd naill ai wedi derbyn cymeradwyaeth amlinellol neu gymeradwyaeth derfynol. Nodwyd bod y rhain yn cynnwys:

·       Canolfan Prosesu Signalau Digidol (£3 miliwn) a’r Ganolfan Biotechnoleg Amgylcheddol (£2 miliwn) ym Mhrifysgol Bangor,

·       Prosiect Ysgol Fusnes Albert Gubay (£7.3 miliwn),

·       Prosiect Anturiaethau Cyfrifol (£5.6 miliwn),

·       Academi Croeso Cymru (£2 filiwn),

·       Hwb Economi Wledig Glynllifon (£11.8 miliwn) gyda Grŵp Llandrillo Menai, a

·       Prosiect Parc Bryn Cegin (£5.9 miliwn).

Eglurwyd bod y prosiectau hyn yn cynrychioli cyfanswm buddsoddiad o £38.5 miliwn o arian y Cynllun Twf yng Ngwynedd, gyda chyfanswm buddsoddiad o bron i £72 miliwn wrth gynnwys ffynonellau cyllidol eraill. Nodwyd bod £5.5 miliwn o’r arian hwnnw eisoes wedi ei fuddsoddi yn y Ganolfan Prosesu Signalau Digidol, y Ganolfan Biotechnoleg Amgylcheddol ac ym Mhortmeirion drwy brosiect Academi Croeso Cymru. Nodwyd bod y prosiectau hyn yn ceisio creu 700 o swyddi dros y deng mlynedd nesaf yn y rhanbarth, gyda’r mwyafrif o’r rhain yn debygol o fod yng Ngwynedd.

Eglurwyd bod pedwar prosiect neu gronfa ranbarthol arall yn y meysydd ynni a digidol, naill ai’n fyw erbyn hyn neu ar fin mynd yn fyw, yn ceisio buddsoddi dros £51 miliwn ar draws y rhanbarth, ac y byddid yn gweithio gyda busnesau a chymunedau yng Ngwynedd er mwyn ceisio sicrhau buddsoddiad fel rhan o’r cronfeydd yma.

Nodwyd bod pedwar prosiect o fewn Gwynedd ar y rhestr wrth gefn yn cystadlu am y cyllid sydd heb ei glustnodi hyd yma, sef gwedd dau Prosiect Parc Bryn Cegin gyda Llywodraeth Cymru, Canolfan Arloesedd, Busnes a Sgiliau Trawsfynydd, Hwb Iechyd Bangor a phrosiect ‘Quarry Battery’.

Cadarnhawyd y gallai rhai o’r prosiectau ar y rhestr wrth gefn, megis cynllun Trawsfynydd, fod yn destun adroddiad ar wahân i’w graffu’n fanylach maes o law wrth i’r manylion aeddfedu a symud drwy brosesau Uchelgais Gogledd Cymru.

Yn ystod y drafodaeth, cyflwynwyd y sylwadau a ganlyn:-

Cwestiynwyd ynghylch y trefniadau ar gyfer blaenoriaethu prosiectau a pha broses oedd mewn lle i benderfynu pa brosiectau oedd yn cael blaenoriaeth dros eraill. Mewn ymateb, nodwyd:-

-        Bod nifer o brosesau wedi eu cynnal dros y blynyddoedd i benodi prosiectau ar gyfer y Cynllun Twf, gan gynnwys proses yn gynharach yn y flwyddyn i benodi prosiectau ar y rhestr wrth gefn.

-        Bod proses drylwyr o ddadansoddi gwybodaeth am brosiectau yn cael ei chynnal.

-        Bod y tri phrif ffactor oedd yn sail i’r penderfyniadau yn cynnwys cyfraniad y prosiectau tuag at y targedau o ran creu swyddi a sicrhau buddsoddiad i’r rhanbarth, y buddion ehangach y gallai’r prosiectau eu cynnig i’r rhanbarth, a lefel aeddfedrwydd a pharodrwydd y prosiectau i symud ymlaen i gyflawni.

-        Bod y ffactor olaf hwn yn arbennig o bwysig o ystyried yr oedi a fu yn ystod pum mlynedd gyntaf y Cynllun Twf a’r heriau a wynebwyd gyda rhai prosiectau.

-        Mai 15 mlynedd oedd y cyfnod gweithredu yn wreiddiol, ond mai 10 mlynedd oedd ar gael bellach i gyflawni’r prosiectau a sicrhau buddion y Cynllun Twf.

Cwestiynwyd am weledigaeth hirdymor y Cynllun Twf. Mewn ymateb, nodwyd bod gweledigaeth glir i dyfu’r economi mewn modd cynaliadwy a chreu cyfleoedd ar draws y rhanbarth a’r sectorau. Pwysleisiwyd mai un ffynhonnell ariannu yn unig oedd y Cynllun Twf o fewn system ariannu fwy cymhleth erbyn hyn, ac y byddai’n bwysig sicrhau bod ffrydiau ariannu amrywiol yn cydweithio yn hytrach na chystadlu yn erbyn ei gilydd. Pwysleisiwyd bod cyfle sylweddol yn bodoli yng Ngogledd Cymru dros y blynyddoedd nesaf i fanteisio ar y Cynllun Twf, y prosiect Porthladd Rhydd, y Parth Buddsoddi yn Sir y Fflint a Wrecsam, y Parthau Twf Deallusrwydd Artiffisial, a datblygiadau posibl yn Wylfa. Nodwyd mai rôl bwysig Uchelgais Gogledd Cymru fel corff rhanbarthol oedd sicrhau bod y buddsoddiadau hyn yn ychwanegu gwerth at ei gilydd ac yn cyflawni ar draws y rhanbarth.

Cwestiynwyd faint o arian a gyfrannwyd gan y Cyngor tuag at wireddu’r Cynllun Twf. Mewn ymateb, nododd Pennaeth Economi a Chymuned nad oedd ffigyrau penodol wrth law, ond y gellid eu darparu yn dilyn y cyfarfod. Eglurwyd bod pob cyngor a phartner o fewn Uchelgais Gogledd Cymru, gan gynnwys y prifysgolion a’r colegau, yn cyfrannu’n flynyddol at gostau rhedeg y rhaglen, sef yr adnoddau a’r staff o fewn Uchelgais Gogledd Cymru sy’n gweithio ar y Cynllun Twf. Ymhelaethwyd bod partneriaid hefyd yn cyfrannu tuag at gostau benthyca yn y dyfodol, gan y byddai angen benthyca yn y tymor byr er mwyn galluogi prosiectau i symud ymlaen cyn i gyllid y ddwy Lywodraeth lifo i mewn dros y cyfnod.

Nododd Arweinydd y Cyngor fod tanwariant wedi ei nodi mewn cyfarfod diweddar o’r Bwrdd Uchelgais Gogledd Cymru. Mynegwyd siom ynghylch hynny, yn enwedig ar adeg pan oedd cynghorau ac adrannau eraill yn wynebu gorwariant a phwysau sylweddol ar gyllidebau llywodraeth leol. Mynegwyd siom bersonol, ac ar ran Cynghorwyr Gwynedd ac aelodau’r Pwyllgor, fod cynllun Trawsfynydd wedi llithro i’r rhestr wrth gefn. Mynegwyd y farn y dylai’r prosiect hwnnw fod yn flaenoriaeth i Wynedd, yn benodol i Dde Meirionnydd.

Mewn ymateb, nodwyd mai dim ond cyllid cyfalaf oedd ar gael drwy’r Cynllun Twf, ac nad oedd unrhyw arian ar gael ar gyfer gweithredu a rhedeg y cynlluniau. Ymhelaethwyd mai dyna pam yr oedd angen i’r partneriaid fuddsoddi i sefydlu’r swyddfa rhaglen yn y lle cyntaf er mwyn gallu datblygu’r cynlluniau. Cadarnhawyd y byddai manylion pellach yn cael eu rhannu gydag aelodau’r Pwyllgor maes o law ynglŷn a Trawsfynydd.

Cyflwynwyd sylwadau gan aelod yn seiliedig ar brofiad o fod yn rhan o’r Bwrdd Uchelgais Gogledd Cymru, gan nodi mai partneriaeth rhwng y chwe sir, y colegau a’r sector preifat oedd y Bwrdd, a’i fod wedi ei sefydlu flynyddoedd yn ôl i fanteisio ar gynllun Llywodraeth y DU gyda chyfraniad Llywodraeth Cymru wedi hynny. Nodwyd bod taith hir a heriol wedi bod i’r Cynllun Twf, a bod cynnal partneriaethau o’r fath yn her sylweddol, yn enwedig o gofio’r angen i gynnal partneriaeth rhwng y ddwy Lywodraeth.

Tynnwyd sylw at y ffaith fod y ddwy Lywodraeth wedi cyflwyno cynlluniau oedd yn croesdorri â chynlluniau’r Bwrdd Uchelgais, megis y Parth Buddsoddi yn Sir y Fflint a Wrecsam a’r datblygiadau yn Wylfa, nad oeddent yn bodoli ar ddechrau’r daith. Mynegwyd y farn fod hyn yn drysu’r darlun ac yn ei gwneud yn anodd i’r Bwrdd sefydlu ei hun fel corff sydd yn gallu gweithredu er lles pob sir yng Ngogledd Cymru.

Nodwyd mai mater i Gynghorwyr a gwleidyddion oedd ystyried y weledigaeth i’r dyfodol, yn enwedig o ystyried etholiadau’r Senedd. Cyfeiriwyd at drafodaethau ynghylch creu corff datblygu economaidd tebyg i’r cyn Awdurdod Datblygu Cymru ar draws Gogledd Cymru a’r posibilrwydd o sefydlu rhyw fath o gorff i hybu’r economi wledig. Mynegwyd y farn ei bod yn bwysig ystyried pa negeseuon y dylid eu cyfleu i Lywodraeth newydd yng Nghaerdydd, pwy bynnag fyddai mewn grym.

Nodwyd bod yr ymyriadau allanol hyn yn peri’r her fwyaf i waith y Bwrdd Uchelgais, a bod tensiwn naturiol yn bodoli gan fod pawb yn ceisio cael y gorau i’w sir eu hunain. Mynegwyd y farn fod rhai siroedd, oherwydd yr ymyriadau allanol, wedi cael cyfran dda o’r buddion hyd yma, ac y byddai angen i Wynedd fod yn barod i sicrhau’r gorau o’r bartneriaeth. Nodwyd mai partneriaeth bwysig oedd hon, a mynegwyd y farn y dylai partneriaeth Uchelgais Gogledd Cymru fod â chyllideb gan y ddwy Lywodraeth heb unrhyw ffrwyn arni, fel y gallai wneud penderfyniadau ei hun dros y rhanbarth gan ddatganoli grym i’r rhanbarth.

Mynegwyd siom gan aelod ynghylch yr amser hir a gymerwyd i’r prosiectau ddod yn weithredol a dwyn ffrwyth. Cyfeiriwyd yn benodol at gynlluniau ar gyfer Gwynedd, gan nodi nad oedd dim o gwbl i dde Gwynedd. Gofynnwyd am roi sylw teilwng i Drawsfynydd. Nodwyd siom fod y cynllun ar y rhestr wrth gefn a phwysleisiwyd ei bwysigrwydd i sicrhau buddion i dde Gwynedd. Holwyd ynghylch y nifer isel iawn o swyddi a grëwyd hyd yma, gan ofyn faint o’r rheini oedd wedi eu creu o fewn Uchelgais Gogledd Cymru a’r tîm rheoli ei hun. Mewn ymateb, nodwyd:-

-        Bod y siom ynghylch cyflymder datblygu rhai prosiectau yn cael ei chydnabod.

-        Bod teimlad fod y sefyllfa wedi troi cornel yn ystod y 12 mis diwethaf ac y gobeithir y byddai’r darlun yn fwy cadarnhaol y tro nesaf y byddai adroddiad yn cael ei gyflwyno.

-        O ran y 49 swydd a grëwyd, dim ond saith o’r rheini oedd yn swyddi o fewn Uchelgais Gogledd Cymru, gan mai dim ond swyddi parhaol a oedd yn cael eu cynnwys yn y ffigyrau swyddogol.

-        Bod mwy o swyddi o fewn Uchelgais Gogledd Cymru, ond bod nifer o’r rheini yn swyddi dros dro gan nad oedd gan y Cyd-bwyllgor Corfforedig gyllideb ganolog gan Lywodraeth Cymru.

Nododd Arweinydd y Cyngor ei bod wedi codi materion yn ymwneud â swyddi yng nghyfarfodydd y Bwrdd, a’i fod wedi derbyn sylw. Mynegwyd y farn bod angen mireinio’r ffigwr swyddi ymhellach, gan ofyn a oeddent yn swyddi llawn amser, yn swyddi parhaol, ac ar ba lefel cyflog yr oeddent. Nodwyd, o ran Trawsfynydd, fod cefnogaeth i’r gwaith yno yn werthfawr iawn, a mynegwyd bod penderfyniad y Cabinet yn gam cadarnhaol. Mynegwyd y farn fod buddsoddiad y Cyngor yn y fan honno yn arloesol ac yn gyfle i Wynedd gymryd y camau i’w dwylo ei hun yn hytrach nag aros i Lywodraeth y DU benderfynu ar faterion dros y rhanbarth. Nodwyd bod cefnogaeth y Pwyllgor yn gymorth i dynnu’r ffocws oddi ar goridor yr A55 ac i sicrhau buddion i dde Gwynedd.

Mynegwyd gwerthfawrogiad am y sylwadau a wnaed gan Arweinydd y Cyngor ynghylch ymdrechion i ymladd dros Wynedd, ond nodwyd anfodlonrwydd gyda’r ymatebion a roddwyd ynghylch blaenoriaethu, gan bwysleisio nad bai personol oedd hyn ond yn hytrach yn adlewyrchiad o’r cylch gorchwyl yr oedd y Llywodraeth wedi ei osod. Tynnwyd sylw at y ffaith fod blaenoriaethu prosiectau ar sail creu swyddi yn golygu bod prosiectau yn ne’r sir o dan anfantais, gan na fyddai byth yn realistig iddynt greu cannoedd neu filoedd o swyddi.

Mynegwyd y farn y gallai 10 neu 15 swydd yn wardiau gwledig fel Harlech, Llanbedr neu ardaloedd eraill fod yr un mor werthfawr i’r economi leol  ac yn gymesur a miloedd o swyddi yn Wrecsam. Nodwyd felly ei bod yn anodd gweld budd uniongyrchol i’r ardaloedd hynny o glywed am fuddsoddiadau mawr ar hyd coridor yr A55 neu yn Sir y Fflint a Wrecsam. Cyfeiriwyd at fuddsoddiadau sylweddol eraill gan Lywodraeth Cymru mewn system drafnidiaeth well yn y dwyrain, a mynegwyd y farn y byddai’r un math o ystyriaeth yn ddyledus i linellau trafnidiaeth rhwng Wrecsam, Harlech a Thywyn.

Mynegwyd siom fod Trawsfynydd bellach ar y rhestr wrth gefn. Nodwyd nad oedd unrhyw gyfeiriad yn yr adroddiad at fuddsoddiad ym Meirionnydd heblaw Trawsfynydd, a chrybwyllwyd maes awyr Llanbedr fel safle allweddol i fuddsoddi yn y dyfodol. Cyfeiriwyd at y buddsoddiadau sylweddol a wnaed eisoes gan y Llywodraeth yn Llanbedr, a nodwyd tristwch nad oedd Uchelgais Gogledd Cymru wedi amlygu pwysigrwydd ffordd osgoi Llanbedr i economi’r rhanbarth.

Mynegwyd y farn fod y rhanbarth mor fawr fel nad oedd yr ymadrodd “beth sydd orau i’r rhanbarth” yn golygu llawer i ardaloedd fel de Meirionnydd, gan mai’r ardal honno oedd yn colli pobl ifanc mewn cannoedd i chwilio am waith mewn mannau eraill. Nodwyd bod hyn yn arwain at fewnlifiad pobl hŷn a phwysau cynyddol ar wasanaethau, a phwysleisiwyd felly bod buddsoddiad yn Ne Meirionnydd ac ardaloedd gwledig Gwynedd yn hollbwysig. Mynegwyd y farn mai swyddi yn y dwyrain neu ym Mangor oedd yn gwasanaethu ardaloedd lle’r oedd poblogaeth eisoes yn byw, ond mai’r angen mwyaf oedd am swyddi yn ardaloedd gwledig y rhanbarth. Mewn ymateb, nodwyd:-

-        Bod heriau sylweddol wedi bod wrth ddod â phrosiectau ymlaen mewn ardaloedd mwy gwledig o gymharu ag ardaloedd mwy diwydiannol, yn enwedig o ran cyrraedd targedau ynghylch creu swyddi a maint y buddsoddiad.

-        Bod trafodaethau’n mynd rhagddynt gyda’r ddwy Lywodraeth er mwyn gweld a oedd modd sicrhau mwy o hyblygrwydd o fewn y rhanbarth i fuddsoddi mewn prosiectau oedd yn edrych ar dwf cynhwysol.

-        Bod Uchelgais Gogledd Cymru yn edrych fewn i i gomisiynu darn o waith i greu tystiolaeth i danlinellu’r union bwynt a wnaed am werth creu llai o swyddi mewn ardaloedd gwledig o’i gymharu ag ardaloedd trefol a diwydiannol.

-        Bod un ffordd o geisio symleiddio’r broses a’i wneud yn haws i gymunedau a busnesau ledled Gogledd Cymru elwa o arian y Cynllun Twf drwy’r cronfeydd digidol ac ynni, heb orfod cyrraedd yr un lefel o dargedau o ran buddsoddiad a swyddi.

Ynghylch Trawsfynydd, eglurwyd bod newid sylweddol wedi bod o ran yr hyn oedd yn cael ei gynnig yno ers sefydlu’r Cynllun Twf yn y lle cyntaf, a mai hynny oedd y prif reswm dros yr oedi. Pwysleisiwyd bod Uchelgais Gogledd Cymru yn gefnogol iawn i’r cynnig a ddatblygwyd gan Wynedd ar gyfer y ganolfan yn Nhrawsfynydd, a bod y safle’n un strategol o bwys nid yn unig i Wynedd ond i Ogledd Cymru gyfan. Nodwyd bod safle Trawsfynydd yn gyfle i newid y naratif o fod yn safle oedd yn dadgomisiynu ac yn cau i fod yn safle twf, gyda’r potensial i ddenu nifer o fuddsoddiadau i’r dyfodol.

Croesawyd y ffaith fod Cabinet Gwynedd wedi cymeradwyo achos busnes Trawsfynydd. Nodwyd bod proses bellach i’w dilyn i asesu a oedd yr achos busnes yn sefyll i fyny, ac os felly y câi ei gyflwyno i’r is-bwyllgor am benderfyniad. O ran materion trafnidiaeth a ffordd osgoi Llanbedr, nodwyd bod swyddogion yn edrych ar y materion hyn ac yn trafod gyda’r Llywodraeth. Pwysleisiwyd ei bod yn bwysig fod y pwyntiau hyn yn cael eu codi’n rheolaidd gan Arweinydd y Cyngor yng nghyfarfodydd y pwyllgorau a gyda swyddogion y Llywodraeth.

Ynglŷn â thrafnidiaeth, cyfeiriwyd at y ffaith fod y Cynllun Twf wedi cyfrannu at gynllun trafnidiaeth yn ardal Sir y Fflint. Gofynnwyd a ellid rhoi pwysau ar y Cynllun Twf i gyfrannu at ffordd osgoi Llanbedr. Nodwyd bod Ken Skates AS, Ysgrifennydd y Cabinet dros Drafnidiaeth a Gogledd Cymru, wedi nodi y byddai’r ffordd osgoi yn costio tua £55 miliwn ac ei fod yn disgwyl i’r Cyd-bwyllgor Corfforedig gyfrannu’r swm hwnnw. Mynegwyd y farn y byddai hynny’n anodd iawn, ond y gallai denu cyllid o wahanol ffynonellau helpu i gyrraedd y cyfanswm, a byddai cyfraniad o’r Cynllun Twf yn gymorth sylweddol.

Mewn ymateb, nododd Arweinydd y Cyngor bod y pwyntiau hynny’n cael eu gwneud yn gyson yng nghyfarfodydd y Bwrdd Uchelgais. Tynnwyd sylw at y ffaith fod llinell Reilffordd y Cambrian, yn ogystal â’r brif reilffordd ar hyd yr arfordir, yn hanfodol i’r ardal ac i ogledd Cymru. Mynegwyd cefnogaeth i’r pwyntiau ynghylch Llanbedr, a nodwyd ei bod eisoes wedi gwahodd y pum arweinydd cyngor arall i ymweld â Llanbedr. Pwysleisiwyd nad oedd dim yn gwneud yr achos yn gryfach na gweld y sefyllfa yn lleol, a’r gwahaniaeth economaidd y gallai’r cynllun ei wneud. Cadarnhawyd bod gwahoddiad eisoes wedi ei ymestyn i’r Bwrdd Uchelgais a’r Cyd-bwyllgor Corfforedig i ymweld â Llanbedr.

Cwestiynwyd faint o arian byddai Gwynedd yn ei dderbyn o holl gyllid Gogledd Cymru. Cwestiynwyd ymhellach faint o sylw a roddid i’r ardaloedd tlotach, megis Blaenau Ffestiniog, wrth wneud penderfyniadau. Tynnwyd sylw at y ffaith fod yr ardal honno ymhlith y tair ardal dlotaf yng Ngogledd Cymru, a gofynnwyd pa fath o fuddsoddiad oedd yn cael ei roi i’r ardal a pham nad oedd mwy o ystyriaeth wedi ei rhoi i’r sefyllfa yno.

Mynegwyd y farn fod Blaenau Ffestiniog ac ardaloedd eraill yng Ngwynedd yn cael eu taro’n galed gan ddiffyg buddsoddiad, a bod diffyg gwaith yn golygu bod pobl ifanc yn gadael ac felly bod yr iaith Gymraeg yn dirywio yn sgil hynny. Mynegwyd y farn, os oedd targedau’r Cynllun Twf yn ymwneud â gwella’r economi i bobl, y dylid rhoi mwy o bwyslais i’r ardaloedd tlotaf. Pwysleisiwyd bod diffyg tegwch o fewn blaenoriaethau presennol y Cynllun Twf. Nodwyd ymhellach nad oedd amserlen glir yn y rhaglen, ond yn hytrach cyfeiriadau at chwarteri yn unig. Mynegwyd y farn bod angen cynllun llawn er mwyn rheoli prosiectau yn gywir ac osgoi i brosiectau oedi fel y gwelwyd nawr. Mewn ymateb, nodwyd:-

-        Cytunwyd bod buddsoddi mewn ardaloedd tlotach a mwy difreintiedig yn hollbwysig.

-        Bod y ffaith fod prosiect yn dod o ardal fwy difreintiedig neu yn agos i ardal o’r fath yn un o’r ffactorau ehangach a fyddai’n cael eu hystyried wrth asesu budd ac effaith y prosiect.

-        Bod rôl Uchelgais Gogledd Cymru yn ymwneud ag ariannu prosiectau nid datblygu prosiectau o’r cychwyn.

-        Bod y drws bob amser yn agored i unrhyw brosiectau o unrhyw ardal o Ogledd Cymru, a byddai Uchelgais Gogledd Cymru yn cydweithio i weld a ellid eu hariannu drwy’r Cynllun Twf neu, os na ellid, helpu i ddarganfod ffynonellau ariannu eraill oedd ar gael.

-        Bod heriau i ardaloedd o’r fath ddod â phrosiectau ymlaen a fyddai’n ffitio o fewn y fframwaith a osodwyd ar gyfer y Cynllun Twf.

-        Bod rhaid i’r is-bwyllgor a’r swyddogion weithredu o fewn y fframwaith a gytunwyd gyda Llywodraeth Cymru a Llywodraeth y DU, gan mai eu cyllid hwy sy’n cael ei fuddsoddi.

Cyfeiriwyd at Hwb Economi Wledig Glynllifon a’r cynllun llaeth defaid, gan ofyn a oedd hwnnw bellach wedi ei gwblhau ac, os felly, a fyddai modd cael diweddariad ar ei fudd i’r gymuned mewn cyfarfod yn ddiweddarach yn y flwyddyn. Codwyd hefyd gwestiwn ynghylch perfformiad carbon isel. Cyfeiriwyd at gyfarfod agored diweddar gyda’r Athro Prysor Williams o Brifysgol Bangor, a mynegwyd y farn y gallai Gwynedd fod wedi colli cyfle drwy beidio ag edrych yn ehangach ar y maes hwn. Mewn ymateb, nodwyd:-

-        Bod yr elfen llaethdy defaid wedi ei chymeradwyo o fewn prosiect Glynllifon.

-        Bod elfennau pellach yn rhan o’r prosiect, gan gynnwys llaethdy gwartheg.

-        Bod cwmni o Ogledd Cymru, OBR, wedi ei benodi i wneud y gwaith llaethdy defaid.

-        Bod digwyddiad cychwynnol i lansio’r gwaith wedi ei drefnu ar gyfer yr wythnos ganlynol.

-        Bod modd teilwra adroddiad i’r Pwyllgor maes o law i roi diweddariad llawn ar y llaethdy a’r hyn y byddai hynny’n ei olygu i’r diwydiant.

-        Bod hwn yn ddatblygiad cyffrous i Ogledd Cymru, ac yn rhywbeth newydd i’r sector amaethyddol.

-        Bod y nod yn cynnwys rhannu gwybodaeth gyda ffermwyr yng Ngogledd Cymru am syniadau amrywiol i arallgyfeirio, gan ddarparu opsiynau newydd iddynt ar gyfer ffynonellau incwm amgen mewn cyfnod heriol.

Cwestiynwyd a oedd data neu ffigyrau ar gael ynghylch sefyllfa Gwynedd ynglŷn â’r buddion mae’r Cynllun Twf yn eu dod i’r ardal, ac os oedd targedau i’w gwella er mwyn gwireddu’r uchelgais i’r sir. Mewn ymateb, nodwyd nad oedd targedau wedi eu gosod ar gyfer cynghorau unigol gan fod targedau’r Cynllun Twf ar sail ranbarthol. Pwysleisiwyd mai rhaglen fuddsoddi ranbarthol oedd y Cynllun Twf, a dyna oedd yn cael ei hadrodd yn ôl i’r is-bwyllgor a’r ddwy Lywodraeth.

Ymhelaethwyd bod 24 o’r 49 swydd a grëwyd hyd yma wedi eu creu yng Ngwynedd, gan fod y ddau brosiect cyntaf i gael eu gweithredu o fewn y sir. Eglurwyd bod lefel y dadansoddiad oedd ar gael i’w rannu ar hyn o bryd yn gyfyngedig oherwydd lle’r oedd y prosiectau arni yn eu datblygiad. Nodwyd bod chwe phrosiect erbyn hyn yn cael eu gweithredu, gyda’r mwyafrif ohonynt wrthi’n adeiladu’r cyfleusterau, ac y byddent yn dechrau creu swyddi unwaith y byddent yn weithredol. Pwysleisiwyd y byddai’r data a’r wybodaeth ar gael dros y blynyddoedd nesaf yn cynyddu ac yn caniatáu dadansoddiad mwy manwl, rhywbeth yr oedd sylw parhaus yn cael ei roi iddo ar lefel yr is-bwyllgor.

Cydnabuwyd gan Arweinydd y Cyngor fod Uchelgais Gogledd Cymru yn gweithio o fewn fframwaith a osodwyd gan Lywodraeth y DU a Llywodraeth Cymru, gyda’r targedau’n cael eu gosod ar lefel ranbarthol. Serch hynny, pwysleisiwyd nad arian y llywodraethau oedd hwn mewn gwirionedd ond arian cyhoeddus, ac felly bod yn rhaid sicrhau bod y buddion yn lledaenu ar draws Gwynedd gyfan. Mewn ymateb, nodwyd:-

-        Bod gwybodaeth chwarterol yn cael ei rhyddhau ar sail yr allbynnau.

-        Bod modd rhannu’r wybodaeth honno fel y gallai aelodau’r Pwyllgor weld sut yr oedd y data’n newid dros amser.

-        Bod modd gofyn i’r tîm ddarparu gwybodaeth fwy penodol, er enghraifft faint o’r swyddi hynny oedd yng Ngwynedd, fel bod y wybodaeth ar gael i’r aelodau.

-        Bod rhaglenni ar gael i gefnogi busnesau i edrych ar drosi carbon ac y gellid rhannu’r manylion.

Cwestiynwyd pa wahaniaeth y byddai’r etholiad yng Nghymru yn ei wneud i Uchelgais Gogledd Cymru. Cwestiynwyd ymhellach a oedd unrhyw gydweithio rhwng gogledd a chanolbarth Cymru, gan nodi bod trigolion Meirionnydd yn aml yn teimlo eu bod yn nes at Ganolbarth Cymru na Gogledd Cymru, ac felly nad oeddent yn cael unrhyw fudd o’r bartneriaeth ogleddol. Mynegwyd rhwystredigaeth fod popeth yn ymddangos i fynd tua’r A55 a Chaernarfon, a gofynnwyd a oedd unrhyw gydweithrediad rhwng de a chanolbarth yn y Cynllun Twf. Codwyd bryderon am allfudo pobl ifanc o Wynedd, am y gostyngiad yn niferoedd disgyblion mewn ysgolion a’r bygythiad i’r Gymraeg o ganlyniad. Pwysleisiwyd na fyddai modd cynnal y Gymraeg heb sicrhau gwaith i bobl ifanc y sir.

Mynegwyd pryder ynghylch yr agenda sero net, gan fynegi barn ei fod yn gwneud mwy o niwed na lles i fusnesau. Mynegwyd y farn bod digon o dyrbinau gwynt yn yr ardal eisoes ac nad oedd eisiau gweld rhagor rhag i’r ardal gael ei diwydiannu yn ormodol. Mynegwyd y farn nad oedd adrannau cynllunio ac economi yn gweithio’n ddigon da gyda’i gilydd, gydag economi yn cefnogi rhywbeth ac yna cynllunio yn gwrthwynebu’r un datblygiad.

Nododd Arweinydd y Cyngor ei bod yn codi pwyntiau ynglŷn a de Gwynedd yn gyson. Eglurwyd bod y darlun o ecosystem economaidd lle mae ffyniant yn ardaloedd y dwyrain yn dod â buddion i ardaloedd y gorllewin drwy swyddi y gellir eu cyrraedd trwy rwydwaith cludiant cyhoeddus yn annheg ac yn anymarferol i ardaloedd fel Pen Llŷn a Meirionnydd. Pwysleisiwyd bod angen bod yn bragmatig a cheisio cael y gorau allan o’r Cynllun Twf presennol. Cyfeiriwyd at gynllun Arfor gan Lywodraeth Cymru, gan fynegi’r farn y gallai’r fframwaith hwnnw gyd-fynd yn well ag ardaloedd gwledig a Chymraeg eu hiaith. Nodwyd y byddai’r cynllun hwnnw’n debygol o gael mwy o sylw yn y dyfodol. Mewn ymateb, nodwyd:-

-        Bod Uchelgais Gogledd Cymru yn barod i weithio gydag unrhyw Lywodraeth newydd.

-        Bod dim newid i’r Cynllun Twf a gytunwyd yn 2020, er gwaethaf y newidiadau a fu eisoes yn Llywodraeth y DU ers hynny.

-        Bod Uchelgais Gogledd Cymru yn gweithio’n agos iawn gyda Chynllun Twf Canolbarth Cymru, a bod llawer o’r heriau a wynebwyd ganddynt yn debyg i’r rhai a wynebwyd yng ardaloedd gwledig gogledd Cymru.

-        Bod cydweithio wedi digwydd rhwng y ddau gorff er mwyn sicrhau cyllid ‘Innovate UK’ ar gyfer prosiect ‘Launchpad’.

-        Bod cyfleoedd o fewn yr agenda sero net i greu sgiliau a swyddi gwerth uchel a allai gadw pobl ifanc yn y rhanbarth.

-        Bod gwaith yn mynd rhagddo gyda phartneriaid megis Partneriaeth Sgiliau Gogledd Cymru, nid yn unig i greu swyddi ond hefyd i hyfforddi pobl ifanc ac i sicrhau bod pobl ifanc yn ymwybodol o’r cyfleoedd sydd ar gael yn economi’r rhanbarth.

-        Bod pobl ifanc yn debygol o adael i gael profiadau newydd, boed dramor neu dros y ffin, ond bod eu denu’n ôl yn bwysig.

Ynglŷn â phrosiect ‘Launchpad’, nodwyd bod y prosiect yn waith ar y cyd gyda Tyfu Canolbarth Cymru, Prifysgol Aberystwyth ac M-SParc. Eglurwyd mai’r nod oedd meithrin arloesedd o fewn y clwstwr amaeth-bwyd a thechnoleg yn y gogledd a’r canolbarth, a galluogi cwmnïau bach yn y ddau ranbarth i ddatblygu, meithrin syniadau a chryfhau er mwyn eu galluogi nhw i ddenu mwy o arian gan ffynonellau cyllid gan gyrff megis UK Research and Innovation (UKRI). Cadarnhawyd bod y prosiect wedi bod yn rhedeg ers dros flwyddyn ac yn parhau’n gryf, gyda digwyddiad wedi ei drefnu yn Aberystwyth ar ddechrau mis Mawrth.

Pwysleisiwyd y dylai’r prosiect Trawsfynydd symud oddi ar y rhestr wrth gefn. Gofynnwyd am esboniad pellach ynglŷn â’r ffigyrau swyddi newydd o fewn yr adroddiad a swyddi sydd wedi eu diogelu. Holwyd a oedd modd cynnwys sylwadau gan arolwg allanol gan y ddwy Lywodraeth yn yr adroddiadau chwarterol. Cwestiynwyd ymhellach a oedd modd cynnwys data cymharol ynghylch nifer y swyddi a grëwyd mewn rhanbarthau eraill yng Nghymru er mwyn gosod y sefyllfa mewn cyd-destun. Mewn ymateb, nodwyd:-

-        Dim ond swyddi parhaol oedd yn cael eu cyfrif o fewn targedau’r Llywodraeth, sef 49 swydd.

-        Bod y swyddi adeiladu yn ychwanegol at y swyddi parhaol a nodwyd, a’u bod yn swyddi pwysig ond nad oeddent yn rhan o’r targedau swyddogol.

-        Bod swyddi a ddiogelwyd hefyd yn faes o ddiddordeb ond nad oedd hynny’n rhan o dargedau’r Llywodraeth.

-        Bod diffiniad tynn iawn gan Lywodraeth y DU o beth yn union oedd ‘swyddi a ddiogelwyd’, sef y byddai’n rhaid i swydd fod mewn perygl o ddiflannu o fewn 12 mis er mwyn cael ei chyfrif.

-        Bod rhesymau technegol yn ei gwneud yn anodd i fusnesau neu gyrff megis prifysgolion gadarnhau hynny’n ffurfiol.

-        Bod yn ofynnol cynnal proses wirio fanwl hyd yn oed pe byddai prosiect yn adrodd fod swyddi wedi eu diogelu, er mwyn sicrhau ei fod yn cyd-fynd â diffiniad Llywodraeth y DU.

-        Bod pedwar cynllun twf yng Nghymru, a’u bod oll yn adrodd yn rheolaidd i’w byrddau eu hunain, gyda’r wybodaeth ar gael yn gyhoeddus ar eu gwefannau.

-        Bod modd rhannu dolenni i’r gwefannau hynny, ond nodwyd na fyddai’n briodol i Uchelgais Gogledd Cymru ailadrodd na dehongli’r data hwnnw yn ei hadroddiadau ei hun.

Cyfeiriwyd at anghysondeb o fewn yr adroddiad sy’n ymwneud â’r prosiect ‘Anturiaethau Cyfrifol’, gan ofyn am gadarnhad a yw’r elfen e-fws yn parhau i fod yn elfen o’r prosiect. Mewn ymateb, cadarnhawyd nad yw’r elfen e-fws bellach yn rhan o’r cynllun ac y byddai’r dogfennau yn cael eu cywiro i ddangos hyn maes o law.

Cwestiynwyd, o safbwynt ymrwymiad i swyddi o ansawdd uchel, faint o’r swyddi fyddai ar gontractau oriau sero o fewn y prosiect ‘Anturiaethau Cyfrifol’. Mewn ymateb, nodwyd:-

-        Bydd y wybodaeth yn cael ei mireinio’n fanylach unwaith y byddai achos busnes llawn yn cael ei gyflwyno i’r Bwrdd.

-        Bod trosolwg manwl o natur y swyddi, gan gynnwys y trefniadau contractio, yn cael ei geisio bryd hynny.

-        Bod hynny’n sail i’r is-bwyllgor benderfynu a ddylai’r buddsoddiad fynd rhagddo.

-        Bod bwriad y prosiect yn cynnwys ymestyn y tymor twristiaeth a chreu mwy o swyddi drwy gydol y flwyddyn.

-        Bod ‘Zip World’ wedi ymrwymo i brosiect Academi Croeso Cymru, a fyddai’n creu rhagor o gyfleoedd prentisiaethau.

-        Bod gwaith wedi mynd rhagddo gyda chymunedau lleol i ddarparu mwy o gyfleoedd drwy rannu cyflogaeth, academi bellach a chydweithio ag ysgolion lleol.

-        Byddai'r manylion yma i gyd yn cael eu cynnwys yn yr achosion busnes er mwyn asesu ansawdd y swyddi a gaiff eu creu.

Nodwyd gan yr aelod ei bod yn deall bod canran y contractau sero oriau efallai mor uchel ag 80%. Mewn ymateb, nodwyd bod gwybodaeth sy’n deillio o’r achos busnes amlinellol yn awgrymu bod o gwmpas 50% o’r swyddi a grëwyd yn debygol o fod yn swyddi contract sero oriau.

PENDERFYNWYD

 

1.     Derbyn yr adroddiad a nodi’r amrywiaeth eang o sylwadau a wnaethpwyd, gan fynegi anhapusrwydd bod rhai o’r cynlluniau yn araf i aeddfedu ac ynglŷn â’r cydbwysedd rhwng buddsoddiad gwledig a threfol.

2.     Bod y Pwyllgor yn derbyn adroddiad ar brosiectau Canolfan Gwyddoniaeth Trawsfynydd a Hwb Economi Gwledig Glynllifon cyn gynted â phosibl.

3.     Gofyn am amlinelliad o gost y Cynllun Twf i Gyngor Gwynedd a’r deilliannau i Wynedd o ran swyddi o ansawdd ac yn arbennig mewn ardaloedd difreintiedig.

4.     Gofyn bod adroddiadau cynnydd i’r dyfodol yn cynnwys mwy o fanylder o ran y swyddi sydd wedi eu creu yn benodol yng Ngwynedd gan gynnwys y math o gontractau.