Agenda item

(A)  RHYBUDD O GYNNIG GAN Y CYNGHORYDD GRUFFYDD WILLIAMS

 

Yn unol â’r Rhybudd o Gynnig a dderbyniwyd oddi wrtho yn unol ag Adran 4.19 y Cyfansoddiad, bydd y Cynghorydd Gruffydd Williams yn cynnig fel a ganlyn:-

 

Ym mis Ionawr 2026, cafwyd tro u bedol gan Lywodraeth San Steffan parthed eu  cynlluniau i wneud cardiau adnabod digidol yn orfodol ar gyfer profi'r hawl i weithio,a hynny yn dilyn ymateb sylweddol gan Aelodau o’r cyhoedd gyda deiseb hefo dros 3 mil yn cael ei gyflwyno gerbron y Llywodraeth yn datgan eu gwrthwynebiad i DI . Er fod y gofyniad gorfodol am gyflogaeth wedi'i ollwng, mae'r llywodraeth yn bwriadu symud prosesau dilysu ar-lein erbyn 2029, gan arwain at bryderon y bydd system adnabod ddigidol yn dal i gael ei chyflwyno'n raddol drwy ‘r drws cefn fel petai 

 

Bod y Cyngor yma yn llwyr gwrthwynebu cyfundrefn  Digital Identification  a bod Cyngor Gwynedd yn galw ar Llywodraeth Cymru i wrthwynebu DI yn unol a ‘r Llywodraeth yn yr Alban a hefyd yn unol a sawl awdurdod lleol ledled Gwledydd Prydain . Ni ddylai cyfleustra byth ddod ar draul rhyddid personol.

 

 

 

(B)  RHYBUDD O GYNNIG GAN Y CYNGHORYDD ELIN HYWEL

 

Yn unol â’r Rhybudd o Gynnig a dderbyniwyd oddi wrtho yn unol ag Adran 4.19 y Cyfansoddiad, bydd y Cynghorydd Elin Hywel yn cynnig fel a ganlyn:-

 

Mae’r Cyngor hwn yn cydnabod mai ymddiriedaeth yw sylfaen democratiaeth. Gwyddom fod digwyddiadau diweddar yn lleol, yn genedlaethol ac yn rhyngwladol wedi tanseilio’r berthynas honno â phobl Gwynedd. Ni all democratiaeth weithredu’n iach heb ymddiriedaeth y cyhoedd yn y rhai sy’n eu cynrychioli; yr ymddiriedaeth honno sy’n galluogi pobl i gymryd rhan mewn democratiaeth leol ac, yn ei thro, yn sicrhau eu llais wrth lunio eu dyfodol. 

 

Noda dystiolaeth gan yr Office for National Statistics fod ymddiriedaeth mewn gwleidyddiaeth a gwleidyddion ar lefel isel iawn, gyda dim ond un o bob pump yn ymddiried mewn pleidiau gwleidyddol, a bod cysylltiad uniongyrchol rhwng diffyg ymddiriedaeth a diffyg cyfranogiad. 

 

Yn wyneb hynny, mae’r Cyngor hwn yn nodi’r cyfranogiad isel yn etholiad Cyngor Gwynedd 2022, yn unol â thueddiadau ehangach ledled Cymru, gyda thua 38–39% yn pleidleisio, a bod 28 o’r 69 sedd wedi eu hethol yn ddi-wrthwynebiad, gan olygu nad oedd gan nifer fawr o etholwyr Gwynedd ddewis democrataidd. 

 

Cydnabu’r y Cyngor bod y ffigyrau hyn yn amlygu her ddifrifol i iechyd democratiaeth leol ac i’r berthynas rhwng etholwyr a’u cynrychiolwyr.  

 

Cydnabu’r mai ein hymddygiad ni fel arweinwyr cyhoeddus sy’n gosod safon y drafodaeth ddemocrataidd. Na ellir adeiladu ymddiriedaeth, na chynyddu cyfranogiad, oni bai ein bod ni’n modelu’r gwerthoedd hynny ein hunain. 

 

Mae’r Cyngor hwn yn croesawu camau Y Senedd drwy Ddeddf Etholiadau a Chyrff Etholedig (Cymru) i gryfhau uniondeb bywyd cyhoeddus a gosod gonestrwydd a gwirionedd wrth wraidd ein diwylliant democrataidd.   

 

Yn unol â hyn, mae’r Cyngor hwn yn datgan yn glir mai arnom ni, yn bersonol ac ar y cyd, y mae’r ddyletswydd i gynnal ac adfer ymddiriedaeth y cyhoedd. 

 

Ymrwymwn i’r gwir, i dryloywder, i degwch ac i barch – conglfeini ein hawl i gynrychioli pobl Gwynedd. 

 

 

Eitem 13(A): RHYBUDD O GYNNIG Y CYNG. GRUFFYDD WILLIAMS

 

Yn unol â’r Rhybudd o Gynnig a dderbyniwyd oddi wrtho yn unol ag Adran 4.19 y Cyfansoddiad, cytunwyd a cynnig y Cynghorydd Gruffydd Williams fel a ganlyn:-

 

Ym mis Ionawr 2026, cafwyd tro u bedol gan Lywodraeth San Steffan parthed eu  cynlluniau i wneud cardiau adnabod digidol yn orfodol ar gyfer profi'r hawl i weithio, a hynny yn dilyn ymateb sylweddol gan Aelodau o’r cyhoedd gyda deiseb hefo dros 3 mil yn cael ei gyflwyno gerbron y Llywodraeth yn datgan eu gwrthwynebiad i DI . Er fod y gofyniad gorfodol am gyflogaeth wedi'i ollwng, mae'r llywodraeth yn bwriadu symud prosesau dilysu ar-lein erbyn 2029, gan arwain at bryderon y bydd system adnabod ddigidol yn dal i gael ei chyflwyno'n raddol drwy ‘r drws cefn fel petai.

 

Bod y Cyngor yma yn llwyr gwrthwynebu cyfundrefn Digital Identification a bod Cyngor Gwynedd yn galw ar Llywodraeth Cymru i wrthwynebu DI yn unol a ‘r Llywodraeth yn yr Alban a hefyd yn unol a sawl awdurdod lleol ledled Gwledydd Prydain . Ni ddylai cyfleustra byth ddod ar draul rhyddid personol.

 

Eitem 13(B): RHYBUDD O GYNNIG Y CYNG. ELIN HYWEL

 

Yn unol â’r Rhybudd o Gynnig a dderbyniwyd oddi wrtho yn unol ag Adran 4.19 y Cyfansoddiad, cytunwyd a cynnig y Cynghorydd Elin Hywel fel a ganlyn:-

 

Mae’r Cyngor hwn yn cydnabod mai ymddiriedaeth yw sylfaen democratiaeth. Gwyddom fod digwyddiadau diweddar yn lleol, yn genedlaethol ac yn rhyngwladol wedi tanseilio’r berthynas honno â phobl Gwynedd. Ni all democratiaeth weithredu’n iach heb ymddiriedaeth y cyhoedd yn y rhai sy’n eu cynrychioli; yr ymddiriedaeth honno sy’n galluogi pobl i gymryd rhan mewn democratiaeth leol ac, yn ei thro, yn sicrhau eu llais wrth lunio eu dyfodol.

 

Noda dystiolaeth gan yr Office for National Statistics fod ymddiriedaeth mewn gwleidyddiaeth a gwleidyddion ar lefel isel iawn, gyda dim ond un o bob pump yn ymddiried mewn pleidiau gwleidyddol, a bod cysylltiad uniongyrchol rhwng diffyg ymddiriedaeth a diffyg cyfranogiad.

 

Yn wyneb hynny, mae’r Cyngor hwn yn nodi’r cyfranogiad isel yn etholiad Cyngor Gwynedd 2022, yn unol â thueddiadau ehangach ledled Cymru, gyda thua 38–39% yn pleidleisio, a bod 28 o’r 69 sedd wedi eu hethol yn ddi-wrthwynebiad, gan olygu nad oedd gan nifer fawr o etholwyr Gwynedd ddewis democrataidd.

 

Cydnabu’r y Cyngor bod y ffigyrau hyn yn amlygu her ddifrifol i iechyd democratiaeth leol ac i’r berthynas rhwng etholwyr a’u cynrychiolwyr.

 

Cydnabu’r mai ein hymddygiad ni fel arweinwyr cyhoeddus sy’n gosod safon y drafodaeth ddemocrataidd. Na ellir adeiladu ymddiriedaeth, na chynyddu cyfranogiad, oni bai ein bod ni’n modelu’r gwerthoedd hynny ein hunain.

 

Mae’r Cyngor hwn yn croesawu camau Y Senedd drwy Ddeddf Etholiadau a Chyrff Etholedig (Cymru) i gryfhau uniondeb bywyd cyhoeddus a gosod gonestrwydd a gwirionedd wrth wraidd ein diwylliant democrataidd.

 

Yn unol â hyn, mae’r Cyngor hwn yn datgan yn glir mai arnom ni, yn bersonol ac ar y cyd, y mae’r ddyletswydd i gynnal ac adfer ymddiriedaeth y cyhoedd.

 

Ymrwymwn i’r gwir, i dryloywder, i degwch ac i barch – conglfeini ein hawl i gynrychioli pobl Gwynedd.

(A) RHYBUDD O GYNNIG GAN Y CYNGHORYDD GRUFFYDD WILLIAMS

 

Cyflwynwyd y rhybudd o gynnig gan y Cynghorydd Gruffydd Williams o dan Adran 4.19 y Cyfansoddiad, ac fe’i heiliwyd.

 

Mynegwyd cefnogaeth i’r rhybudd gan nodi:-

·        Fod rhyddid personol yn holl bwysig ac yn rhywbeth gall ei golli.

·        Amlygwyd yn aml fod gamau fel hyn digwydd - dechrau yn fach ac yn tyfu dros amser a bod risg i ddata unigolion.

 

PENDERFYNWYD mabwysiadu’r cynnig, sef:-

 

Ym mis Ionawr 2026, cafwyd tro u bedol gan Lywodraeth San Steffan parthed eu  cynlluniau i wneud cardiau adnabod digidol yn orfodol ar gyfer profi'r hawl i weithio, a hynny yn dilyn ymateb sylweddol gan Aelodau o’r cyhoedd gyda deiseb hefo dros 3 miliwn yn cael ei gyflwyno gerbron y Llywodraeth yn datgan eu gwrthwynebiad i DI . Er bod y gofyniad gorfodol am gyflogaeth wedi'i ollwng, mae'r llywodraeth yn bwriadu symud prosesau dilysu ar-lein erbyn 2029, gan arwain at bryderon y bydd system adnabod ddigidol yn dal i gael ei chyflwyno'n raddol drwy’r drws cefn fel petai.

 

Bod y Cyngor yma yn llwyr wrthwynebu cyfundrefn Digital Identification a bod Cyngor Gwynedd yn galw ar Lywodraeth Cymru i wrthwynebu DI yn unol ar Lywodraeth yn yr Alban a hefyd yn unol â sawl awdurdod lleol ledled Gwledydd Prydain . Ni ddylai cyfleustra byth ddod ar draul rhyddid personol.

 

 

11(b) RHYBUDD O GYNNIG Y CYNGHORYDD ELIN HYWEL

 

Cyflwynwyd y rhybudd o gynnig gan y Cynghorydd Elin Hywel o dan Adran 4.19 y Cyfansoddiad, ac fe’i heiliwyd. Gosododd yr aelod y cyd-destun i’w gynnig, gan nodi:-

·        Nad oes modd i ddemocratiaeth weithredu heb ymddiriedaeth, a'i fod yn cael ei ennill neu ei golli drwy'r ffordd mae pobl yn siarad, yn ymddwyn neu’r penderfyniadau sydd yn cael eu gwneud. Pwysleisiwyd fod ymddiriedaeth mewn gwleidyddiaeth ar hyn o bryd yn hynod isel.

·        Cyfnod heriol dros ben i drigolion Gwynedd ar hyn o bryd gyda digwyddiadau cenedlaethol a lleol wedi effeithio ymddiriedaeth mewn gwleidyddion.

·        Nodwyd fod y cyfrifoldeb yn gorwedd gyda Chynghorwyr gan ofyn y cwestiwn beth yw eu rhan. Fel cynghorwyr fod ganddynt gyfrifoldeb i  ddatgan a dangos parodrwydd i arfer a chynnal ymddiriedaeth. Eglurwyd mai’r cam cyntaf yn unig yw i ddatgan.

·        Mynegwyd mai dim ond 38-39% o drigolion Gwynedd a bleidleisiodd yn yr Etholiad Llywodraeth Leol yn ôl yn 2022, gyda 28 sedd wedi ei hethol heb wrthwynebiad. O ganlyniad doedd dim trefn ddemocrataidd yn yr ardaloedd hynny oherwydd heb ddewis doedd dim etholiad. 

·        Croesawyd camau'r Senedd drwy Ddeddf Etholiadau a Chyrff Etholedig (Cymru) i gryfhau uniondeb bywyd cyhoeddus a gosod gonestrwydd yn ganolog.

·        Mynegwyd fod y rhan fwyaf o’r Cynghorwyr yma am y rheswm gorau sef i wella bywydau pobl  ac i greu cymunedau gorau. Amlygwyd fod trafodaethau yn gallu bod tanbaid ond fod gwasanaethu trigolion Gwynedd yn ganolog i bawb.

·        Nodwyd fod angen i beth sydd yn digwydd yn y Siambr fod yn cryfhau democratiaeth ac i feithrin parch  a hyder mewn sefydliadau.

·        Eglurwyd os drwy eiriau mae modd arwain fod yn rhaid bod yn onest a'i fod meddwl rhywbeth go iawn, oherwydd drwy golli ymddiriedaeth mewn geiriau bydd colli ymddiriedaeth mewn democratiaeth.

·        Pwysleisiwyd mai dim cyhuddiad pleidiol na phwyntio bysedd yw bwriad y cynnig ond cyd-sefyll ar un egwyddor  ac i ddilyn camau’r Senedd i gryfhau uniondeb. Nodwyd ei fod yn  ddyletswydd ar Gynghorwyr i gynnal ac adfer ymddiriedaeth y cyhoeddus.

 

Mynegwyd sylwadau i’r rhybudd gan Aelodau gan nodi:-

·        Mai sylfaen democratiaeth ydi ymddiriedaeth, oherwydd os cyhoedd ddim yn cymryd rhan yna mae’r cysylltiad rhwng aelodau a chyhoedd am ddiflannu. Rhaid ennill yr ymddiriedaeth, ac mae’n rhaid bod yn dryloyw a parchus yn ein gwaith a thrafodaethau.

·        Cydnabuwyd fod heriau ond nad yw’r rhain yn heriau unigryw. Mynegwyd fod y cynnig yn alwad cadarnhaol i arwain drwy esiampl  ac i ddatgan yn glir fod y Cynghorwyr yn cymryd cyfrifoldeb o ddifri.

·        Anghytunwyd gyda’r paragraff am y Cynghorwyr a etholwyd yn ddiwrthwynebiad yn golygu nad oes trefn democrataidd, gan fod gan unigolion y dewis, y dewis i roi eu henwau ymlaen ac felly mae trefn ddemocrataidd. Mynegwyd nad yw’n adlewyrchiad o ymddiriedaeth ond yr angen i annog mwy o bobl i fod yn rhan ac i sefyll dros eu hardal, ac yr angen i gynnwys hyn yn rhan o’r cynnig.

·        Amlygwyd fod rhai seddi yn cael eu hethol yn ddiwrthwynebiad efallai gan fod y cyhoedd yn fodlon gyda’r Cynghorydd sydd wedi bod yn eu gwasanaethu.

·        Trafodwyd rhesymau cyhoedd dros beidio â sefyll gan amlygu fod ymrwymiad amser a gwaith yn gallu bod yn rhesymau.

·        Cefnogwyd y cynnig gan nodi fod ffigyrau 2022 yn peri pryder o ran graddfeydd pleidleisio a nifer uchel yn cael eu hethol heb wrthwynebiad. Cyfeiriwyd at yr angen i edrych ar ddiwylliant, gan fod ymddiriedaeth yn ddibynnol ar sut mae unigolion a sefydliadau yn ymddwyn, a bod y lle ac amgylchedd ble unigolion yn teimlo yn gyfforddus a saff i leisio ei barn.

·        Nodwyd fod y cynnig yn amserol a bod angen edrych be allwn ni neud yn lleol. Mynegwyd yr angen i edrych beth sydd yn afantol gan fod ymchwil yn dangos os pobl yn colli ymddiriedaeth yn sefydliadol eu bod am symud at arweinwyr asgell dde an-sefydliadol.

·        Gofynnwyd i’r Blaid ymddiried yn y Grŵp Annibynnol wrth ystyried cadeiryddion gan eu bod yn teimlo llais ddim yn cael eu clywed.

·        Mynegwyd nad yw mynegi nad oes dewis democrataidd os Cynghorydd yn cael ei ethol yn ddiwrthwynebiad yn sarhad ar y Cynghorwyr penodol hynny, ond yn hytrach yn adlewyrchiad o’r diffygion yn y system.

·        Holwyd sut mae’r ddeddfwriaeth Senedd yn berthnasol i’r rhybudd. Mynegwyd fod gwelliant wedi bod i’r ddeddfwriaeth i sicrhau fod dweud celwyddau yn ystod ymgyrchu yn anghyfreithlon. Drwy wneud hyn fod y Senedd wedi  blaenoriaethu gonestrwydd a chydnabod pwysigrwydd hynny. Nodwyd mewn cyfnod ble nad yw pobl ymddiried mewn gwleidyddion fod angen amlygu fod tryloywder a gonestrwydd yng nghalon gwleidyddiaeth Gwynedd.

 

 

PENDERFYNWYD mabwysiadu’r cynnig, sef:-

 

Yn unol â’r Rhybudd o Gynnig a dderbyniwyd oddi wrtho yn unol ag Adran 4.19 y Cyfansoddiad, bydd y Cynghorydd Elin Hywel yn cynnig fel a ganlyn:-

 

Mae’r Cyngor hwn yn cydnabod mai ymddiriedaeth yw sylfaen democratiaeth. Gwyddom fod digwyddiadau diweddar yn lleol, yn genedlaethol ac yn rhyngwladol wedi tanseilio’r berthynas honno â phobl Gwynedd. Ni all democratiaeth weithredu’n iach heb ymddiriedaeth y cyhoedd yn y rhai sy’n eu cynrychioli; yr ymddiriedaeth honno sy’n galluogi pobl i gymryd rhan mewn democratiaeth leol ac, yn eithro, yn sicrhau eu llais wrth lunio eu dyfodol.

 

Noda dystiolaeth gan yr Office for National Statistics fod ymddiriedaeth mewn gwleidyddiaeth a gwleidyddion ar lefel isel iawn, gyda dim ond un o bob pump yn ymddiried mewn pleidiau gwleidyddol, a bod cysylltiad uniongyrchol rhwng diffyg ymddiriedaeth a diffyg cyfranogiad.

 

Yn wyneb hynny, mae’r Cyngor hwn yn nodi’r cyfranogiad isel yn etholiad Cyngor Gwynedd 2022, yn unol â thueddiadau ehangach ledled Cymru, gyda thua 38-39% yn pleidleisio, a bod 28 o’r 69 sedd wedi eu hethol yn ddiwrthwynebiad, gan olygu nad oedd gan nifer fawr o etholwyr Gwynedd ddewis democrataidd.

 

Cydnabu’r y Cyngor bod y ffigyrau hyn yn amlygu her ddifrifol i iechyd democratiaeth leol ac i’r berthynas rhwng etholwyr a’u cynrychiolwyr.

 

Cydnabu’r mai ein hymddygiad ni fel arweinwyr cyhoeddus sy’n gosod safon y drafodaeth ddemocrataidd. Na ellir adeiladu ymddiriedaeth, na chynyddu cyfranogiad, oni bai ein bod ni’n modelu’r gwerthoedd hynny ein hunain.

 

Mae’r Cyngor hwn yn croesawu camau Y Senedd drwy Ddeddf Etholiadau a Chyrff Etholedig (Cymru) i gryfhau uniondeb bywyd cyhoeddus a gosod gonestrwydd a gwirionedd wrth wraidd ein diwylliant democrataidd

 

Yn unol â hyn, mae’r Cyngor hwn yn datgan yn glir mai arnom ni, yn bersonol ac ar y cyd, y mae’r ddyletswydd i gynnal ac adfer ymddiriedaeth y cyhoedd.

 

Ymrwymwn i’r gwir, i dryloywder, i degwch ac i barch – conglfeini ein hawl i gynrychioli pobl Gwynedd.