A) RHYBUDD O GYNNIG GAN Y CYNGHORYDD EINIR WILLIAMS
Yn unol â’r Rhybudd o Gynnig a dderbyniwyd dan Adran 4.19 o’r Cyfansoddiad, bydd y Cynghorydd Einir Williams yn cynnig fel a ganlyn:-
Amddiffyn Enwau Lleoedd Cymraeg ar Fapiau’r
Arolwg Ordnans
Dwi eisiau mynegi pryder dwfn ac angerddol ynghylch polisi presennol yr Arolwg Ordnans (AO) sy’n arwain at ddileu, tanseilio ac anwybyddu enwau lleoedd Cymraeg sydd wedi bod yn rhan o’n tirwedd ers canrifoedd.
Ar hyn o bryd, mae mapiau Arolwg Ordnans yn:
· Disodli enwau Cymraeg hanesyddol â ffurfiau Saesneg nad oes ganddynt sail na thraddodiad, e.e. The Mushroom Garden am Goed Cerrig y Frân, Heather Terrace Path am Lwybr Gwregys.
· Rhoi enwau Saesneg ochr yn ochr ag enwau Cymraeg, gan greu’r argraff bod yr enwau Cymraeg yn ddewisol neu’n eilradd, e.e. Cwm Cneifion / Nameless Cwm, Bala Lake / Llyn Tegid. ‘Snowdon/Yr Wyddfa (er gwaethaf y ffaith nad yw Awdurdod Parc Cenedlaethol Eryri yn defnyddio'r enw Snowdon bellach.)'
Mae’r Cyngor hwn yn beirniadu’r arferion hyn, gan eu bod yn cyfrannu’n uniongyrchol at golli enwau Cymraeg, ac felly’n tanseilio ein hiaith, ein hanes a’n hunaniaeth genedlaethol. Pan fo’r Arolwg Ordnans yn mabwysiadu enw Saesneg, mae’n ymddangos ar wefannau, arwyddion, cyhoeddiadau, a’r cyfryngau ac o ganlyniad, mae’r enw Cymraeg yn cael ei wthio i’r cysgod.
Mae hyn yn digwydd hyd yn oed ymhlith siaradwyr Cymraeg ifanc, sydd yn aml yn cael eu harwain i gredu mai’r enw Saesneg yw’r “safonol”. Dyma sut mae iaith yn cael ei gwanhau, nid mewn un ergyd, ond mewn mil o gamau bach.
Mae enwau lleoedd Cymraeg yn rhan o’n DNA diwylliannol. Maent yn adrodd hanes y tir, y bobl, y chwedlau, y gwaith, y bywyd. Nid oes gan neb hawl i’w dileu na’u disodli.
Felly, dwi eisiau rhoi cynnig i’r cyngor hwn heddiw ein bod ni yn :
1. Ysgrifennu at yr Arolwg Ordnans i alw arnynt i roi diwedd ar y polisi niweidiol presennol, ac i fabwysiadu egwyddor glir a syml a defnyddio enwau lleoedd tirweddol Cymraeg yn unig ar fapiau yng Nghymru.
2. Galw ar Lywodraeth Cymru i ymyrryd yn ffurfiol ac i sicrhau bod yr Arolwg Ordnans yn parchu ac yn diogelu enwau Cymraeg hanesyddol.
Nid yw hyn yn fater o fapiau yn unig. Mae’n fater o hunaniaeth, parch a chyfiawnder diwylliannol.
B) RHYBUDD O GYNNIG GAN Y CYNGHORYDD NIA JEFFREYS
Yn unol â’r Rhybudd o Gynnig a dderbyniwyd
dan Adran 4.19 o’r Cyfansoddiad, bydd y Cynghorydd Nia Jeffreys yn cynnig fel a
ganlyn:-
Mae’r Cyngor yn nodi llofruddiaeth yr Aelod Seneddol, Jo Cox ar 16/06/2016, ddeng mlynedd yn ôl eleni. (Bu i’r AS David Amess hefyd gael ei lofruddio ar 15/10/2021).
Mewn byd sy’n gynyddol dreisgar ac ymosodol, trist yw’r ffaith bod aelodau etholedig, o bob plaid ac ar bob lefel o lywodraeth, yn gynyddol agored i sarhad a chamdriniaeth. Dengys ymchwil diweddar fod 72% o Gynghorwyr wedi dioddef ryw fath o fygythiad - boed yn eiriol neu’n waeth - yn ystod y 12 mis diwethaf.
Mae’r Cyngor hwn yn credu nad oes lle i ymddygiad bygythiol na threisgar mewn gwleidyddiaeth. Mae Cynghorwyr Cyngor Gwynedd yn ymrwymo i fodelu’r safonau uchaf o barch a chwrteisi wrth ymwneud â’n gilydd ac â’r cyhoedd, ac rydym yn dymuno i’r un parch gael ei ddangos tuag atom.
Galwn ar aelodau’r Cyngor hwn ac aelodau Cynghorau Cymuned a Thref drwy Wynedd i gefnogi ymgyrch Un Llais Cymru, NALC a SLCC “Adduned Parch a Chwrteisi”.
Penderfyniad:
Dwi eisiau mynegi pryder dwfn ac angerddol ynghylch polisi
presennol yr Arolwg Ordnans (AO) sy’n arwain at ddileu, tanseilio ac anwybyddu
enwau lleoedd Cymraeg sydd wedi bod yn rhan o’n tirwedd ers canrifoedd.
Ar hyn o bryd, mae mapiau Arolwg Ordnans yn:
Mae’r Cyngor hwn yn beirniadu’r arferion hyn, gan eu bod yn
cyfrannu’n uniongyrchol at golli enwau Cymraeg, ac felly’n tanseilio ein
hiaith, ein hanes a’n hunaniaeth genedlaethol. Pan fo’r Arolwg Ordnans yn
mabwysiadu enw Saesneg, mae’n ymddangos ar wefannau, arwyddion, cyhoeddiadau,
a’r cyfryngau ac o ganlyniad, mae’r enw Cymraeg yn cael ei wthio i’r cysgod.
Mae hyn yn digwydd hyd yn oed ymhlith siaradwyr Cymraeg
ifanc, sydd yn aml yn cael eu harwain i gredu mai’r enw Saesneg yw’r “safonol”.
Dyma sut mae iaith yn cael ei gwanhau, nid mewn un ergyd, ond mewn
mil o gamau bach.
Mae enwau lleoedd Cymraeg yn rhan o’n DNA diwylliannol.
Maent yn adrodd hanes y tir, y bobl, y chwedlau, y gwaith, y bywyd. Nid oes gan
neb hawl i’w dileu na’u disodli.
Felly, dwi eisiau rhoi cynnig i’r cyngor hwn heddiw ein bod
ni yn :
Nid yw hyn yn fater o fapiau yn unig. Mae’n
fater o hunaniaeth, parch a chyfiawnder diwylliannol.
Cofnod:
(A)
Cyflwynwyd
y rhybudd o gynnig gan y Cynghorydd Einir Williams o dan Adran 4.19 y
Cyfansoddiad, ac fe’i heiliwyd.
Mynegwyd cefnogaeth
frwd i’r cynnig gan aelodau gan nodi:
·
Fod y
mater yn agos at galon nifer o Aelodau.
·
Derbyniwyd
enghreifftiau o enwau hanesyddol sydd á gwreiddiau dwfn mewn chwedlau,
daearyddiaeth a hanes Cymru. Nodwyd yr angen i’w cadw drwy’r mapiau.
·
Amlygwyd
fod enwau tai yn diflannu yn ogystal ag bod angen ymrwymiad gan y Cyngor i
beidio bod yn rhagrithiol ac i ddefnyddio cyfeiriadau Cymraeg mewn gohebiaeth.
·
Talwyd
teyrnged i ŵr a oedd wedi brwydro yn galed am y mater hwn sef diweddar
Eilian Williams, Dyffryn Peris, a diolchwyd iddo am ei waith.
·
Pwysleiswyd
fod yr enwau yma yn rhan o ddiwylliant Cymru, ac mae wir angen eu cadw.
·
Cytunwyd
i ychwanegu cymal i alw ar awdurdodau
eraill ar draws Cymru ddilyn y cynnig hwn.
·
Amlygwyd
fod y Cyngor yn gwneud gwaith yn cael ei wneud ers blynyddoedd i geisio
dylanwadu ar Lywodraeth Cymru a bod
gwaith wedi ei wneud i gadw enwau llefydd Cymraeg.
·
Mynegwyd
nad oes gan Lywodraeth Cymru bŵer uniongyrchol ar y mater hwn ond
gobeithiwyd y byddant yn edrych ar fater yn ddifrifol a rhoi pwysau ar yr AO i
sicrhau eu bod ar fapiau.
·
Cynnig
gwelliant – fod y Cyngor hwn yn galw ar Swyddog Monitro i anfon memorandwm
arddel enwau Cymraeg yn unig. Ymatebwyd drwy nodi fod enwau strydoedd yn
swyddogol ac felly fod ffiniau cyfriethiol, ond y bydd y Cyngor pan yn bosib yn
arddel yr enw Cymraeg ac i withio y ffiniau cyfriethiol gymaint a sydd yn
bosib.
·
Addewidwyd
y bydd y Cyngor wrth ysgrifennu at yr Arolwg Ordnans yn gofyn am gyfarfod
swyddogol i drafod y mater.
PENDERFYNWYD mabwysiadu’r cynnig, sef:-
Dwi eisiau mynegi pryder dwfn ac angerddol ynghylch
polisi presennol yr Arolwg Ordnans (AO) sy’n arwain at ddileu, tanseilio ac
anwybyddu enwau lleoedd Cymraeg sydd wedi bod yn rhan o’n tirwedd ers
canrifoedd.
Ar hyn o bryd, mae mapiau Arolwg Ordnans yn:
Mae’r Cyngor hwn yn beirniadu’r arferion hyn, gan eu bod
yn cyfrannu’n uniongyrchol at golli enwau Cymraeg, ac felly’n tanseilio ein
hiaith, ein hanes a’n hunaniaeth genedlaethol. Pan fo’r Arolwg Ordnans yn
mabwysiadu enw Saesneg, mae’n ymddangos ar wefannau, arwyddion, cyhoeddiadau,
a’r cyfryngau ac o ganlyniad, mae’r enw Cymraeg yn cael ei wthio i’r cysgod.
Mae hyn yn digwydd hyd yn oed ymhlith siaradwyr Cymraeg
ifanc, sydd yn aml yn cael eu harwain i gredu mai’r enw Saesneg yw’r “safonol”.
Dyma sut mae iaith yn cael ei gwanhau, nid mewn un ergyd, ond mewn
mil o gamau bach.
Mae enwau lleoedd Cymraeg yn rhan o’n DNA diwylliannol.
Maent yn adrodd hanes y tir, y bobl, y chwedlau, y gwaith, y bywyd. Nid oes gan
neb hawl i’w dileu na’u disodli.
Felly, dwi eisiau rhoi cynnig i’r cyngor hwn heddiw ein
bod ni yn :
Nid yw hyn yn fater o fapiau yn unig. Mae’n
fater o hunaniaeth, parch a chyfiawnder diwylliannol.
(b)
Cyflwynwyd
y rhybudd o gynnig a ganlyn gan yr Arweinydd y Cyngor o dan Adran 4.19 y
Cyfansoddiad, ac fe’i heiliwyd. Ni dderbyniwyd unrhyw sylwadau.
PENDERFYNWYD mabwysiadu’r cynnig,
sef:-
Mae’r
Cyngor yn nodi llofruddiaeth yr Aelod Seneddol, Jo Cox ar 16/06/2016, ddeng
mlynedd yn ôl eleni. (Bu i’r AS David Amess hefyd gael ei lofruddio ar
15/10/2021).
Mewn byd sy’n gynyddol dreisgar ac ymosodol, trist yw’r
ffaith bod aelodau etholedig, o bob plaid ac ar bob lefel o lywodraeth, yn
gynyddol agored i sarhad a chamdriniaeth. Dengys ymchwil diweddar fod 72% o
Gynghorwyr wedi dioddef ryw fath o fygythiad - boed yn eiriol neu’n waeth - yn
ystod y 12 mis diwethaf.
Mae’r Cyngor hwn yn credu nad oes lle i ymddygiad
bygythiol na threisgar mewn gwleidyddiaeth. Mae Cynghorwyr Cyngor Gwynedd yn
ymrwymo i fodelu’r safonau uchaf o barch a chwrteisi wrth ymwneud â’n gilydd ac
â’r cyhoedd, ac rydym yn dymuno i’r un parch gael ei ddangos tuag atom.
Galwn ar aelodau’r Cyngor hwn ac aelodau Cynghorau
Cymuned a Thref drwy Wynedd i gefnogi ymgyrch Un Llais Cymru, NALC a
SLCC “Adduned Parch a Chwrteisi”.