Agenda item

Derbyniwyd a mabwysiadwyd Polisi Iaith Addysg Gwynedd ar gyfer ei gyflwyno fel Polisi Iaith Addysg Enghreifftiol i ysgolion ystyried ei fabwysiadu a’i weithredu.

Cyflwynwyd yr adroddiad gan Cyng. Dewi Jones.

PENDERFYNIAD

Derbyniwyd a mabwysiadwyd Polisi Iaith Addysg Gwynedd ar gyfer ei gyflwyno fel Polisi Iaith Addysg Enghreifftiol i ysgolion ystyried ei fabwysiadu a’i weithredu.

TRAFODAETH

Mynegwyd balchder o’r cyfle i gyflwyno’r Polisi Iaith Addysg Enghreifftiol newydd ar gyfer ysgolion i’r Cabinet. Nodwyd bod y polisi wedi bod gerbron y Pwyllgor Craffu Addysg ac Economi ar fwy nag un achlysur, ac gerbron y Cabinet yn flaenorol er mwyn cael caniatâd i ymgysylltu. Nodwyd, bellach, bod y polisi gerbron y Cabinet yn dilyn y broses ymgysylltu honno â’r cyhoedd a rhanddeiliaid. Nodwyd bod trafodaethau wedi eu cynnal gydag aelodau unigol o’r Cyngor, mudiadau iaith, y Coleg Cymraeg Cenedlaethol a sawl sefydliad arall er mwyn derbyn safbwyntiau gwahanol, gwrando ar bryderon ac ystyried syniadau cyn symud ymlaen.

Nodwyd mai polisi i Wynedd oedd hwn, sy’n adlewyrchu Gwynedd, ei gwerthoedd, ei huchelgais, ei hanghenion ac anghenion plant a phobl ifanc y sir. Diolchwyd i’w ragflaenydd ar y Cabinet, Meirion Prys Jones, ac i’r swyddogion am eu gwaith ar lunio’r polisi. Mynegwyd pwysigrwydd bod yn hollol agored yn ystod y broses, yn agored i syniadau, her a chydweithio gyda rhanddeiliaid er mwyn llunio’r polisi gorau posib.

Pwysleisiwyd pwysigrwydd perswadio ac argyhoeddi yn hytrach na mynnu neu orfodi. Nodwyd yr angen i argyhoeddi pobl o werth y Gymraeg, ennill eu calonnau, dangos gwerth addysg Gymraeg a’r modd y mae’r Gymraeg yn agor drysau yn hytrach na’u cloi.

Tanlinellwyd bod gwaith anhygoel wedi ei wneud dros y degawdau diwethaf yn y maes. Nodwyd bod cenedlaethau wedi gweithio’n ddiflino i gryfhau’r iaith, i adeiladu’r system addysg Gymraeg sydd gennym heddiw, ac i sicrhau bod mwy a mwy o blant a phobl ifanc yn cael y cyfle i fyw a gweithio drwy gyfrwng y Gymraeg. Pwysleisiwyd bod y llwyddiannau hyn yn rhai i’w dathlu. Mynegwyd gobaith bod y polisi newydd hwn yn adeiladu ar y gwaith hwnnw, ar y llwyddiant, ar yr hyn sydd eisoes yn gweithio, ar gyfleoedd, ar hyder, ac ar adeiladu dyfodol cryfach i’r Gymraeg.

Pwysleisiwyd bod y Gymraeg yn perthyn i bob un ohonom, y rhai sy’n siarad yn rhugl, y rhai sy’n dysgu, a’r rhai nad ydynt wedi cael cyfle eto. Mynegwyd bod lle i bawb yn stori’r Gymraeg. Galwyd ar bawb i uno y tu ôl i’r Gymraeg a rhoi cyfle i bob plentyn yng Ngwynedd brofi’r manteision o’i chael hi, gan sicrhau bod y Gymraeg yn parhau i fod yn iaith fyw, ffyniannus a hyderus. Galwyd ar bawb i agor drysau i fyd o gyfleoedd, profiadau a manteision a fyddai’n aros gyda’n pobl ifanc am weddill eu bywydau.

Sylwadau’n codi o’r drafodaeth:

• Nodwyd yr angen i’r Cabinet a’r Cyngor gefnogi’r daith er mwyn sicrhau bod adnoddau digonol yn eu lle i gyflawni’r polisi. Pwysleisiwyd pwysigrwydd ymrwymo i roi’r gefnogaeth hon er mwyn sicrhau bod y polisi yn cael ei weithredu’n llawn.
• Mynegwyd cefnogaeth i’r polisi, gan nodi bod llawer o fewnbwn wedi ei dderbyn ar hyd y daith drwy’r Pwyllgorau Craffu.
• Cwestiynwyd ynglŷn â’r gefnogaeth a oedd ar gael i ysgolion mewn dalgylchoedd lle’r oedd y Saesneg yn fwy amlwg. Mewn ymateb, nodwyd bod cefnogaeth y gyfundrefn drochi yn rhan bwysig o’r polisi, a’i bod bellach yn sicrhau mynediad o Fangor i lawr i Dywyn, gyda’r nifer sy’n cael eu cyfeirio ati yn gyson uchel. Pwysleisiwyd bod cefnogaeth ychwanegol ar gael i’r ysgolion a adnabuwyd fel ysgolion trosiannol yn y polisi, gan nodi enghreifftiau o Ysgol Tywyn ac ysgolion yn nalgylch Bangor, lle penodwyd tiwtoriaid gweithlu i gefnogi. Nodwyd bod staff a oedd angen cymorth pellach yn cael eu hannog i fanteisio ar gynlluniau sabothol. Nodwyd bod y Llywodraeth yn hynod gefnogol i’r hyn a oedd yn cael ei wneud yng Ngwynedd, a’i bod yn awyddus i ddatblygu gwaith yr Athrofa Dysgu Cymraeg, gyda’r nod o ddarparu adnoddau a hyfforddiant i hyfforddi staff ac ysgolion Cymru.
• Cwestiynwyd sut y byddai cynnydd yn cael ei fonitro wrth symud ymlaen. Mewn ymateb, nodwyd y disgwyliad i ysgolion gyflwyno cynlluniau cyflawni o fewn y Ddeddf Gymraeg ac Addysg, gyda pheilot yn cael ei ffurfio gyda’r Llywodraeth i symud ymlaen â hynny erbyn 2029. Nodwyd, o fewn y cynlluniau cyflawni, fod bwriad i ysgolion, ar y cyd â’r awdurdod, osod meini prawf, gweledigaeth a nodau, ac y byddai’r rhain yn cael eu monitro’n statudol bob tair blynedd ar ôl 2029. Pwysleisiwyd y byddai’r Adran yn gweithio’n agos gydag ysgolion yn y cyfnod rhwng nawr a 2029 i sicrhau eu bod yn diwallu anghenion ysgolion Gwynedd. Tanlinellwyd na fyddai’r cynlluniau yn unffurf, gan fod pob ysgol yn perthyn i’w chymuned ei hun, ac felly y byddent yn cael eu hystyried o safbwynt cymunedol a dalgylchol. Cadarnhawyd bod pob ysgol yn dechrau o waelodlin wahanol ac y gallai targedau amrywio o ysgol i ysgol, gyda’r nod o sicrhau bod pob ysgol yn gwneud cynnydd.
• Cwestiynwyd sut y byddai’r Adran yn annog ysgolion i fabwysiadu a gweithredu’r polisi enghreifftiol hwn. Mewn ymateb, nodwyd bod mewnbwn penaethiaid ac ysgolion wedi ei ystyried wrth greu’r polisi, ac felly nad oedd disgwyliad o wrthwynebiad chwyrn gan y rhai a oedd wedi bod yn rhan o roi’r polisi at ei gilydd. Mynegwyd mai’r neges gyffredinol yn y maes addysg oedd bod awydd am bolisi clir, eglur a thraws-sirol a oedd yn rhoi blaenoriaeth i’r Gymraeg. Cadarnhawyd y byddai’r polisi yn mynd gerbron pob corff llywodraethu ac y byddai cyfle i drafod y polisi yng ngoleuni’r gwahaniaethau unigryw rhwng pob ysgol. Nodwyd y byddai’r Adran yn monitro’r hyn a fyddai’n cael ei addasu yn y polisi enghreifftiol o ysgol i ysgol.
• Cwestiynwyd pryd y disgwylid i’r polisi gael effaith ar lawr gwlad. Mewn ymateb, nodwyd bod y polisi yn gam pwysig ac yn sylfaen er mwyn sicrhau’r Gymraeg o fewn ysgolion, a bod gwaith pellach i’w wneud i adeiladu ar y sylfaen hon, nid yn unig o fewn ysgolion ond yn ehangach drwy sawl menter iaith ac o fewn y gymuned, er mwyn sicrhau bod mwy yn gallu siarad Cymraeg ac yn defnyddio’r Gymraeg yn eu bywydau bob dydd.

Dechreuodd y cyfarfod am 1:00yh a daeth i ben am 1:47yh