Agenda item

Er mwyn i Aelodau’r Pwyllgor graffu ar faterion perfformiad o fewn yr Adran.

1.         Derbyn yr adroddiadau gan nodi’r sylwadau.

Cyflwynodd yr Aelod Cabinet Gwasanaethau Corfforaethol a Chyfreithiol a’r Gymraeg adroddiad perfformiad y Gwasanaethau Corfforaethol yn gyntaf. Eglurwyd bod yr adroddiad yn cyfeirio at y cynnydd a wnaed yn erbyn addewidion Cynllun y Cyngor 2023–28 ac yn cynnwys mesuriadau perfformiad yr adran. Nodwyd bod y Gwasanaethau Corfforaethol yn arwain ar chwe phrif brosiect, sef Cadw’r Budd yn Lleol, hybu defnydd trigolion Gwynedd o’r Gymraeg, cynllunio’r gweithlu, sicrhau tegwch i bawb, merched mewn arweinyddiaeth, ac adolygiad strategol ar reolaeth iechyd a diogelwch. Adroddwyd bod y prosiectau hyn wedi cael eu craffu gan yr Aelod Cabinet yn ystod cyfarfod herio a chefnogi perfformiad ym mis Ebrill.

Nodwyd bod cynnydd wedi ei wneud yn ystod y flwyddyn. Cyfeiriwyd at ddatblygu a chymeradwyo strategaeth gaffael newydd a oedd yn rhoi pwyslais ar fuddion cymdeithasol a lleol. Adroddwyd bod sesiynau hyfforddi wedi cael eu datblygu ar gyfer swyddogion ym maes caffael i godi eu hymwybyddiaeth a’u dealltwriaeth o sut i brynu’n lleol, ennill gwerth cymdeithasol a lleihau carbon.

Adroddwyd bod gwaith sylweddol wedi ei wneud i hybu’r Gymraeg, gan gynnwys rhaglenni gydag ysgolion lleol a busnesau, ynghyd â gwaith ymchwil gyda Phrifysgol Bangor i ddadansoddi defnydd y cyhoedd o’r Gymraeg yng Ngwynedd. Nodwyd bod gwaith wedi ei wneud gyda Chomisiynydd y Gymraeg i ehangu ar hyn.

Adroddwyd bod y prosiect Merched Mewn Arweinyddiaeth wedi perfformio’n dda, gyda nifer o enghreifftiau o ferched yn symud i swyddi arwain. Cyfeiriwyd at fideo a gynhyrchwyd a holiadur a anfonwyd at ferched a oedd yn gweithio i’r Cyngor er mwyn casglu eu barn ar y prosiect a’r camau nesaf. Nodwyd bod cynnydd amlwg wedi ei wneud ym maes iechyd a diogelwch drwy gyflwyno cam cyntaf system technoleg gwybodaeth newydd a darparu hyfforddiant i reolwyr. Eglurwyd bod hyn wedi gwella’r broses o adrodd ar ddamweiniau ar draws y Cyngor, a bod adborth cadarnhaol wedi ei dderbyn.

Cydnabuwyd bod oedi wedi bod gyda’r prosiect cynllunio’r gweithlu, ond nodwyd bod cynllun drafft wedi ei lunio ac y byddai ymgynghoriad llawn yn cael ei gynnal maes o law. Eglurwyd bod yr oedi hwn wedi effeithio ar y cerrig milltir ar gyfer y prosiect Sicrhau Tegwch i Bawb. Nodwyd ymhellach fod carreg filltir yr adolygiad strategol ar reolaeth iechyd a diogelwch wedi llithro oherwydd gwaith i gyflwyno system newydd ar gyfer adnoddau dynol a chyflogau.

O ran gwaith dydd i ddydd yr adran, cyfeiriwyd at ganran uchel o staff a oedd wedi cwblhau hyfforddiant mandadol. Adroddwyd bod yr adran, yn ystod 2025–26, wedi ymdrin â phob cais rhyddid gwybodaeth o fewn yr amserlen briodol. Nodwyd bod y sefyllfa ynglŷn â ffigurau salwch yn parhau i gael ei monitro er mwyn deall y pwysau a chymryd camau priodol i’w rheoli.

Adroddwyd bod perfformiad cryf o ran lefel y gwasanaeth, gyda lefelau uchel o fodlonrwydd cwsmeriaid a nifer y galwadau i’r ganolfan gyswllt wedi gostwng dros y blynyddoedd diwethaf. Nodwyd bod y prosesau ar gyfer ymdrin â cheisiadau rhyddid gwybodaeth yn amserol ac wedi gwella dros y flwyddyn flaenorol. Adroddwyd bod datblygu a hyfforddi staff yn faes cadarn, gyda mwy o e-fodiwlau ar gael ar-lein ac adborth cadarnhaol wedi ei dderbyn. Cyfeiriwyd at welliant yn y gwaith caffael a Chadw’r Budd yn Lleol, gan nodi bod hynny’n cefnogi’r economi leol. Cydnabuwyd bod rhai meysydd yn parhau i fod angen sylw, gan gynnwys diogelu data a materion galwedigaethol.

Diolchwyd i’r holl swyddogion am eu gwaith a’u cyfraniad i gefnogi gwaith y Cyngor ar hyd y flwyddyn.

Yn ystod y drafodaeth, cyflwynwyd y sylwadau a ganlyn:-

Croesawyd y cynnydd a wnaed drwy’r prosiect Merched mewn Arweinyddiaeth, ond mynegwyd pryder y dylai dynion hefyd gael yr un cyfleoedd a chymorth i ddatblygu. Nodwyd nad oedd gwrthwynebiad i’r prosiect, ond pwysleisiwyd na ddylid gadael dynion ar ôl wrth geisio cynyddu nifer y menywod mewn swyddi arwain. Cyfeiriwyd at y prosiect Sicrhau Tegwch i Bawb a phwysleisiwyd bod angen rhoi sylw i grwpiau eraill, gan gynnwys pobl anabl, pobl o gefndiroedd ethnig amrywiol a phobl o wahanol gyfeiriadeddau rhywiol.

Mynegwyd pryder bod nifer o swyddi’n cynnwys trwydded yrru fel gofyniad hanfodol, hyd yn oed lle gallai fod dulliau eraill o deithio i gyfarfodydd neu gyflawni’r gwaith. Nodwyd bod cyfarfodydd ar-lein a gwelliannau i drafnidiaeth gyhoeddus hefyd yn lleihau’r angen i swyddogion ddefnyddio car ym mhob achos. Mewn ymateb, nodwyd bod gweithdrefn wedi ei mabwysiadu yn y gorffennol i gynnwys cymal ynghylch trwydded yrru mewn disgrifiadau swydd, ond cydnabuwyd bod y pwynt a godwyd yn un teg. Nodwyd bod disgwyl i staff fynychu hyfforddiant a chyfarfodydd, ond nad oedd hynny’n golygu na ellid defnyddio dulliau eraill o deithio. Cadarnhawyd bod angen edrych yn ofalus ar y geiriad mewn disgrifiadau swyddi er mwyn sicrhau nad oedd yn creu rhwystr diangen i bobl anabl neu grwpiau eraill.

O ran Merched mewn Arweinyddiaeth, nodwyd bod y prosiect wedi troi cornel o ran ei fwriad gwreiddiol, gan fod nifer y merched mewn swyddi arwain uwch wedi cynyddu’n sylweddol. Eglurwyd bod diffyg hyder wedi dod i’r amlwg fel ffactor pwysig yn ystod yr hyfforddiant, ond cydnabuwyd bod hynny hefyd yn berthnasol i ddynion. Nodwyd bod yr un cyfleoedd hyfforddi a datblygu ar gael i bawb, ond bod y prosiect wedi rhoi cyfle i garfanau o ferched ddod ynghyd i drafod eu profiadau. Cydnabuwyd y gallai fod lle i ystyried cynnig tebyg ar gyfer dynion.

Pwysleisiwyd bod sicrhau tegwch i bawb yn flaenoriaeth bwysig. Nodwyd bod cyfarfodydd rheolaidd yn cael eu cynnal gyda’r Tîm Cydraddoldeb i ystyried yr hyn a oedd yn digwydd ar draws y Cyngor. Cyfeiriwyd at y Grŵp Cydraddoldeb Craidd, a oedd yn cyfarfod pedair gwaith y flwyddyn, ac at y Fforwm Cydraddoldeb Staff, a oedd yn rhoi gwybodaeth ac yn codi materion i’w trafod. Adroddwyd bod 30% o’r rhai mewn swyddi arwain yn ferched pan ddechreuodd y prosiect, a bod y ffigur wedi cynyddu i 46%. Nodwyd mai dyna oedd bwriad gwreiddiol y prosiect, ond bod yr adran bellach mewn sefyllfa i drafod y camau nesaf a sut y dylid datblygu’r gwaith.

Cyfeiriwyd at y flaenoriaeth o hybu defnydd trigolion Gwynedd o’r Gymraeg a gofynnwyd pwy oedd yn aelodau o Fwrdd Prosiect y Gymraeg. Croesawyd y syniad o gael trosolwg strategol o’r gwaith a’r blaenoriaethau, ond gofynnwyd pwy oedd yn gyfrifol am osod a chyflawni’r gwaith.

Mewn ymateb, eglurwyd bod Bwrdd Prosiect y Gymraeg newydd gael ei sefydlu gyda’r amcan o ddarparu arweiniad, monitro cynnydd a derbyn adroddiadau ar y gwaith. Cadarnhawyd y byddai rhestr o’r swyddogion a’r aelodau a oedd ar y bwrdd yn cael ei darparu. Nodwyd bod swyddogion eisoes wedi bod yn arwain ar brosiectau penodol, ond bod mantais mewn cael bwrdd rhaglen i sicrhau bod Strategaeth Iaith y Cyngor yn cael ei chyflawni.

Eglurwyd bod nifer o brosiectau wedi eu cyflawni ac y byddai adroddiadau gwersi a ddysgwyd yn cael eu cyflwyno i’r bwrdd. Nodwyd mai un o rolau pwysig y bwrdd yn y dyfodol fyddai comisiynu prosiectau newydd, cytuno ar restr o flaenoriaethau, gosod mesurau llwyddiant a sicrhau bod y manylion angenrheidiol yn eu lle.

Ychwanegwyd bod y Bwrdd Prosiect wedi cynnal un cyfarfod hyd yma a bod cynrychiolaeth o bob adran arno. Nodwyd mai mater trawsadrannol ydoedd, a bod angen cyfraniad gan bob adran er mwyn cael darlun cyflawn o’r gwaith. Eglurwyd bod y cyfarfod cyntaf wedi canolbwyntio ar sefydlu cylch gorchwyl y bwrdd, ac y byddai cyfarfodydd dilynol yn edrych yn fanylach ar y prosiectau a’r cynnydd. Cadarnhawyd bod aelodau etholedig hefyd yn rhan o’r bwrdd.

Cyfeiriwyd at enwau lleoedd ac arwyddion stryd, gan nodi bod nifer o strydoedd yn Nhrefor heb arwyddion enw. Eglurwyd bod gwaith wedi ei wneud yn lleol drwy beilot i lunio rhestr o enwau Cymraeg addas. Nodwyd bod yr arwyddion wedi cael croeso mawr gan drigolion. Mynegwyd siom bod y cynllun peilot wedi dod i ben a bod yr adroddiad yn awgrymu nad oedd yn ymarferol newid pob arwydd. Awgrymwyd y dylid ailystyried y gwaith gan ei fod yn ffordd ymarferol o sicrhau bod y Gymraeg yn fwy gweladwy.

Symudwyd ymlaen i gyflwyno adroddiad perfformiad y Gwasanaeth Cyfreithiol.

Eglurwyd bod perfformiad y gwasanaeth yn cael ei fonitro drwy adborth gan yr adrannau a oedd yn derbyn cyngor y Gwasanaeth Cyfreithiol. Nodwyd bod holiadur yn cael ei anfon ar ddiwedd pob achos. Adroddwyd bod 30% o’r holiaduron a anfonwyd yn ystod y flwyddyn wedi cael eu dychwelyd. Cydnabuwyd y gallai’r gyfradd ymateb ymddangos yn isel, ond nodwyd ei bod yn gynnydd sylweddol ar y flwyddyn flaenorol ac yn adlewyrchu gwaith yr adran i hyrwyddo’r holiaduron.

Adroddwyd bod 95% o’r ymatebwyr wedi rhoi sgôr o bump allan o bump neu wedi nodi eu bod yn fodlon â’r gwasanaeth, o’i gymharu â 93% yn 2024–25. Cydnabuwyd bod lle i wella, a nodwyd bod camau eisoes ar waith i ymateb i’r sylwadau a dderbyniwyd. Adroddwyd bod holiaduron blynyddol hefyd wedi eu hanfon at benaethiaid adrannau a rheolwyr, gyda chyfradd ymateb o 33%. Nodwyd bod yr ymatebwyr wedi disgrifio’r gwasanaeth fel un da neu dda iawn. Cyfeiriwyd at sylwadau ynghylch capasiti’r adran, a chadarnhawyd y byddai’r sefyllfa’n cael ei monitro’n rheolaidd.

O ran priodoldeb, adroddwyd bod cwrs ar wneud penderfyniadau da wedi ei ddarparu i swyddogion a bod gwaith yn parhau i hyrwyddo safonau uchel ymhlith aelodau. Nodwyd bod rhai aelodau heb gwblhau’r hyfforddiant Cod Ymddygiad. Cadarnhawyd bod y cwrs yn hyfforddiant craidd ac ar gael ar-lein, a bod gwaith yn parhau i annog pawb i’w gwblhau.

Adroddwyd y byddai pwyslais cynyddol yn cael ei roi ar baratoi rhaglen genedlaethol ar gyfer etholiadau 2027. Nodwyd bod cyfnod y Swyddog Monitro yn darparu cyngor cyfreithiol i’r Cyd-bwyllgor Corfforedig wedi dod i ben, gan ryddhau Pennaeth y Gwasanaeth Cyfreithiol i ddychwelyd i weithio’n llawn amser i Gyngor Gwynedd.

Adroddwyd bod gwaith i gadw Cyfansoddiad y Cyngor dan adolygiad wedi ei gwblhau, a bod cyfraniad wedi ei wneud at adolygu’r weithdrefn canu’r gloch ynghyd ag adolygu cynlluniau dirprwyo swyddogion.

Adroddwyd bod y cyfnod diweddar wedi bod yn un prysur iawn i’r Gwasanaeth Etholiadau, gan gynnwys sawl is-etholiad, gydag is-etholiad Llanrug hefyd ar y gweill. Cyfeiriwyd at etholiad y Senedd ym mis Mai, a oedd wedi cyflwyno heriau ychwanegol oherwydd maint yr ardal ddaearyddol, nifer yr etholwyr a’r ffiniau newydd ar gyfer Gwynedd Maldwyn. Nodwyd bod y gofrestr flynyddol wedi ei chyhoeddi. Cyfeiriwyd at broblem a oedd wedi codi mewn perthynas â chyflog y Crwner a chadarnhawyd bod y mater hwnnw bellach wedi ei ddatrys.

Yn ystod y drafodaeth, cyflwynwyd y sylwadau a ganlyn:-

Croesawyd y cynnydd yn lefel y boddhad â’r Gwasanaeth Cyfreithiol i 95%, ond tynnwyd sylw at y gyfradd ymateb o 30% i’r holiaduron. Cwestiynwyd a oedd unrhyw gamau rhagweithiol yn cael eu cymryd i geisio barn y 70% nad oeddent wedi ymateb. Mewn ymateb, eglurwyd nad oedd cam penodol yn cael ei gymryd i dargedu’r unigolion nad oeddent wedi ymateb, a chydnabuwyd y gallai blinder holiaduron fod yn ffactor. Nodwyd bod cael ymatebion i’r holiaduron wedi bod yn her dros nifer o flynyddoedd, ond bod y gyfradd o 30% yn darparu darlun cymharol ddefnyddiol o berfformiad y gwasanaeth. Eglurwyd mai’r newid mwyaf oedd y gwaith o ymgynghori’n uniongyrchol â’r adrannau a’u timau rheoli, gan fod y dull hwnnw’n gallu darparu adborth manylach a chyfle i gynnal trafodaeth fwy cynhwysfawr am berfformiad y gwasanaeth. Pwysleisiwyd na ellid gorfodi unigolion i ymateb i holiaduron ac felly bod angen sicrhau cydbwysedd rhwng y gwahanol ddulliau o gasglu adborth.

Cyfeiriwyd at drefniadau etholiad diweddar y Senedd, gan nodi ei fod wedi bod yn wahanol iawn i etholiadau blaenorol oherwydd maint yr etholaeth a’r trefniadau pleidleisio. Cwestiynwyd a oedd bwriad i adolygu’r modd y cynhaliwyd yr etholiad ac adnabod unrhyw wersi i’w dysgu ar gyfer etholiadau yn y dyfodol. Mewn ymateb, eglurwyd bod angen bod yn ofalus ynghylch rôl y Cyngor gan mai’r Swyddog Canlyniadau oedd yn gyfrifol am gynnal yr etholiad ac nad oedd gan y Cyngor rôl benodol o ran craffu ar y swyddogaeth honno. Nodwyd, fodd bynnag, ei bod yn rhan arferol o gynllunio pob etholiad i gynnal adolygiad gweithredol o’r holl drefniadau wedi hynny, gan ystyried yr hyn a oedd wedi gweithio’n dda a’r hyn yr oedd angen ei wella. Eglurwyd y byddai’r gwersi hynny’n cael eu defnyddio wrth baratoi ar gyfer yr etholiad nesaf, a bod y broses gyfan yn cael ei hadolygu yn erbyn safonau’r Comisiwn Etholiadol. Cadarnhawyd bod adolygiad gweithredol o’r prosesau yn digwydd yn rheolaidd. Nodwyd y disgwylid rhagor o waith yn ymwneud â ffiniau’r Senedd yn y dyfodol, gan fod y trefniadau diweddar yn rhai interim. Eglurwyd bod maint yr ardal yr oedd angen ei gweinyddu wedi arwain y gwasanaeth i ddechrau cynllunio yn llawer cynharach nag arfer, a mynegwyd y farn bod hynny wedi bod yn fuddiol.

Mynegwyd, ar sail profiad o ymweld â nifer o orsafoedd pleidleisio, fod y trefniadau yng Ngwynedd wedi bod yn drylwyr iawn. Nodwyd nad oedd Gwynedd bob amser ymhlith yr ardaloedd cyflymaf i gwblhau’r broses gyfrif, ond cydnabuwyd bod sicrhau bod y cyfrif yn drylwyr ac yn gywir yn bwysicach na chyflymder y broses.

Tynnwyd sylw at gyfeiriad yn yr adroddiad at gyngor cyfreithiol a oedd wedi deillio o sefyllfa Ysgol Friars, a gofynnwyd am ragor o wybodaeth ynghylch natur y gwaith, yr adnoddau a neilltuwyd iddo a’r effaith neu’r gwersi a oedd wedi deillio ohono. Mewn ymateb, eglurwyd bod sefyllfa o’r fath yn creu ystod eang o waith cyfreithiol ac yn arwain at alw am gyngor ar draws sawl maes, gan gynnwys Addysg, Adnoddau Dynol a llywodraethiant. Nodwyd nad un unigolyn yn unig o’r Gwasanaeth Cyfreithiol a fu’n ymwneud â’r gwaith, gan fod swyddogion gwahanol wedi cyfrannu yn ôl natur y materion a’r arbenigedd yr oedd ei angen. Cyfeiriwyd at waith a oedd wedi deillio o’r sefyllfa, gan gynnwys cyfrannu at y trefniadau canu’r gloch, ynghyd ag elfennau o’r cynllun ymateb ehangach a oedd wedi gofyn am fewnbwn cyfreithiol. Pwysleisiwyd bod cryn dipyn o gymorth cyfreithiol wedi ei ddarparu drwy gydol y cyfnod, o’r camau cychwynnol hyd at y sefyllfa bresennol.

Gofynnwyd ymhellach a oedd y gwaith wedi rhoi pwysau sylweddol ar adnoddau’r gwasanaeth. Mewn ymateb, cydnabuwyd nad oedd y gwaith dydd i ddydd arferol wedi lleihau o ganlyniad i’r sefyllfa, ac felly bod y gofynion ychwanegol wedi creu pwysau ychwanegol. Adroddwyd bod arbenigwyr allanol wedi eu comisiynu pan oedd angen arbenigedd penodol, a nodwyd bod diwedd y trefniant o ddarparu cyngor cyfreithiol i’r Cyd-bwyllgor Corfforedig wedi rhyddhau capasiti ychwanegol. Cydnabuwyd bod y sefyllfa wedi ychwanegu at y pwysau ar y gwasanaeth, ond cadarnhawyd bod y tîm wedi llwyddo i ymdopi â’r gwaith.

Mynegwyd gwerthfawrogiad mawr o’r cymorth cyfreithiol a dderbyniwyd, gan nodi bod y gwasanaeth yn darparu cymorth amhrisiadwy i aelodau a bod y staff yn ymateb yn barod ac yn gymwynasgar. Cydnabuwyd bod y Cyngor yn ffodus o gael tîm proffesiynol yng Ngwynedd.

Cyfeiriwyd at gŵyn a dderbyniwyd yn dilyn yr etholiad ynghylch newid lleoliad gorsaf bleidleisio. Eglurwyd bod yr orsaf bleidleisio mewn ward wedi symud o adeilad a ddefnyddiwyd yn flaenorol, ond bod arwydd ar yr hen adeilad yn parhau i nodi ei fod yn orsaf bleidleisio er bod y drws ar glo. Nodwyd bod etholwr a oedd wedi pleidleisio yn yr adeilad ers blynyddoedd wedi mynd yno ac wedi methu â phleidleisio oherwydd y dryswch ynghylch y lleoliad newydd. Mynegwyd pryder nad oedd digon o rybudd wedi ei roi am y newid, ac yn benodol ynghylch presenoldeb yr arwydd ar yr hen adeilad.

Mewn ymateb, eglurwyd bod y Gwasanaeth Etholiadau yn monitro ac yn adolygu trefniadau pleidleisio a bod newidiadau i ffiniau, datblygiadau tai newydd neu amgylchiadau lleol eraill yn gallu golygu bod angen newid lleoliad gorsaf bleidleisio. Nodwyd bod newidiadau o’r fath yn cael eu hysbysebu a bod gwybodaeth yn cael ei hanfon at etholwyr, ond cydnabuwyd ei bod yn naturiol i unigolyn fynd i’r lleoliad yr oedd wedi arfer pleidleisio ynddo ers blynyddoedd. Cadarnhawyd bod y mater wedi dod i sylw’r gwasanaeth ac y byddai’n cael ei ystyried fel rhan o’r adolygiad presennol er mwyn sicrhau bod digon o wybodaeth yn cael ei ddarparu pan fyddai newidiadau tebyg yn digwydd.

PENDERFYNWYD derbyn yr adroddiadau gan nodi’r sylwadau.