Agenda item

I gyflwyno canlyniadau yr arolwg.

1. Derbyn yr adroddiad gan nodi’r sylwadau a dderbyniwyd yn ystod y drafodaeth.
2. Cefnogi trefniadau i gynnal gwaith ymchwil i’r dyfodol.

Cyflwynwyd yr adroddiad gan yr Uwch Ymgynghorydd Iaith a Chraffu. Tynnwyd sylw’n fras at y prif bwyntiau canlynol:

Eglurwyd bod yr astudiaeth yn cyflwyno dull arloesol o fesur ac arsylwi defnydd y Gymraeg mewn mannau cyhoeddus dan do, mewn lleoliadau sydd yn darparu gwasanaethau Cyngor Gwynedd a Byw’n Iach i drigolion.

Diolchwyd i Dr Rhian Hughes a Dr Cynog Prys o Brifysgol Bangor am eu cymorth wrth gyflawni’r arolwg. Nodwyd bod methodoleg arolygon stryd a ddefnyddiwyd yng Ngwlad y Basg wedi’i addasu er mwyn casglu data mewn amrywiaeth o leoliadau gwasanaeth megis derbynfeydd Siop Gwynedd, llyfrgelloedd, canolfannau hamdden a chanolfannau alwadau ar draws tri lleoliad gwahanol yn y Sir.

Adroddwyd mai nod y gwaith oedd sefydlu gwaelodlin gadarn, annibynnol a gwrthrychol ar gyfer monitro defnydd iaith dros amser tra hefyd yn ymateb i’r diffyg presennol o ddata meintiol dibynadwy yn y maes hwn.

Amlygwyd bod canlyniadau’r arolwg yn dangos:

·        Bod y Gymraeg yn parhau’n iaith gymunedol gref mewn sawl ardal.

·        Bod defnydd yn lleihau gyda chynnydd mewn oedran:

o   90.3% o’r grŵp 2-15 oed

o   69.8% o’r grŵp 16-24 oed

o   68.9% o’r grŵp 25-64 oed

o   58.3% o’r grŵp 65 oed a throsodd

·        Bod cyd-destun sefyllfaoedd, os yn fater ffurfiol neu anffurfiol, yn cael dylanwad sylweddol ar ddewis iaith. Ymhelaethwyd bod defnydd is o’r Gymraeg i’w weld mewn sefyllfaoedd ffurfiol, sy’n awgrymu presenoldeb diglosia o fewn ein cymunedau. Eglurwyd bod diglosia yn digwydd pan fo dau fath o iaith yn bodoli ochr yn ochr mewn cymdeithas, gyda'r naill yn cael ei defnyddio mewn cyd-destunau swyddogol, addysgol, neu ffurfiol (fel dogfennau swyddogol), a'r llall yn cael ei ddefnyddio mewn cyd-destunau mwy anffurfiol (fel mewn sgwrs rhwng ffrindiau neu yn y cartref).

Diweddarwyd y gobeithir cynnal yr arolwg eto, er mwyn derbyn data cyson ble gellir ei ddefnyddio i dargedu lleoliadau ar gyfer ymyraethau ble mae’r angen yn codi.

Yn ystod y drafodaeth, cyflwynwyd y sylwadau a ganlyn:- 

Mewn ymateb i bryder nad yw canlyniadau’r arolwg yn adlewyrchu gwir ddefnydd y Gymraeg o fewn cymunedau, pwysleisiodd yr Uwch Ymgynghorydd Iaith a Chraffu mai ciplun o ddefnydd iaith a geir o fewn yr arolwg. Pwysleisiwyd bod yr holl ffeithiau yn gywir ac mai tri lleoliad yn unig oedd wedi ei ddewis ar gyfer y peilot gan eu bod yn ardaloedd ble mae swyddfa a gwasanaethau’r Cyngor yno.

Mewn ymateb i ymholiad, damcaniaethwyd bod y ganran o ddefnydd Cymraeg o fewn grwpiau oedran yn lleihau wrth i bobl fynd yn hyn oherwydd effeithiau mewnfudo ac allfudo o’r ardal. Cysidrwyd bod y ffaith bod canrannau uchel iawn i’w weld yn yr oedrannau iau yn adlewyrchu llwyddiannau’r Adran Addysg i ddarparu gwasanaethau cyfrwng y Gymraeg yn effeithiol. Ystyriwyd bod dyfodiad technoleg yn cyflwyno her newydd gan fod angen sicrhau bod holl feddalweddau yn caniatáu i unigolion dderbyn gwasanaethau yn Gymraeg. Pwysleisiwyd bydd yr her hon yn derbyn sylw gan yr Uned iaith, pan fydd gwefan newydd Cyngor Gwynedd yn weithredol o fewn y misoedd nesaf, ac yn derbyn ystyriaeth barhaus i’r dyfodol.

Mewn ymateb i ymholiad, cydnabuodd yr Uwch Ymgynghorydd Iaith a Chraffu bod targed Llywodraeth Cymru o filiwn o siaradwyr Cymraeg erbyn 2050 yn heriol iawn, tra hefyd yn nodi ei fod yn ysbrydoledig i fod yn uchelgeisiol. Pwysleisiwyd ei fod yn gyfrifoldeb ar bawb; yn fusnesau, sefydliadau ac unigolion, i weithio tuag at y targed er mwyn rhoi ymdrech gref i’w gyrraedd.

Diolchwyd am yr adroddiad.

PENDERFYNWYD

1. Derbyn yr adroddiad gan nodi’r sylwadau a dderbyniwyd yn ystod y drafodaeth.
2. Cefnogi trefniadau i gynnal gwaith ymchwil i’r dyfodol.