Agenda item

Cyflwyno adroddiad y Cyfarwyddwr Statudol Gwasanaethau Cymdeithasol.

Derbyn yr adroddiad.

 

Cyflwynwyd yr adroddiad gan y Cyfarwyddwr Corfforaethol dros Wasanaethau Cymdeithasol.

 

I gychwyn ei gyflwyniad dangoswyd fideo am y cathod electroneg sy’n cael ei gynnig i gynorthwyo pobl gydag unigedd ac arwahanrwydd.

 

Cyflwynwyd yr adroddiad gan gychwyn yn diolch i’r staff sydd gan y Cyfarwyddwr i’w gynorthwyo gyda’r gwaith. Mynegwyd fod y fideo a ddangoswyd yn un o nifer sydd yn hybu ac yn esbonio’r gwaith mae Gwasanaethau Cymdeithasol yn ei wneud, ac yn dathlu pan mae gwaith da yn cael ei wneud. Er hynny nodwyd ei bod yn anodd sefyll yno yn ymfalchïo ar ôl blwyddyn mor gythryblus.

 

Amlygwyd pwysigrwydd adroddiad Cyfiawnder dros eu Dewrder er pa mor anodd yw cydnabod beth sydd wedi digwydd ynghyd ar oblygiadau hir dymor sydd i’r Cyngor a Gwasanaethau Cymdeithasol. Mynegwyd balchder yn y  gwaith cadarnhaol ac adeiladol sydd wedi ei wneud er mwyn sicrhau fod trefniadau diogelu ac amddiffyn y Cyngor y gorau posib. Nodwyd ei bod yn  drasiedi i’r unigolion ynghyd a staff a disgyblion Ysgol Friars sydd wedi’i heffeithio. Ymhelaethwyd ar y gwaith diogelu sydd wedi ei wneud sydd yn mynd y tu hwnt i Wasanaethau Cymdeithasol a bod gwaith yn cael ei wneud ar y cyd gyda Gwasanaethau Corfforaethol i amlygu ei bod yn gyfrifoldeb ar bawb. Ychwanegwyd y bydd gwefan yn amlygu’r camau i adrodd ar unrhyw bryder, cefnogaeth a gwybodaeth yn cael ei lansio yn fuan. 

 

Nodwyd fod maint yr adran yn ddychrynllyd o fawr gyda gwariant o bron i £150miliwn, gyda 1500 o staff yn fewnol a bron i 3000 o staff  wrth edrych ar waith sy’n cael ei gomisiynu. O ganlyniad, ategwyd fod maint ac anferthedd y gwasanaethau yn ei gwneud yn heriol i Gynghorwyr herio’r gwasanaethau ar ei gwaith. Pwysleisiwyd fod methiannau yn anorfod a'u bod wedi bod yn  amlwg iawn drwy Adroddiad Cyfiawnder drwy eu Dewrder ac yn fwy diweddar achos Bryn Ffynnon, er hynny fod yr adran yn ceisio gwella gwasanaethau. Eglurwyd ei bod yn system sylweddol o bwys ond dan bwysau a bod angen amddiffyn a diogelu plant ac oedolion yn well, a'u bod dan bwysau i wella a bod angen buddsoddi er mwyn gwneud hyn. Tynnwyd sylw at y faith fod llawer o arian wedi ei fuddsoddi dros y misoedd diwethaf er mwyn gallu ymateb i heriau yn gynt.

 

Pwysleisiwyd fod arian yn her. Esboniwyd fod gwaith mewnol yn cael ei wario yn dryloyw ond fod costau allanol megis costau cartrefi plant arbenigol yn uchel tu hwnt a bod y galw ar wasanaethau yn cynyddu. Tynnwyd sylw i’r faith fod cyfeiriadau plant wedi bron iawn dyblu ers Covid gyda bron i 8,000 o achosion dros y flwyddyn ddiwethaf. Amlygwyd fod gwaith Llechen Lan wedi ei gyhoeddi sydd yn amlygu fod demograffeg Gwynedd yn heriol gyda llai o bobl ifanc a mwy o bobl hyn ac o ganlyniad fod her o ddarparu gwasanaethau i’r dyfodol. Ymhelaethwyd fod yr adroddiad yn rhoi rhai atebion ond ei fod hefyd yn galw ar Lywodraeth Cymru am fwy o gefnogaeth.

 

Nodwyd fod buddsoddiad wedi bod mewn ymyrraeth gynnaf  fel bod modd i bobl fyw yn annibynnol a chael aros yn eu cymunedau. Tynnwyd sylw penodol ar gynlluniau megis Tîm Trobwynt sydd wedi gweithio gyda 77 plentyn oedd am fynd i’r system gofal ond fod 64 wedi llwyddo i aros adref.

 

Gyda thechnoleg yn symud mor rhyfeddol o gyflym gyda Deallusrwydd Artiffisial, mynegwyd yr angen i weithio gydag ef, gan ddefnyddio’r gath yn y fideo fel enghraifft. Mynegwyd fod ymdeimlad yn cael ei roi fod defnyddio pethau o’r fath yn bychanu unigolion ond mewn realiti ei fod yn dangos pa mor real yw’r un cynllun bach yma a sut mae’n newid bywydau.

Eglurwyd fod yr adroddiad yn ceisio dangos y gwir sefyllfa a bod yn gymesur. Ategwyd fod adroddiad y llynedd yn nodi gobaith o leihau niferoedd sydd yn disgwyl am ofal cartref, ond nad yw hyn wedi digwydd. Nodwyd fod hyn oherwydd bod angen edrych ar y ffordd mae’n cael ei  ddarparu i sicrhau ei fod yn effeithiol. Pwysleisiwyd eto mae’r holl fwriad yw i bobl fyw yn eu cymunedau a chael ei bywyd gorau, sydd yn her gynyddol i’r adran. 

 

Amlygwyd fod gwaith da yn cael ei wneud yn cydweithio gydag adrannau’r Cyngor megis tai ac addysg a thu hwnt gyda’r heddlu a’r gwasanaeth iechyd ond fod gwaith i wneud i wella yn draws adrannol ac yn strategaethol gydag Iechyd. I orffen nodwyd er bod y sefyllfa wedi bod yn heriol mae angen cydnabod y gwaith sydd wedi ei wneud, a diolchwyd i’r gweithlu sydd o dan bwysau parhaus ond sydd yn ymroddedig i blant, pobl fregus a henoed i roi’r gofal a chefnogaeth orau.

 

Rhoddwyd cyfle i’r aelodau ofyn cwestiynau a chynnig sylwadau.

 

Diolchwyd i’r staff am eu gwaith mewn sefyllfa heriol dros ben, a chroesawyd adroddiad sy’n amlygu’r gwaith a’r argymhellion sy’n deillio o adroddiad Cyfiawnder drwy eu Dewrder. Amlygwyd dewrder yr unigolion, pawb sydd wedi’u cefnogi a’r unigolion sydd wedi dod yn ei blaen yn dilyn yr achos. Mynegwyd fod yr adroddiad wedi rhoi braint eithriadol i’r Cyngor i ddechrau eto. Gofynnwyd beth fyddai’r prif ddangosyddion i amlygu’r gwaith sydd wedi’i wneud i wella diogelwch plant a sut y gwall yr adran sicrhau capasiti, newid mewn diwylliant a threfniadau wrth ymateb i unrhyw ddysgu pellach. Ymatebwyd drwy nodi fod y mesurau yn amlwg iawn y gwaith y Bwrdd Ymateb sydd ar y we, ond beth sydd wedi’i bryderu yw bod llais y plentyn ddim wedi’i glywed ond fod hwn wedi bod yn gyfle i’w wirio. Amlygwyd fod buddsoddiad wedi’i wneud eleni i sicrhau fod llais plentyn yn ganolog i beth mae’r adran yn i wneud. Ategwyd fod llawer i’w ddysgu o’r cwynion sydd yn dod i mewn gan fod adroddiadau chwarterol a blynyddol yn amlygu themâu a bod camau yn cael eu gwneud i edrych ar weithdrefnau a pholisïau.

 

Diolchwyd am dynnu sylw at y drefn “Neges mewn Potel” a bod cyfrifoldeb gan Gynghorwyr i’w hannog yn eu cymunedau. O ran Teleofal, amlygwyd problem genedlaethol sydd wedi’i hamlygu yn dilyn digideiddio llinellau ffon, ac os oes camau i sicrhau fod y drefn yn gweithio pan fod trydan yn methu. Ymatebwyd drwy nodi fod problemau wedi codi o ganlyniad hyn y llynedd, a pan fo risgiau yn cael ei amlygu fod camau gweithredu mewn lle i sicrhau fod y system yn parhau i weithio.

 

Holwyd pam fod gwasanaeth Trais yn y Cartref wedi ei leoli yn yr Adran Tai ac Eiddo, ac onid a ddylai fod yn yr Adran Oedolion, Iechyd a Llesiant ble mae'r profiad o asesu a gofalu. Eglurwyd fod y gyllideb ar gyfer cefnogaeth tai, ble mae'r gwasanaeth yn cael ei ariannu, yn dod yn syth i'r Adran Dai ac Eiddo gan Lywodraeth Cymru. Ychwanegwyd fod hyn yn cael ei adolygu i ddod a'r holl wasanaethau at ei gilydd i greu un gwasanaeth yn hytrach na phocedi mewn mwy nac un lle. Ategwyd fod gwaith i'w wneud yn ogystal gyda'r arian sydd yn cael ei dderbyn drwy Gomisiynydd yr Heddlu, gan fod y swydd yn dod i ben.

 

Nodwyd fod y gair "methu" wedi dod yn aml yn y cyflwyniad heddiw ac nad yw'n air nad yw'n hoff o'i ddefnyddio. Amlygwyd fod gwaith yn cael ei wneud gan weithwyr rheng flaen ble mae pethau bach yn gwneud gwir wahaniaeth. Mynegwyd fod recriwtio yn broblem yn enwedig i staff rheng flaen a gofynnwyd a oes rhywbeth yn cael ei wneud i sicrhau nad yw'n parhau i "fethu".  Tynnwyd sylw at niferoedd sydd yn derbyn gofal cartref, sef 811, holwyd os oedd hyn yn nifer ar draws y sir. Ychwanegwyd fod yr adroddiad yn nodi fod 129 o bobl ag anableddau ar lwybr i waith a gofynnwyd faint bellach sydd wedi derbyn swyddi. Ymatebwyd drwy nodi fod gwaith da yn cael ei wneud gan staff rheng flaen a bod cydweithio da yn cael ei wneud ar draws gwasanaethau. Amlygwyd ei bod yn anodd cael staff ond ymfalchïwyd yng ngwaith yr academi gofal a'r niferoedd a ymgeisiodd am y rôl. O ran gofal cartref, cadarnhawyd fod y nifer ar gyfer y sir gyfan, a bod unigolion yn derbyn ar gyfartaledd rhyw 10 awr yr wythnos, ond nad oedd yn cynnwys yr 20% arall sydd yn derbyn gofal drwy daliadau uniongyrchol. Esboniwyd fod oddeutu 50 o bobl anabl o'r 129 bellach mewn swyddi.

 

Bu i un Aelod dynnu sylw at adnoddau ariannol gan amlygu fod rhai gweithgareddau megis “Hwyl yr Haf” i blant ag awtistiaeth wedi dod i ben. Amlygwyd ei  bod yn angenrheidiol i wybod gwir effaith cael gwared â gweithgareddau o’r math yma cyn gwneud unrhyw benderfyniadau. Mynegwyd nad oedd Tîm Derwen ar gyfer gwasanaethau integredig plant ag anableddau ddim yn cefnogi pob plentyn anabl. Holwyd gyda gofalwyr di-dâl os oes gwaith yn cael ei wneud i amlygu ei hawliau. Ac i orffen tynnwyd sylw at y drefn cwynion gan nodi pryderon nad oedd modd i unigolion sy’n gofalu am oedolion bregus wneud cwyn wrth weld risgiau, gan mai dim ond y defnyddiwr gwasanaeth sy’n cael gwneud y gwyn. Ymatebwyd drwy nodi fodd Hwyl yr Haf yn gyfres o ddigwyddiadau a oedd yn cael ei ariannu gan y Llywodraeth, ond fod gwaith yn cael ei wneud i edrych beth fydd modd ei gynnal i’r dyfodol. O ran gofalwyr di-dâl nodwyd fod digwyddiadau yn cael ei gynnal ar draws y sir yn lled gyson er mwyn hyrwyddo hawliau gofalwyr. Ategwyd fod trafodaethau am greu pencampwyr gofalwyr di-dâl ym mhob ysgol a meddygfa fel bod cefnogaeth gyson ar gael. Esboniwyd o ran Derwen nad oedd modd cyrraedd pob un plentyn, hynny oherwydd rhwystrau megis rhestrau aros. Ymatebwyd o ran y sylwadau am gwynion fod y drefn gwynion yn cael ei gosod gan Lywodraeth Cymru, ac felly dim ond drwy ganiatâd defnyddwyr gwasanaeth gall ofalwr wneud cwyn am y gwasanaeth, oni bai ei fod yn fater diogelu. 

 

Amlygwyd fod yr adroddiad yn disgrifio eleni fel un o’r blynyddoedd mwyaf heriol mae’r adran wedi ei gael. Mewn ymateb i hyn gofynnwyd a oes modd amlygu'r sialensiau sy’n bodoli ynghyd ag amlygu pa heriau a risgiau sy’n parhau, ac i amlygu'r gwersi sydd wedi ei dysgu a pa rai sydd wedi arwain at newid gwirioneddol. Mewn ymateb mynegwyd fod nifer o wersi wedi ei dysgu ond ei bod yn anodd dewis un, a cynigwyd cyfarfod unigol i’w trafod mewn manylder. O ran gwersi i’w dysgu'r prif un oedd gwrando ar lais y plentyn, a bod hyn yn ymestyn ymhellach na’r adran Gwasanaethau Cymdeithasol, a bod angen cyrraedd pwynt ble mae llais pobl ifanc i’w clywed ym mhob rhan o waith y Cyngor. Mynegwyd fod swyddog wedi ei benodi er mwyn gwrando ar lais y plentyn o’r Fforymau Pobl Ifanc, i Blant mewn Gofal a rhai sy’n derbyn cefnogaeth gan Gyfiawnder Ieuenctid. Drwy hyn, gobeithiwyd y bydd llais holistig yn cael ei glywed. Wrth edrych ar risgiau nodwyd fod risgiau beunyddiol yn benodol i’r rhai sy’n derbyn cefnogaeth, ond fod polisïau a gweithdrefnau’n cael ei greu er mwyn cadw pobl yn ddiogel.

 

Holwyd am y polisi cwympo, llynedd nodi fod gwaith wedi cychwyn ond a yw wedi parhau holwyd. Ymateb drwy nodi fod gwaith penodol yn cael ei wneud ar hyn o bryd, er nad yw wedi ei fabwysiadu yn llwyr mae gwaith yn cael ei wneud.

 

Diolchwyd am y fideo sy’n dangos y gwaith gyda’r cathod gan ei fod yn amlygu’r gwaith da sy’n cael ei wneud. Pwysleisiwyd pwysigrwydd derbyn cwynion, gan y buasai fwy o broblem os na fuasai dim cwyn yn cael ei dderbyn. Mynegwyd mai’r prif broblem yw diffyg staff - nid yn unig gofalwyr ond doctoriaid, staff gwasanaeth ambiwlans - gofynnwyd i Dyfed Edwards ynghyd a’r Gwasanaeth Ambiwlans i ddod i gael cyfarfod gyda’r Bwrdd Iechyd er mwyn cael trafodaeth bellach. Nodwyd ei barn fod Ysbyty Gwynedd bellach yn gartref gofal gyda’r nifer o bobl hyn sydd yn methu gadael, a bod wir angen mwy o wlâu gofal. Mynegwyd gobeithion gyda Phlaid Cymru yn arwain yn y Senedd y bydd modd symud ymlaen gyda safle Penrhos. Ymatebwyd drwy nodi fod wir angen edrych yn ehangach ac am drafod i weld os oes modd trefnu’r cyfarfod yma gyda’r Bwrdd Iechyd a Gwasanaeth Ambiwlans. Tynnwyd sylw at safle Penrhos gan nodi fod gwedd 1 wedi mynd yn dda, ac yn gynt na’r disgwyl gyda thenantiaid yn gallu symud i mewn ymhen ychydig wythnosau, ychwanegwyd y bydd tai gofal ychwanegol ar gael yn fuan a'u bod yn y broses o ymgyhgori ar hyn o bryd ar gyfer y Cynllun Busnes Llawn ar gyfer y Cartref Gofal, gyda chais cynllunio llawn yn cael ei gyflwyno mis Mawrth nesaf.

 

Diolchwyd am yr adroddiad gan nodi ei deimlad fod y cywair sydd wedi ei ddefnyddio ar gyfer y cyflwyniad, y fideo a strwythur yr adroddiad ddim yn addas, a'i fod yn rhy agos i adloniant. Er hyn, eglurwyd mai beirniadaeth gosmetig oedd yma ac nid am y cynnwys. Gofynnwyd cwestiwn pellach o ran Teleofal gan holi os oes gwaith wedi ei wneud i fynd i’r afael a diffyg rhwydwaith ffon symudol a fuasai o bosib  yn cyd-fynd a’r broblem digideiddio llinellau ffon o ran teleofal. Diolchwyd am y sylwadau gan esbonio fod yr adroddiad ar gyfer pawb ac nid ar gyfer Cynghorwyr yn unig, ac yn dilyn ymgynghoriad yn 2024 wedi addasu er mwyn sicrhau fod pawb yn gallu ei ddeall. O ran ymateb i’r cwestiwn am Teleofal, nododd nad oedd yn hollol siŵr o’r ateb ac y byddai yn dod yn ôl ato ac ymateb pellach.

 

Diolchwyd am yr adroddiad gan amlygu yn glir ymateb y Cyngor i’r Adroddiad Cyfiawnder drwy ein Dewrder ynghyd a gwaith y Cynllun Ymateb. Holwyd sut y gellir sicrhau nad yw ateb i fethiannau yn ddibynnol ar strwythurau dros dro a pryd fydd y Cyngor yn cymryd perchnogaeth, beth sydd wedi newid yn niwylliant ac atebolrwydd y Cyngor i sicrhau na fydd angen ymyrraeth allanol unwaith eto ac oes mesurau i faintioli hyn, ac os oes agweddau pwysig o waith yr adran wedi llithro o sgil yr Adroddiad Cyfiawnder Drwy Ein Dewrder.  Ymatebwyd drwy nodi fod perchnogaeth ynghyd â'r Bwrdd Ymateb yn camu yn ôl wedi bod yn bwnc trafod yn ddiweddar. Eglurwyd y bydd cyfarfod nesaf y bwrdd ymateb yn edrych yn benodol ar hyn, ond o ran strwythurau mae disgwyliadau i gyrraedd safonau penodol cyn ystyried i'r Bwrdd Ymateb gamu yn ôl. Pwysleisiwyd fod balans angen ei gael o symud ymlaen ein hunain ac i gadw diogelwch o gael yr her allanol. O ran atebolrwydd a maintioli’r diwylliant ac atebolrwydd, mynegwyd fod y rhain i’w gweld yn y papurau’r Bwrdd Ymateb a'i fod yn hapus i fynd drwyddo ymhellach gyda’r aelod. Mynegwyd fod agweddau pwysig wedi llithro wrth gwrs, ond fod diogelu plant ac oedolion yn hanfodol.

 

Amlygwyd fod tudalen yn amlygu’r heriau dros y flwyddyn wedi nodi pwysau ariannol, swyddi gwag a recriwtio fel prif heriau. Gofynnwyd pa mor hyderus yw’r gwasanaeth o allu recriwtio a chadw staff am y pum mlynedd nesaf. Ymatebwyd drwy nodi fod adroddiad Llechan Lan yn amlygu’r angen am filiodd mwy o staff os pethau ddim yn newid, gyda niferoedd mewn oedran gwaith yn lleihau. Pwysleisiwyd fod llawer o waith yn mynd yn ei flaen er mwyn trio cael pobl ifanc i aros yng Ngwynedd ac i ddenu pobl ifanc i’r sir.

 

Mynegwyd fod yr adroddiad hwn fel adroddiad perfformiad ddim yn mesur perfformiad yn llawn ac fod yr ystadegu yn arwynebol ac nad yw’n dangos yn glir sut mae gwella, sy’n greiddiol i adroddiad perfformiad. Nodwyd fod tudalen sy’n adrodd ar gynnydd y llynedd heb ddim data dim ond goleuadau traffic ond nad yw’n rhoi’r llun yn llawn o ran targedau. Ategwyd fod defnydd o gartwnau efallai yn ei wneud yn rh sym, ac fod awyrgylch y cyflwyniad, yn benodol y fideo, yn rhywbeth na fuasai i’w weld yn Senedd Cymru ac nodwyd yr angen i fod yn amlygu fod y Cyngor Llaw yn gweidyddiaeth lefel uchel, ac fod angen mwy o amser i herio a llai o amser i gathod. Ymatebwyd gan nodi mai dim mesur perfformiad mae’r adroddiad hwn ond rôl satudol i ddarparu gwybodaeth i’r Llywodraeth ac i’r cyhoedd am y gwaith sy’n cael wneud. Croesawyd yr awydd i graffu y gwaith ymhellach ac fod mwy i’r sefyllfa nac yr adroddiad hwn.

 

Diolchwyd am yr adroddiad yn amlygu’r gwaith eang sydd yn cael ei wneud yn wyneb heriau mawr. Anghytunwyd a’r aelod blaenorol gan nodi fod y lluniau ‘ar cartwnau yn rhoi darlun mwy clir o straeon unigolion. Pwysleisiwyd fod y ddwy flynedd diwethaf wedi bod yn anodd ond fod datblygiadau gwych wedi'i gwneud a mynegwyd ei bod yn edrych ymlaen at gyd-weithio dros y flwyddyn i ddod er mwyn amlygu a thanlinellu' gwaith sy'n caei ei wneud i gefnogi plant a phobl ifanc.

 

Nodwyd balchder o roi amser heddiw i drafod yr eitem gan ei fod yn dangos diddordeb yn y maes gofal. Pwysleisiwyd fod modd cysylltu â’r Aelodau Cabinet neu’r Cyfarwyddwr drwy gydol y flwyddyn. Anghytunwyd gyda’r sylwadau am edrychiad yr adroddiad gan fod digon o adroddiadau academaidd yn cael ei greu a bod yr un yma ar gael i bawb. Pwysleisiwyd yn ogystal mai adroddiad blynyddol ac nid perfformiad sydd yn cael ei gyflwyno yma - ond fod croeso i unigolyn ddod i’r Cyfarfodydd Herio Perfformiad er mwyn gweld y data a’r craffu sy’n cael ei wneud. Yn bwysicach na dim, mynegwyd, fod yr adroddiad yn un gonest sydd ddim yn cuddio methiannau a diolchwyd am gyfraniad y Cyfarwyddwr Corfforaethol am ei waith i’r Cyngor a thu hwnt yn rhanbarthol.

 

PENDERFYNWYD derbyn yr adroddiad.