Agenda item

Alwen Williams (Prif Weithredwr) I gyflwyno’r adroddiad.

1.     Nodi’r diweddariad ar y trefniadau pontio ar gyfer y Gronfa Dwr Lleol ers yr adroddiadau perthnasol gael eu cyflwyno i’r CBC yn mis Mawrth a Mehefin. 

 

2.     Nodi bod y Cynllun Pontio Blwyddyn 1 (2026-27) ar gyfer y Gronfa Dwf Lleol wedi ei gyflwyno ar y 9fed o Fehefin i Lywodraeth Cymru gan Gyngor Gwynedd fel y corff atebol arweiniol ar gyfer Blwyddyn 1, ac bod y cynllun yn nodi’r dull o gynnal parhad o Gronfa Ffyniant Gyffredin y DU (SPF) wrth baratoi’r rhanbarth ar gyfer model cyflawni gwbl ranbarthol o dan y Cyd-bwyllgor Corfforedig ym mlynyddoedd 2 a 3. 

 

3.     Cymeradwyo’r rhaglen waith arfaethedig a’r cerrig milltir sydd eu hangen cyn cyfarfod nesaf o’r Is-bwyllgor Lles Economaidd ym mis Hydref 2026, gan gydnabod bod rhaid i’r gwaith paratoi ddechrau ar unwaith os yw’r CBC am fod yn barod i gymryd cyfrifoldeb am y Gronfa Dwf Lleol o fis Ebrill 2027 ymlaen, yn ddarostyngedig i dderbyn cadarnhad gan Lywodraeth Cymru. 

 

4.     Awdurdodi’r swyddogion i symud ymlaen gyda’r gofynion angenrheidiol gan gynnwys cynllunio, ymgysylltu, comisiynu ac adeiladu capasiti dros yr Haf, gan ddefnyddio’r cyllid ddarparwyd gan Lywodraeth Cymru i gefnogi’r paratoadau ar gyfer cyflawni’r Gronfa Dwf Lleol o 2027/28 ymlaen, yn ddarostyngedig i dderbyn cadarnhad gan Lywodraeth Cymru. 

 

 

Cyflwynwyd yr adroddiad gan y Prif Weithredwr.

 

PENDERFYNIAD

 

1.    Nodi’r diweddariad ar y trefniadau pontio ar gyfer y Gronfa Dwr Lleol ers yr adroddiadau perthnasol gael eu cyflwyno i’r CBC ym mis Mawrth a Mehefin.

 

2.    Nodi bod y Cynllun Pontio Blwyddyn 1 (2026-27) ar gyfer y Gronfa Dwf Lleol wedi ei gyflwyno ar y 9fed o Fehefin i Lywodraeth Cymru gan Gyngor Gwynedd fel y corff atebol arweiniol ar gyfer Blwyddyn 1, a bod y cynllun yn nodi’r dull o gynnal parhad o Gronfa Ffyniant Gyffredin y DU (SPF) wrth baratoi’r rhanbarth ar gyfer model cyflawni gwbl ranbarthol o dan y Cyd-bwyllgor Corfforedig ym mlynyddoedd 2 a 3.

 

3.    Cymeradwyo’r rhaglen waith arfaethedig a’r cerrig milltir sydd eu hangen cyn cyfarfod nesaf o’r Is-bwyllgor Lles Economaidd ym mis Hydref 2026, gan gydnabod bod rhaid i’r gwaith paratoi ddechrau ar unwaith os yw’r CBC am fod yn barod i gymryd cyfrifoldeb am y Gronfa Dwf Lleol o fis Ebrill 2027 ymlaen, yn ddarostyngedig i dderbyn cadarnhad gan Lywodraeth Cymru.

 

4.    Awdurdodi’r swyddogion i symud ymlaen gyda’r gofynion angenrheidiol gan gynnwys cynllunio, ymgysylltu, comisiynu ac adeiladu capasiti dros yr Haf, gan ddefnyddio’r cyllid a ddarparwyd gan Lywodraeth Cymru i gefnogi’r paratoadau ar gyfer cyflawni’r Gronfa Dwf Lleol o 2027/28 ymlaen, yn ddarostyngedig i dderbyn cadarnhad gan Lywodraeth Cymru.

 

RHESYMAU DROS Y PENDERFYNIAD

 

I ddiweddaru’r Is-bwyllgor Lles Economaidd ar y Gronfa Dwf Lleol ac i gael cefnogaeth yr Is-bwyllgor i fwrw ymlaen gyda’r Gwaith sydd ei angen dros yr haf i gychwyn cynllunio i fodloni gofynion Llywodraeth Cymru am fwy o gydweithredu rhanbarthol a chydlynu’r gronfa o 1af Ebrill 2027.

 

TRAFODAETH

 

Eglurwyd mai pwrpas yr adroddiad yw sicrhau bod gogledd Cymru yn barod ar gyfer trefniadau cyfnewid y Gronfa Dwf Lleol, a’r disgwyliadau mae Llywodraeth Cymru wedi ei osod allan ar gyfer Ebrill 2027 ymlaen.

 

Nodwyd bod yr adroddiad yn darparu diweddariad i Aelodau ar ddatblygiadau, tra hefyd yn chwilio am gymeradwyaeth i raglen waith paratoadol wrth blaen gynllunio i’r newid hwn, a fyddai angen ei weithredu yn ystod haf 2026.

 

Atgoffwyd bod y Gronfa Ffyniant Gyffredin (SPF) bellach yn cael ei ddisodli gan y Gronfa Dwf Lleol. Fodd bynnag, pwysleisiwyd bod pwyslais yn cael ei roi ar dyfiant cynhyrchiant, cydbwyso anghydbwysedd economaidd tra hefyd yn amlygu angen am gyllideb cyfalaf mwy sylweddol.

 

Adroddwyd bod y Gronfa Twf Lleol yn gweithredu ar dair blaenoriaeth, sef:

 

·        Cefnogi busnesau cynhyrchiol a chystadleuol

·        Cynyddu sgiliau a chyfleoedd cyflogaeth

·        Gwella isadeiledd rhanbarthol

 

Cadarnhawyd bod blwyddyn ariannol 2026/27 yn cael ei hadnabod gan Lywodraeth Cymru fel blwyddyn drosiannol, gan nodi bod trefniadau presennol ar gyfer SPF yn parhau i fod yn weithredol. Amlygwyd mai Cyngor Gwynedd yw’r awdurdod arweiniol ar y mater ar gyfer gogledd Cymru.

 

Datganwyd mai Cyngor Gwynedd yw’r awdurdod arweiniol ar gyfer y Gronfa, a'u bod eisoes wedi derbyn llythyr cynnig grant ar gyfer 2026/27 sy’n ei wneud yn ofynnol ar weithrediad Cynllun Pontio trosiannol pragmataidd Atgoffwyd bod Cynllun Datblygu Rhanbarthol terfynol wedi cael ei gyflwyno i Lywodraeth Cymru ar 9 Mehefin 2026, fel modd o rannu gwybodaeth gyda’r Llywodraeth ar weinyddiaeth y Cynllun yn ei flwyddyn gyntaf..

 

Nodwyd bod yr awdurdodau lleol yn datblygu cynlluniau ar gyfer gweithredu’r cynllun ar gyfer ei flwyddyn gyntaf. Ymhelaethwyd eu bod yn gwneud hynny drwy ystyried blaenoriaethau’r Cynllun yn ogystal ag anghenion lleol.

 

Adroddwyd bod canllawiau diweddar a ddarparwyd gan Lywodraeth Cymru yn cadarnhau’r disgwyliad y bydd y cyfrifoldeb am gynllunio strategol, blaenoriaethu a goruchwyliaeth o’r Gronfa yn symud i’r Cyd-bwyllgor Corfforedig o Ebrill 2027 ymlaen (yn hytrach na’r Awdurdodau Lleol). Pwysleisiwyd bod y rhanbarth hwn wedi datgan gwrthwynebiadau i’r penderfyniad hwn gan ei fod yn effeithio ar y gallu i wneud penderfyniadau yn lleol. Sicrhawyd bod swyddogion wedi gwneud cais am gadarnhad ffurfiol o safbwynt Llywodraeth Cymru ar y mater hwn, gan adrodd bod llythyr gan Weinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni ar y ffordd er mwyn darparu diweddariad. Pwysleisiwyd bydd y llythyr hwn yn cael ei rannu gyda holl arweinyddion llywodraeth leol yng Nghymru.

 

Soniwyd bod gweledigaeth Llywodraeth Cymru yn glir o fewn y canllawiau, gan egluro bod disgwyliad i Gyd-bwyllgorau Corfforedig baratoi cynllun twf rhanbarthol am gyfnod o 10 mlynedd, er mwyn darparu fframwaith strategol ar gyfer buddsoddiadau yn y dyfodol. Adroddwyd bod Cyd-bwyllgor Corfforedig y Gogledd wedi derbyn arian grant gwerth £200,000 er mwyn gweithredu ar y cais hwn, gan nodi y disgwylir drafft o’r cynllun erbyn diwedd Medi 2026 a chynllun terfynol erbyn diwedd Tachwedd 2026.

 

Pwysleisiwyd nad oes bwriad i ddisodli blaenoriaethau lleol, ond i ddarparu mecanwaith ble gallent fod wedi ei alinio gyda blaenoriaethau rhanbarthol er mwyn uchafu cyfleoedd buddsoddi.

 

Nodwyd bod y rhaglen waith ddrafft wedi cael ei gynnwys o fewn yr adroddiad, gan gynnwys ystyried tystiolaeth a strategaethau presennol, adnewyddu’r waelodlin economaidd bresennol, datblygu gwelediad twf hir dymor, ffurfio trefniadau llywodraethu yn ogystal â chynnal gwaith ymgysylltu allweddol gydag awdurdodau lleol a phartneriaid rhanbarthol. Tynnwyd sylw at y cerrig filltir sydd wedi cael ei nodi gan Lywodraeth Cymru i ddatblygu’r cynllun hwn, a phwysleisio bod methiant i wneud hynny yn gallu arwain at risgiau wrth ymgeisio am gyllidebau yn y dyfodol, a gall y Llywodraeth benderfynu sut i ddyrannu unrhyw arian yn ganolog. Mynegwyd rhwystredigaeth bod yr amserlen a ddarparwyd gan Lywodraeth Cymru yn heriol iawn, gyda swm sylweddol o waith angen ei gyflawni er mwyn ei gyflwyno ar amser. Amlygwyd bod y cerrig filltir hynny fel a ganlyn:

 

·        30 Gorffennaf 2026 - Cyflwyno adroddiad cynnydd i Lywodraeth Cymru

·        30 Medi 2026- Cyflwyno Cynllun Twf Rhanbarthol drafft i Lywodraeth Cymru

·        2 Hydref 2026 - Cyflwyno’r Cynllun Twf Rhanbarthol drafft i’r Is-bwyllgor Lles Economaidd er ystyriaeth

·        30 Tachwedd 2026 - Cyflwyno’r Cynllun Twf Rhanbarthol Terfynol i Lywodraeth Cymru

 

Ystyriwyd mai’r blaenoriaethau cychwynnol yw ymgysylltu gyda’r awdurdodau lleol a phartneriaid yn ogystal â dechrau ar y gwaith o sefydlu trefniadau llywodraethu.

 

Amlygwyd bod yr adroddiad yn nodi’r angen i gychwyn ar y gwaith paratoadol tra mae swyddogion yn parhau i geisio eglurder ar drefniadau hir dymor y Gronfa, er mwyn sicrhau nad oes unrhyw oblygiadau ariannol negyddol yn cael effaith ar y rhanbarth.

 

Yn ystod y drafodaeth, cyflwynwyd y sylwadau a ganlyn:-

 

Ystyriwyd ei fod yn hanfodol bod y Cyd-bwyllgor yn cyfarch amserlen dynn Llywodraeth er mwyn sicrhau nad oes penderfyniadau a effeithir y rhanbarth yn cael eu penderfynu yn ganolog, gan ystyried os oes capasiti gan swyddogion i wneud hynny yn amserol. Mewn ymateb i’r sylwadau, cadarnhad y Prif Weithredwr bod Llywodraeth Cymru wedi darparu cyllideb grant gwerth £200,000 er mwyn cynorthwyo gyda’r gwaith a’r capasiti i’w gyflawni, yn ogystal â chyhoeddi arweiniad ysgrifenedig ar y Gronfa. Cydnabuwyd nad oes digon o gapasiti ar hyn o bryd i gyflawni’r gwaith, ond bod cynllun ar waith er mwyn sicrhau bod adnodd digonol mewn lle. Nodwyd bod swyddogion Llywodraeth Cymru yn cydnabod bod cyfarch yr amserlen yn heriol, gan nodi bod modd cyflwyno cynllun sydd yn manylu ar y Gronfa yn hytrach na’r cynllun twf 10 mlynedd yn ei gyfanrwydd, yn dderbyniol. Fodd bynnag, ystyriwyd ei fod yn amserol i ddatblygu cynllun 10 mlynedd newydd gan fydd hynny yn gyfle i ddatblygu gweledigaeth economaidd hyd at ddiwedd cyfnod y Cynllun Twf a’r Parth Buddsoddi yn 2036. Hyderwyd bydd modd cyfarch y targedau amser ar y telerau hyn.

 

Mynegwyd rhwystredigaeth Aelodau bod rhai materion ynghlwm a’r Cynllun yn aneglur, ac nid yw eglurder ffurfiol wedi ei ddarparu gan y Gweinidog Cabinet hyd yma. Pwysleisiwyd bod hyn yn ei wneud yn heriol i ddod i benderfyniad ar y mater.

 

Datganwyd siomedigaeth bod criteria ar gyfer y Gronfa yn dra wahanol i’r SPF, a’i fod yn addasu o fod yn gyllideb refeniw i gyllideb cyfalaf. Rhannwyd enghreifftiau o wasanaethau allweddol sydd wedi cael eu hariannu gan SPF a’i gyllideb flaenorol, ond sydd bellach yn anghymwys i’w gyllido o’r Gronfa.

 

Trafodwyd pryder y gall y Gronfa gael ei golli o fewn gwaith ehangach y Cyd-bwyllgor, petai’r Cyd-bwyllgor yn gyfrifol am ei weinyddiaeth a’i llywodraethant o Ebrill 2027 ymlaen. Ystyriwyd yr angen am sicrwydd bydd y Gronfa yn cael ei weinyddu ar draws  y chwe awdurdod lleol o fewn y rhanbarth, gan beri gofid gall Cyngor Bwrdeistref Sirol Conwy a Chyngor Sir Ddinbych, fel safleoedd yng nghanol y rhanbarth, gael ei anghofio dros brosiectau yn ardaloedd gorllewinol a dwyreiniol y rhanbarth. Gofynnwyd a byddai’r gyllideb o fewn y Gronfa yn parhau i gael ei ddyrannu i bob Sir, fel y gwnaed wrth weinyddu SPF.

 

Ystyriwyd bod gweinyddiaeth SPF a blwyddyn gyntaf y Gronfa wedi bod yn effeithiol iawn. Derbyniwyd sylwadau y byddai’n fuddiol i’r trefniadau aros yn y system gyfredol gan fod sicrwydd eu bod yn gweithio.

 

Gofynnwyd faint byddai’r gost i’r Cyd-bwyllgor weinyddu’r Gronfa, o’i gymharu â faint mae’n costio i Gyngor Gwynedd wneud hynny ar hyn o bryd. Pwysleisiwyd ei fod yn angenrheidiol nad yw’r gost hwn yn sylweddol uwch i’r Cyd-bwyllgor Corfforedig, er mwyn sicrhau’r defnydd gorau o arian cyhoeddus. Mewn ymateb, cadarnhaodd y Prif Weithredwr bod trefniadau costau gweinyddu'r Gronfa yn aros yr un fath a’r hyn a oedd yn weithredol ar gyfer SPF. Manylwyd y golyga hyn bod 4% o’r gyllideb ar gael ar gyfer costau gweinyddu’r Gronfa - pe bai’n cael ei ddefnyddio gan Gyngor Gwynedd neu’r Cyd-bwyllgor Corfforedig. Eglurwyd bod yr arian grant o £200,000 a gyfeiriwyd ato ddim ond ar gael ar gyfer y flwyddyn drosiannol (2025/26).

 

Nodwyd sylwadau bod y newid hwn i weinyddiaeth ranbarthol y Gronfa yn symud penderfyniadau democratiaeth i ffwrdd o drigolion y rhanbarth, gan nad ydynt yn cael eu penderfynu yn lleol.

 

Derbyniwyd diweddariad gan yr Aelod dros Gyngor Sir Ynys Môn, a oedd yn nodi ei bod wedi cael trafodaeth gyda’r Gweinidog Cabinet perthnasol yn ddiweddar, ble cadarnhawyd bod Llywodraeth Cymru yn parhau i ymrwymo i drefniadau blaenorol ynghylch y Cynllun. Mynegwyd siomedigaeth bod y Llywodraeth yn parhau gyda’r safbwynt hyn yn hytrach nag ymateb yn effeithiol i bryderon y rhanbarth, a phryderwyd bod angen cymeradwyo’r adroddiad hwn er mwyn sicrhau bod y gyllideb yn cyrraedd y rhanbarth, neu beri risg na fyddai’n cael ei ddyrannu’n effeithlon. Pwysleisiwyd byddai peidio derbyn yr arian yn heriol iawn, ac fe fyddai’n llai heriol i newid trefniadau presennol er mwyn gweithredu’n rhanbarthol ar weithrediad y Gronfa. Mewn ymateb i’r sylwadau, ystyriodd y Swyddog Monitro os byddai’r Aelodau yn dymuno addasu’r Penderfyniad a Geisir fel bod modd cymeradwyo’r adroddiad os yw’r cadarnhad ffurfiol gan y Gweinidog Cabinet yn dod i law, a’i fod yn disgyn os nad yw’r cadarnhad hwnnw yn cyrraedd, petai’r Aelodau o blaid cymeradwyo’r adroddiad.

 

Gofynnwyd a oes asesiadau, gwerthuso neu fonitro wedi cael ei gwblhau, wrth i swyddogion fynd ati i ddatblygu cynllun deg mlynedd newydd. Ystyriwyd hefyd, os oedd y weledigaeth twf a nodwyd o fewn y cynllun gwreiddiol yn 2016 wedi ei gyrraedd. Mewn ymateb, cadarnhaodd y Prif Weithredwr bod y weledigaeth a nodwyd yn 2016 yn uniongyrchol berthnasol i’r Cynllun Twf gan mai dim ond y Cynllun Twf oedd yn weithredol bryd hynny. Ychwanegwyd bod cynnydd y Cynllun hwnnw yn cael ei adrodd i’r Is-bwyllgor yn rheolaidd, gan bwysleisio bod y Cynllun yn ymateb i amcanion y weledigaeth a nodwyd yn 2016. Amlygwyd bod yr economi wedi addasu yn sylweddol o fewn y ddegawd ddiwethaf ac mae’n bwysig adnewyddu’r weledigaeth fel rhanbarth er mwyn sicrhau bod heriau cyfredol yn derbyn sylw. Cadarnhawyd bydd cynnal gweithgareddau gwerthuso yn rhan o ddatblygu cynllun deg mlynedd newydd. Yn yr un modd, ystyriwyd ei fod yn angenrheidiol i gael mewnbwn gan yr awdurdodau lleol fel rhan o’r broses hwnnw.

 

Ystyriwyd y posibilrwydd o drefnu cyfarfod i’r Aelodau drafod y mater hwn ymhellach yn dilyn y penderfyniad hwn. Cysidrwyd byddai cynnal cyfarfod o’r fath yn caniatáu ystyriaeth i weledigaeth o sut mae’r Gronfa yn gallu bod o’r buddiant fwyaf i drigolion y chwe awdurdod, ac yn tawelu meddyliau’r aelodau tra mae’r sefyllfa yn parhau’n annelwig gan Lywodraeth Cymru. Nododd y Cadeirydd ei gefnogaeth i’r cyfarfod hwn, gan annog Aelodau i ddod i benderfyniad ar yr adroddiad er mwyn sicrhau na fydd yr amserlen yn llithro ar ddatblygiad y Gronfa.

 

Pwysleisiodd y Prif Weithredwr bod y penderfyniadau a ystyriwyd o fewn yr adroddiadau yn caniatáu i’r Cyd-bwyllgor Corfforedig baratoi at y newid hwn, canfod y ffyrdd gorau y gallai gydweithio gyda’r awdurdodau lleol er mwyn sicrhau bod yr arian yn effeithio’n gadarnhaol ar gymunedau. Tynnwyd sylw nad dyma’r tro cyntaf i Lywodraeth Cymru addasu dull ariannu yn y modd hwn, gan fod y Cyd-bwyllgor Corfforedig wedi bod yn cydweithio gyda’r awdurdodau lleol perthnasol ar brosiect Parth Buddsoddi Fflint a Wrecsam ers nifer o flynyddoedd ac wedi delio gyda’r un ystyriaethau a heriau wrth sefydlu’r prosiect hwnnw. Pwysleisiwyd bod meithrin perthynas glos gyda’r awdurdodau hynny wedi caniatáu i benderfyniadau aros yn lleol o fewn y Siroedd, a gobeithir efelychu’r llwyddiant hwn gyda’r Gronfa er mwyn sicrhau ei fod yn cael ei weinyddu ar strwythur sydd yn gweithio’n effeithiol i bawb.

 

Cynhaliwyd pleidlais ar yr adroddiad, ble roedd 5 aelod o blaid ac 1 yn atal eu pleidlais.

 

Diolchwyd am yr adroddiad.