Mater - cyfarfodydd

I graffu’r wybodaeth cyn i’r Cabinet argymell cyllideb 2026/27 i’r Cyngor Llawn

PENDERFYNIAD:

• Derbyn yr adroddiad gan nodi’r cynnwys
• Derbyn priodoldeb ariannol y cynigion a’r risgiau perthnasol
• Cyflwyno sylwadau o’r drafodaeth i’r Cabinet eu hystyried wrth drafod a chymeradwyo Cyllideb 2026/27 yn eu cyfarfod 10/02/26
• Diolch i’r Adran Cyllid am y gwaith trylwyr o baratoi’r Gyllideb

• Sefyllfa gorwariant yn bryderus
• Pryder bod y gronfa wrth gefn yn lleihau – croesawu ymarferiad cynhaeafu
• Cynlluniau datblygu / gwella darpariaethau Cartrefi Preswyl yng Ngwynedd - cais i ganfyddiadau ymchwiliad Housing LIN Cymru gael ei gyflwyno i’r Pwyllgor

Nodyn:

-        Rhestr bidiau cyfalaf - cynllun i ymestyn maes parcio Ysgol y Faenol. Cais gan yr Aelod Lleol am fanylion pellach ynglŷn â rhesymau dros lithrad amser (dyddiad gwreiddiol 2021) a’r costau ynghlwm  â’r llithriad

-        Awgrym i gyflwyno gwybodaeth am dreth y Cyngor mewn gwerth ariannol (£)  yn hytrach na chanran (%) yn unig

-        Datganiad y Swyddog Cyllid - ‘anochel bod y gyllideb yn cynnwys elfen o risg o ragdybiaethau’ ... a oes cynlluniau mewn lle petai ostyngiad yng nghasgliadau premiwm tai, ond cynnydd yn y galw am adeiladu tai?

Cyflwynwyd adroddiad gan Aelod Cabinet Cyllid yn nodi fod y Cyngor wedi derbyn cynnydd grant Llywodraeth o 4.1% ar gyfer 2026/27, sy’n cyfateb i gynnydd gwerth £10.4m mewn ariannu allanol. Adroddwyd y byddai nifer o ffactorau yn creu pwysau gwariant ychwanegol ar wasanaethau’r Cyngor yn 2026/27 gyda’r angen i gynyddu gwariant o £23.3m i gwrdd â phwysau ar gyllidebau’r gwasanaethau.  Gyda phwysau mewn galw ar wasanaethau yn ogystal â chwyddiant uchel, nodwyd y bydd argymhelliad i gynnyddu Treth Cyngor o 5.32% i gyflawni’r amcan eleni gyda rhagolygon yn awgrymu bydd pwysau pellach wrth anelu i osod cyllideb gytbwys ar gyfer 2027/28.

Amlygwyd mai rôl y Pwyllgor oedd sicrhau bod y Cabinet a’r Cyngor yn glir o’r ffeithiau oedd wedi eu cyflwyno iddynt fel bod y penderfyniad fydd yn cael ei gymryd ganddynt yn seiliedig ar wybodaeth gadarn.

Gwahoddwyd y Pennaeth Cyllid yn ei rôl fel swyddog cyllid statudol i gyflwyno’r wybodaeth, i fynegi ei farn a manylu ar gadernid yr amcangyfrifon oedd yn sail i’r gyllideb ynghyd a’r risgiau posib a’r camau lliniaru.

Amlygodd y bydd y Cabinet (cyfarfod 10/02/26) yn argymell i’r Cyngor Llawn (05/03/26) i sefydlu cyllideb o £379,866,050 ar gyfer 2026/27 i’w ariannu drwy Grant Llywodraeth o £264,009,390 a £115,856,660 o incwm o’r Dreth Cyngor (sydd yn gynnydd o 5.32%) a sefydlu rhaglen gyfalaf o £40,179,430 yn 2026/27.

Eglurwyd bod Gofynion Gwario Ychwanegol wedi eu hystyried yn y gyllideb ac amlygwyd y meysydd hynny;

·        Chwyddiant Cyflogau o £8.3m - amcan gynnydd cytundeb tâl 2026/27 4% ar gyfer athrawon a 3.4% ar gyfer gweddill y gweithlu

·        Chwyddiant cyflenwyr £6,075,390

·        Cynnydd mewn Ardollau i gyrff perthnasol - £528,810

·        Pwysau ar Wasanaethau - argymell cymeradwyo bidiau gwerth £9,910,580 am adnoddau refeniw parhaol ychwanegol a gyflwynwyd gan adrannau’r Cyngor i gwrdd â phwysau anorfod ar eu gwasanaethau, a bidiau cyfalaf gwerth £840,010

·        Gwrthdroi Grant Yswiriant Gwladol Cyflogwr 2025/26 - £3,632,950

Yng nghyd-destun y cynlluniau arbedion, cyfeiriwyd at gynlluniau arbedion gwerth £320,500 oedd yn deillio o raglenni arbedion blaenorol ac eisoes wedi eu cymeradwyo gan y Cyngor i leihau’r bwlch ariannol.

Adroddwyd y byddai angen cyfarch gweddill y bwlch drwy’r Dreth Cyngor ac o ganlyniad bydd y Cabinet yn argymell i’r Cyngor Llawn i godi’r dreth 5.32% er mwyn diwallu’r pwysau ar wasanaethau wrth osod cyllideb gytbwys.

Cyfeiriwyd at y gwaith gofynnol a wnaed i adrodd ar gadernid yr amcangyfrifon sydd yn sail i’r gyllideb, ac wedi ystyried yr holl risgiau a'r camau lliniaru roedd y  Pennaeth Cyllid o’r farn fod Cyllideb y Cyngor ar gyfer 2026/27 yn gadarn, yn ddigonol a chyraeddadwy.

Diolchwyd am y cyflwyniad ac i’r staff am eu gwaith. Calongol oedd gweld bod y sefyllfa yn well na’r hyn oedd wedi ei amcangyfrif o ganlyniad i gynnydd grant Llywodraeth Cymru.

Sylwadau yn codi o’r drafodaeth ddilynol:

·        Bod gorwariant adrannau yn parhau yn bryder

·        Bod angen cefnogi darpariaeth gofal y Sir - bod defnyddio darpariaeth allanol yn gostus. Angen i’r Cyngor roi cynlluniau darpariaeth fewnol mewn lle fyddai yn arwain at arbediad yn y dyfodol

·        Rhestr bidiau cyfalaf -  ...  gweld y cofnod llawn ar gyfer eitem 5