Rhaglen, penderfyniadau a chofnodion

Derbyn unrhyw ymddiheuriadau am absenoldeb.

Derbyniwyd ymddiheuriadau gan y Cynghorydd Gareth A Roberts.   

Bydd y Cadeirydd yn cynnig y dylid llofnodi cofnodion y Cyfarfod Blynyddol o’r Cyngor a gynhaliwyd ar 3 Gorffennaf, 2025 fel rhai cywir.

Llofnododd y Cadeirydd gofnodion y cyfarfod blaenorol o’r Cyngor a gynhaliwyd ar 3 Gorffennaf 2025 fel rhai cywir.  

Derbyn unrhyw ddatganiadau o fuddiant personol.

Ni dderbyniwyd unrhyw ddatganiadau o fuddiant personol. 

Derbyn unrhyw gyhoeddiadau gan y Cadeirydd.

Cydymdeimlwyd â theulu’r diweddar William Tudor Owen – cyn Aelod a Chadeirydd y Cyngor hwn, a rhoddwyd teyrnged iddo gan y Cyng. Dewi Jones.   

Cydymdeimlwyd a theulu’r diweddar Ieuan Roberts, Porthmadog a fu yn Aelod o’r Cyngor hwn.  Rhoddwyd teyrnged iddo gan Cyng. June Jones.  

Nodwyd  y bu farw’r gweinidog adnabyddus,  y Parchedig Marcus Robinson  yn ddiweddar, a chydymdeimlwyd â’i deulu yntau yno gystal. 

Nodwyd ymhellach bod y Cyngor yn dymuno cofio am bawb o fewn cymunedau’r sir oedd wedi colli anwyliaid yn ddiweddar. Ymdawelodd y Cyngor fel arwydd o barch a choffadwriaeth.  

Nodwyd fod sawl aelod o’r Cyngor wedi bod yn anhwylus yn ddiweddar a dymunwyd iddynt adferiad llwyr a buan.  

Croesawyd y Cynghorydd Wendy Cleaver i’w chyfarfod cyntaf yn dilyn cael ei hethol yn Gynghorydd dros y Bermo yn ystod yr haf, a dymunwyd yn dda iddi yn ei rôl.  

Croesawyd Catrin Thomas yn ôl i’r Cyngor wedi iddi gychwyn ar ei swydd fel Cyfarwyddwr Corfforaethol. 

Llongyfarchwyd y canlynol: 

• Pawb o Wynedd a fu’n llwyddiannus yn Eisteddfod Genedlaethol Wrecsam yn ddiweddar, yn benodol  Bryn Jones, Bangor ar ennill y Fedal Ryddiaith  ac i Owain Rhys o Gaerdydd ond yn wreiddiol o Landwrog, mab y cyn Cynghorydd Richard Morris Jones,  ar gipio’r Goron.   

• Pwyllgor Trefnu Sir Gaernarfon fu’n noddi’r  Sioe Frenhinol eleni 

• Chris Williams o Fethesda  sydd wedi bod yn rhedeg Ras Cefn y Ddraig er mwyn diolch i Gymdeithas Deillion Gogledd Cymru am eu cymorth i'w wraig, sef y Cynghorydd Einir Williams.    

• I’r nofwraig Ela Letton-Jones o'r Felinheli ar ennill medal arian i Brydain ym Mhencampwriaeth Para-Nofio y Byd yn Singapore 

• Cedron Dafydd o Bentir ar ennill Medal Arian yng Nghystadleuaeth Rhwyfo'r Byd.  

• Richard Eirig Rowlands ar ennill Pencampwriaeth Dartiau Cymru 2025.  

• Nick Thomas ar ennill medal aur ym Mhencampwriaethau Para-Saethyddiaeth y Byd.  

• Ymgynghoriaeth Gwynedd am ennill gwobr amrywiaeth gwobrau ICE Cymru am brosiect atal llifogydd Hirael Bangor.  

Tynnwyd sylw ei bod yn 60 mlynedd ers i ar gael Llyn Celyn ei agor yn swyddogol a oedd yn groes i ddymuniad gwleidyddion a’r gymuned yn lleol. Mynegwyd ei bod yn holl bwysig cofio, ac atgoffa’r genedl o’r cam o foddi Cwm Celyn a llawer i gwm arall i ddyfrhau dinasoedd Lloegr. Nodwyd y byddwn yn cofio Tryweryn. 

Bu i’r Cadeirydd wahodd y Prif Weithredwr i roi diweddariad i’r Cyngor Llawn ar yr Adolygiad Amddiffyn Plant. Mynegodd y Prif Weithredwr nad yw yn arferol i wneud datganiad o’r math hwn ond ei bod yn holl bwysig iddo gyfarch y mater. Wythnos yn ôl, eglurodd, fod trefniadau yn ei lle ar gyfer cyhoeddi’r adroddiad holl bwysig hwn, gyda sesiwn briffio ar gyfer y Cynghorwyr wedi ei drefnu. Ond am 16:30 y noson cynt derbyniwyd neges i ohirio'r cyhoeddi. Pwysleisiwyd nad oedd y Cyngor yn rhan o’r penderfyniad na’ unrhyw ymgynghoriad ar y mater. 

Mynegwyd ei fod yn teimlo'r un siom a rhwystredigaeth gan fod 2 flynedd bellach wedi mynd heibio, a bod staff yn gweld penllanw a rhyddhad o gael y cyfle i drafod yn agored. Pwysleisiwyd ei  ...  gweld y cofnod llawn ar gyfer eitem 4.

Nodi unrhyw eitemau sy’n fater brys ym marn y Cadeirydd fel y gellir eu hystyried.

Dim i’w nodi. 

Ystyried unrhyw gwestiynau y rhoddwyd rhybudd priodol ohonynt o dan Adran 4.18 o’r Cyfansoddiad.

(Cyhoeddwyd atebion ysgrifenedig yr Aelodau Cabinet i’r cwestiynau ymlaen llaw.) 

Mynegwyd fod y cwestiynau wedi bod yn hwyr yn cyrraedd yr aelodau heddiw a gofynnwyd am esboniad dros eu derbyn mor hwyr. Ymddiheurwyd am hyn gan nodi fod nifer uchel o gwestiynau wedi eu cyflwyno a'u bod yn cymryd amser i ymateb iddynt. Nodwyd y byddant yn eu cyrraedd yn gynt i’r cyfarfod nesaf. 

1. Cwestiwn Y Cynghorydd Dawn Lynne Jones  

Rwy’n ymwybodol fod adolygiad llawn wedi ei gychwyn ar wasanaethau Derwen nôl yn 2024 oherwydd pryderon am y nifer cynyddol o blant yn aros am fynediad neu am wasanaeth Derwen. Tybed a all yr aelod cabinet roi diweddariad ar ganlyniadau’r adolygiad erbyn hyn, ac yn wir, ar sefyllfa Derwen.  

Ateb - Aelod Cabinet yr Adran Blant a Chefnogi Teuluoedd, Y Cynghorydd Menna Trenholme 

Fe wnaethpwyd penderfyniad i gynnal adolygiad o Wasanaeth Derwen yn y Bwrdd Rheoli ar 7fed o Dachwedd 2024. Gan ei fod yn Fwrdd Rheoli ar y cyd gydag Ynys Môn, a bod y Bwrdd Iechyd yn rhan integredig o’r gwasanaethau yn y naill awdurdod lleol a’r llall, mae’r adolygiad yn cyd-redeg ar draws y ddwy sir.   

Yn dilyn y penderfyniad i gynnal yr adolygiad, fe wnaethpwyd cais am arian rhanbarthol er mwyn comisiynu cymorth allanol i arwain arno. Llwyddwyd i ddenu arian ar gyfer y pwrpas a dilynwyd proses o dendro ar gyfer comisiynu’r gwaith. Penodwyd ymgynghorydd allanol ddiwedd Chwefror 2025 gyda rhaglen waith i redeg o fis Mai tan Mis Medi 2025. Am resymau tu hwnt i reolaeth y ddau wasanaeth, mae’r rhaglen waith wedi llithro a bellach disgwylir i’r adolygiad fod wedi ei gwblhau erbyn diwedd Rhagfyr 2025.  

Mae sgôp yr adolygiad yn cynnwys ystyried y meini prawf mynediad presennol, dadansoddi trefniadau presennol y gwasanaeth, deall anghenion plant a’u rhieni, deall disgwyliadau rhanddeiliaid ac ystyriaeth i ddyluniad y gwasanaeth i’r dyfodol.  

Fe gyflwynir yr adroddiad terfynol i’r Bwrdd rheoli yn y lle cyntaf a bydd y gwaith yn cael ei gynnwys ar raglen y Pwyllgor Craffu Gofal.  

Dylid nod yn ogystal bod gwaith ymchwil mewnol yn mynd rhagddo i edrych ar dueddiadau poblogaeth Gwynedd, yn cynnwys nifer y genedigaethau, poblogaeth bresennol plant, yn ogystal â nifer y plant anabl a niwroamrywiol. Pwrpas y gwaith hwn fydd canfod a yw nifer y plant a phobl ifanc anabl yn cynyddu, hyd yn oed wrth i nifer y genedigaethau yng Ngwynedd leihau ers 2012, a deall y rhesymau am hyn.   

Bydd y gwaith hefyd yn ystyried gallu’r gwasanaethau cymdeithasol a’r Adran Addysg (Anghenion Dysgu Ychwanegol) i ddiwallu’r anghenion dros yr ugain mlynedd nesaf. Bydd y gwaith yn dilyn patrwm adroddiad Llechen Lân ar wasanaethau cymdeithasol pobl hŷn i’r dyfodol a gyhoeddwyd yn hydref 2024.  

Cwestiwn Atodol Y Cynghorydd Dawn Lynne Jones 

Diolchwyd am yr ymateb ac am y cyfeiriad at wasanaeth Derwen yn adroddiad blynyddol Gwasanaethau Cymdeithasol, a'i bod yn ymwybodol fod amserlen wedi llithro. Oes posib cael eglurdeb ar feini prawf y gwasanaeth a sut mae modd cloriannu anghenion amrywiol plant y sir yn erbyn  ...  gweld y cofnod llawn ar gyfer eitem 6.

Cyflwyno adroddiad Cadeirydd y Pwyllgor Llywodraethu ac Archwilio.

Derbyn yr adroddiad.

Cyflwynodd Cadeirydd y Pwyllgor Llywodraethu ac Archwilio gan nodi ei fod yn grynodeb o’r gwaith sydd wedi ei wneud yn ystod 2024/25. Eglurwyd fod yr adroddiad nid yn unig yn bodloni’r gofynion statudol ond ychwanegu gwerth i drefniadau llywodraethu'r Cyngor, gan sicrhau gwydnwch mewn cyfnodau anodd. 

Ategwyd fod yr heriau ariannol yn parhau, a'u bod yn craffu cyllidebau i wneud yn siŵr fod eu bod yn gwneud y defnydd gorau o arian. Diolchwyd i’r staff ac aelodau’r pwyllgor am y cyd-weithio amhrisiadwy. Talwyd teyrnged i’r diweddar Sharron Warnes a’r Cyng Rob Triggs a fu farw dros y misoedd diwethaf. 

Diolchwyd i’r Cadeirydd a’r aelodau am eu gwaith, a diolchwyd am y teyrngedau arbennig i’r ddau gyn-aelod. 

PENDERFYNWYD 

Derbyn yr adroddiad. 

Cyflwyno adroddiad y Cyfarwyddwr Statudol Gwasanaethau Cymdeithasol.

Nodwyd cynnwys yr adroddiad sydd wedi ei gyflwyno gan y Cyfarwyddwyr Statudol ar gyfer Gwasanaethau Cymdeithasol yr awdurdod.

Cyflwynwyd yr adroddiad gan nodi ei bod wedi bod yn flwyddyn a hanner i Wasanaethau Cymdeithasol yng Ngwynedd gyda’r gweithlu wedi wynebu heriau. Amlygwyd fod dros ddwy flynedd wedi mynd heibio ers arestio Foden, a fod y gwaith wedi bod yn drwm ar bawb gan gynnwys Cynghorwyr. 

Eglurwyd fod yr adroddiad hwn yn un statudol er mwyn adrodd ar y gwaith sydd yn cael ei wneud a diolchwyd i’r holl staff am eu gwaith. Pwysleisiwyd fod gwaith yr Adroddiad Adolygiad Plant wedi bod yn heriol dros ben dros y flwyddyn ddiwethaf gyda’r ddwy adran wedi cael ei ysgwyd yn llwyr. Er gwaethaf y pethau ofnadwy rhaid pwysleisio fod gwaith da yn cael ei wneud ac ymfalchïo yn y gweithlu sy’n gweithio mor galed. Mynegwyd fod y dathliad yn cael ei liniaru gan effaith beth sydd wedi digwydd ac mae angen cydnabod hyn. 

Amlygwyd 6 egwyddor wreiddiol sy’n sail ddiogelu'r Cyngor sef grymuso, atal, diogelu, cymesuredd, diogelu, gweithio mewn partneriaeth ac atebolrwydd. 

Pwysleisiwyd nad oes “ni” a “nhw” pan yn son am ofal cymdeithasol oherwydd gall unrhyw un fod angen y gwasanaeth. Eglurwyd fod cynnydd aruthrol wedi bod yn y galw ac mae hyn yn cael ei amlygu yn y data ac yr amlycaf yw nifer y cyfeiriadau i’r adran blant. Wrth edrych ar ddiogelu nodwyd fod maint y gwaith bron yn 8,000 o gyfeiriadau sydd yn amlygu’r pwysau ychwanegol sydd ar y staff i ymateb i’w galw sydd ei angen. Pwysleisiwyd mai dim ond un dihiryn sydd ei angen i wneud llanast o’r holl system. 

Tynnwyd sylw at y cynnydd sydd wedi ei wneud mewn taliadau uniongyrchol, gan nodi y gobeithir y bydd cynnydd eto dros y blynyddoedd i ddod. Drwy’r cynnydd hyn nodwyd y bydd mwy o bobl yn byw yn eu cymuned, ond yr ochor arall y geiniog yw bod pobl yn gyson yn aros am ofal cartref. 

Amlygwyd y cynlluniau anhygoel sydd wedi ei chyflawni dros y flwyddyn gyda phrosiectau newydd yn ddiddiwedd. Nodwyd fod y Cyngor wedi derbyn Achrediad Gwynedd Oed Gyfeillgar a'u bod wedi derbyn arian ar gyfer parhau gyda’r gwaith. Mynegwyd fod Academi Gofal Newydd wedi ei lansio, gyda llwyddiant gyda recriwtio a rhai degau wedi manteisio ar yr hyfforddiant. Eglurwyd fod gwaith ymchwil Llechen Lan sydd yn edrych ar ddemograffig Gwynedd gan edrych sut y gall hyn ymateb i heriau i’r dyfodol. Pwysleisiwyd y bydd rhaglen waith yn cael ei drafod yn fuan. Nodwyd fod nifer o bobl gydag anableddau sydd mewn gwaith wedi dyblu sydd yn galluogi pobl i gael cyflog ac urddas a gobeithio y bydd modd parhau i ddyblu. Eglurwyd fod cynnydd wedi ei wneud mewn defnydd o dechnoleg (Technology Enabled Care/TEC). O ganlyniad, nodwyd fod nifer o bethau i ymfalchïo ynddynt. 

. Mynegwyd fod problemau yn parhau gyda Diogelu rhag Colli Rhyddid (DoLS) gyda rhestrau aros yn hirfaith. Er hyn, yn dilyn argymhelliad y Pwyllgor Craffu Gofal, nodwyd fod yr adran wedi cyflogi staff newydd a gobeithir y bydd hyn yn arwain at wella’r sefyllfa. Eglurwyd  ...  gweld y cofnod llawn ar gyfer eitem 8.

Cyflwyno adroddiad Cadeirydd y Panel Strategol Diogelu.

Derbyn yr Adroddiad gerbron sy’n adrodd ar waith y Panel Strategol Diogelu ar gyfer y flwyddyn 2024/25.

Cyflwynwyd yr adroddiad gan y Cynghorydd Menna Trenholme, Cadeirydd y Panel Strategol Diogelu yn ystod 2024/25.  

Diolchwyd am y cyfle i rannu’r adroddiad sydd yn amlygu sut mae’r Cyngor yn cyflawni ei ddyletswyddau diogelu statudol sy’n cynnwys plant, oedolion bregus, trais difrifol a gwrthderfysgaeth. Eglurwyd fod y Grŵp Gweithredol ynghyd ag archwiliad allanol, yn sicrhau fod trefniadau diogelu yn gadarn ar draws y Cyngor. 

Nodwyd yn ystod 2024/25 fod cynnydd sylweddol mewn cyfeiriadau plant gydag achosion cymhleth sydd wedi rhoi pwysau sylweddol ar y gweithlu. 

Mynegwyd fod digwyddiad difrifol yn Ysgol Friars ym mis Medi 2023 wedi arwain ar weithredu brys gydag adolygiad pen-desg a chomisiynau Adroddiad Adolygiad Plant gan Fwrdd Diogelu Gogledd Cymru. Comisiynwyd bargyfreithiwr arbenigol yn y maes diogelu plant i edrych ân benodol ar yr hyn a godwyd yn yr achos llys. 

Yn y maes Oedolion eglurwyd fod nifer y cyfeiriadau’n cynyddu’n raddol gyda chymhlethdod achosion wedi dwysau. Amlygwyd fod gwasanaeth DOLS yn parhau yn heriol ond fod buddsoddiad ac anodau ychwanegol bellach ar waith. 

Esboniwyd fod camau sylweddol wedi’u cymryd i gryfhau diogelu mewn Ysgolion, gyda phob ysgol bellach yn wedi derbyn ymweliad o fewn 18mis. Ychwanegwyd fod canrannau uchel ymhlith staff a llywodraethwyr bellach wedi cwblhau hyfforddiant penodol a sylfaenol. Tynnwyd sylw at nifer gynyddol o blant yn derbyn addysg adref. 

O ran trais yn y cartref amlygwyd fod y Cyngor yn pahrau i godi ymwybyddiaeth a gweithredu’n rhagweithiol drwy hyfforddiant, partneriaethau amlasiantaethol ac adolygiadau achos. Nodwyd fod cynnydd mewn achosion o ystelcian ac aflonyddu wedi arwain ar waith partneriaeth gyda’r Heddlu. Amlygwyd fod lleihad wedi bod mewn ymddygiad gwrthgymdeithasol ond fod caethwasiaeth fodern yn parhau i fod yn fater o bryder. 

Wrth edrych ymlaen, nodwyd mai blaenoriaeth y Panel yw bod y  gweithlu yn deall systemau diogelu ac wedi cwblhau’r hyfforddiant angenrheidiol, dan ddysgu yn barhaus. Ategwyd fod trefniadau diogelu yn parhau i ddatblygu mewn ymateb i ddeddfwriaeth, partneriaethau rhanbarthol a phrofiadau, a drwy hyn sicrhau diogelwch trigolion Gwynedd. 

Rhoddwyd cyfle i’r aelodau ofyn cwestiynau a chynnig sylwadau. 

Diolchwyd am yr adroddiad a gofynnwyd am gadarnhad os yw’r adolygiadau o fewn yr ysgolion yn cael ei wneud gan staff tu hwnt i’r ysgol. Cadarnhawyd fod tîm o fewn yr Adran Addysg yn mynd i’r ysgolion i wneud yr adolygiadau diogelwch. 

Amlygwyd yn y Cylch Gorchwyl nad oedd staff Iechyd a Diogelwch yn rhan o’r grŵp monitro.  

Tynnwyd sylw at y cynnydd mewn nifer y plant sydd yn cael ei haddysgu adref, gan holi sut mae’r adran yn mynd i ddiogelu’r plant yma. Nodwyd fod yr adran yn ceisio dod i wraidd y rhesymau, gan eu bod yn awyddus cael y plant yn yr ysgol er mwyn monitro eu diogelwch. Er hyn nodwyd fod camau penodol i gadw golwg ar ddiogelwch y plant. 

Mynegwyd gyda 2 flynedd ers i Bennaeth Ysgol Friars gael ei arestio, a bod cyhoeddi’r Adolygiad Amddiffyn Plant wedi ei ohirio holwyd os oes modd i’r Cyngor wneud camau datblygu a gwella heb i’r adroddiad ei gyhoeddi. Mynegwyd fod gwaith  ...  gweld y cofnod llawn ar gyfer eitem 9.

Cyflwyno Adroddiad Blynyddol Craffu.

Derbyn yr Adroddiad.

Cyflwynwyd yr adroddiad gan y Cynghorydd Beth Lawton, Cadeirydd y Fforwm Craffu yn ystod 2024/25.  

Nodwyd fod yr adroddiad yn rhoi trosolwg o’r gwaith craffu a wnaethpwyd yn ystod 2024-25 gan amlygu’r rheswm dros graffu ac effaith y gwaith craffu. Amlygwyd fod 41 o eitemau wedi’u craffu. Tynnwyd sylw at nifer o’r gwaith sydd wedi ei wneud a oedd yn cynnwys sefydlu Ymchwiliad Craffu Trefniadau Diogelu mewn Ysgolion a fydd yn adrodd ar y gwaith yn 2025/26. Enghraifft arall fod y Pwyllgor Craffu Gofal wedi gwahodd partneriaid allanol ar dri achlysur a'r Pwyllgor Craffu Cymunedau wedi blaen graffu'r bwriad i gyflwyno Cyfarwyddyd Erthygl 4 i reoli defnydd ail-gartrefu a llety gwyliau. 

Mynegwyd fod addasiadau ymarferol wedi’i wneud i drefniadau craffu er mwyn gwneud defnydd effeithiol o amser drwy gynnal cyfarfodydd anffurfiol. Nodwyd fod cyfarfodydd briffio yn cael ei gynnal i roi ffocws ar y strategaeth gwestiynu yn y cyfarfod. Nodwyd fod gwneud argymhellion clir a phwrpasol yn greiddiol i graffu da, ac eglurwyd eu bod yn parhau i ddatblygu’r elfen yma a fydd yn ei dro yn galluogi adnabod effaith craffu. 

Diolchwyd i’r swyddogion ac aelodau am ei gwaith, ac i aelodau’r Fforwm am y cydweithio a’r trafodaethau sydd wedi cyfrannu at wella trefniadau craffu.  

Rhoddwyd cyfle i’r aelodau ofyn cwestiynau a chynnig sylwadau. 

Mynegwyd o ran adroddiad ei bod yn anodd gweld beth yw’r diwedd y daith ac nad oedd gwir effaith craffu ddim yn amlwg. Atebwyd drwy nodi fod hyn wedi ei adnabod ond rhai mynegi eu bod yn symud i’r cyfeiriad cywir er mwyn cael system sydd yn gweithio yn well. 

Diolchwyd am waith y Pwyllgor Craffu gan yr aelodau Cabinet, a'i fod yn gysur yn cynnig argymhellion ac yn amlygu os yw’r gwaith yn mynd i’r cyfeiriad cywir. 

PENDERFYNIAD 

Derbyn yr Adroddiad. 

Cyflwyno adroddiad yr Aelod Cabinet Gwasanaethau Corfforaethol a Chyfreithiol.

Penderfynwyd mabwysiadu'r diwygiadau o’r Cynllun Dirprwyo i Swyddogion ynglŷn â chaffael a gwaredu eiddo.

Cyflwynwyd yr adroddiad gan y nodi o bryd i’w gilydd mae adroddiadau yn dod gyda newid i’r cyfansoddiad. Mae hwn yn un ohonynt. Mynegwyd fod y gwaith hwn yn ffrwyth llafur ar y cydrhwng yr adran Gyfreithiol a’r Adran Dai ac Eiddo i addasu rhiniogau ar gyfer prynu, gwerthu a llesu tir. Eglurwyd fod hyn oherwydd newid mewn costau tir dros y blynyddoedd diwethaf. O ganlyniad i hyn roedd angen ail edrych ar y cynllun dirprwy. 

Manylwyd fod y drefn gyfredol ar hyn o bryd yn anodd ei ddeall gyda geiriad annelwig, a bod wedi bod yn destun penbleth o ran hawliau swyddogion. Esboniwyd fod y cynllun dirwyo newydd gyda gwerthoedd uwch, gan fod trwch helaeth o’r penderfyniadau ar hyn o bryd yn mynd yn ddieithriad bron drwy daflen penderfyniad Aelod Cabinet. Mynegwyd fod y trefniadau newydd yn hwyluso effeithlonrwydd yr adran. Pwysleisiwyd yn amlwg fel Cynlluniau Dirprwyo eraill y bydd amodau yn ddarostyngedig i elfennau megis polisïau’r Cyngor, rheolau sefydlog ac ymgynghori gydag aelodau lleol wrth waredu tir. Nodwyd fod y Cynllun diweddaraf yn rhoi mwy o hyblygrwydd ond yn sicrhau cyfathrebu cyson gyda’r Aelod Cabinet. 

Nodwyd fod y Cynllun wedi bod o flaen y Pwyllgor Llywodraethu ac Archwilio sydd wedi ei gefnogi. Pwysleisiwyd fod y cynllun hwn yn symud o sefyllfa aneglur i drefn fodern. Esboniwyd fod yr Adran Gyfreithiol wedi edrych ar gynlluniau cyffelyb ar draws y Gogledd, a bod y Cyngor yn mynd am gynllun tir canol o’i gymharu. 

Rhoddwyd cyfle i’r aelodau ofyn cwestiynau a chynnig sylwadau.  

Bu i un aelod ddatgan ei wrthwynebiad i’r Cynllun gan fod achosion ble mae’r Cyngor yn prynu tai gydag amod 106 arno, a drwy wneud hyn yn lleihau’r stoc o dai fforddiadwy prin sydd ar gael yn y sir. Tynnwyd sylw at achos ble y bu i’r Cyngor gynnig pris llawer yn uwch na'r pris gofynnol gan atal unigolyn lleol rhag prynu'r tŷ. Mynegwyd mai dyma’r risg o roi’r penderfyniad i swyddogion a mynegwyd yr angen i Aelodau Cabinet barhau i wneud y penderfyniad, gan y credai’r Aelod mai corff democrataidd a ddylai wneud y penderfyniad. 

Ymatebodd swyddogion gan nodi nad yw’r Cynllun yn newid yw hawliau yn hytrach yn newid y rhicyn ariannol. Eglurwyd fod bron i ugain mlynedd wedi mynd heibio ers iddynt gael ei gosod, ac nad ydynt yn adlewyrchu hawliau heddiw. Mynegwyd yn yr achos a nodwyd fod hyn wedi digwydd ar ddechrau’r cynllun prynnu tai a bod datrysiad wedi ei wneud yn syth. Nodwyd nad yw’r Cyngor ddim eisiau cystadlu ac unigolion i brynu tai ond yn hytrach i brynu tai nad ydynt yn gwerthu neu a risg o gael eu prynnu tu hwnt i’r sir. Pwysleisiwyd mai dim ond mewn achosion penodol iawn mae penderfyniad o’r math hwn yn mynd i’r Cabinet, a gan amlaf ei fod yn benderfyniad Aelod Cabinet. 

PENDERFYNIAD 

Mabwysiadu'r diwygiadau o’r Cynllun Dirprwyo i Swyddogion ynglŷn â chaffael a gwaredu eiddo 

Cyflwyno adroddiad yr Aelod Cabinet Gwasanaethau Corfforaethol a Chyfreithiol.

Cymeradwywyd:

1. y Cynigion Terfynol dan adrannau 25 a 31 o Ddeddf Llywodraeth Leol (Democratiaeth)(Cymru) 2013 a chyhoeddi’r Adroddiadau Terfynol

2. Dirprwyo’r hawl i’r Pennaeth Gwasanaethau Cyfreithiol wneud a selio’r Gorchymyn ar gyfer Adolygiad Adran 31

3. Cyflwyno argymhellion ar gyfer newid dan Arolwg Adran 25 i Gomisiwn Ffiniau a Democratiaeth Lleol Cymru

Cyflwynwyd yr adroddiad gan y Cynghorydd Llio Elenid Owen, Aelod Cabinet dros Wasanaethau Corfforaethol a Chyfreithiol.  

Nodwyd mai pwrpas yr adroddiad oedd cyflwyno cynigion terfynol yr Arolygon Cymunedol am gymeradwyaeth. Eglurwyd fod dau fath o arolwg wedi ei gynnal. Y Cyntaf yn arolwg o ffiniau cymunedau ble roedd materion wedi dod i sylw, ac yr ail arolwg o’r trefniadau etholiadol ym mhob cymuned, gan edrych os dylid rhannu cymunedau i wardiau at bwrpas etholiadau i’r cyngor cymuned. 

Yn ôl ym mis Mawrth 2024, cytunodd y Cyngor i gynnal yr arolygon a cynhaliwyd ymgynghoriad statudol ar y bwriad a'r cylchoedd gorchwyl. Yn dilyn hyn ddyblygwyd cynlluniau drafft a gyflwynwyd i’r Cyngor ym mis Mawrth, ac yn dilyn hynny cynhaliwyd ymgynghoriad statudol ar y cynigion drafft. 

Ystyriwyd yr ymatebion a dderbyniwyd ac fe addaswyd lle yn briodol i greu’r cynigion terfynol. Esboniwyd os yn cymeradwyo bydd y rhai sy’n ymwneud a newid ffiniau yn cael eu cyflwyno i’r Comisiwn Ffiniau i benderfynu os am wneud gorchymyn i’w gweithredu. Pwysleisiwyd mai’r Cyngor sydd a’r hawl i wneud gorchymyn i ddod â’r newidiadau i wardiau cymunedol i rym ond bydd angen yn gyntaf cyhoeddi adroddiad yn cynnwys y Cynigion Terfynol a’i anfon at y cyrff a’r bobl a ragnodir yn y Ddeddf. Wrth wneud  y gorchymyn bydd rhaid rhoi ystyriaeth i unrhyw gynrychioliadau sy’n cael eu derbyn gan y Cyngor yn ystod y cyfnod o 6 wythnos ar ôl ei gyhoeddi. 

Rhoddwyd cyfle i’r aelodau ofyn cwestiynau a chynnig sylwadau. 

Gofynwyd am gadarnhad o bryd y bu i’r ail ymgynghoriad statudol ei gynnal. Cadarnhawyd iddo gael ei gynnal ym mis Mawrth tan fis Mai. 

PENDERFYNIAD 

Cymeradwywyd:  

1. y Cynigion Terfynol dan adrannau 25 a 31 o Ddeddf Llywodraeth Leol (Democratiaeth)(Cymru) 2013 a chyhoeddi’r Adroddiadau Terfynol  

2. Dirprwyo’r hawl i’r Pennaeth Gwasanaethau Cyfreithiol wneud a selio’r Gorchymyn ar gyfer Adolygiad Adran 31 

3. Cyflwyno argymhellion ar gyfer newid dan Arolwg Adran 25 i Gomisiwn Ffiniau a Democratiaeth Leol Cymru 

Yn unol â’r Rhybudd o Gynnig a dderbyniwyd dan Adran 4.19 o’r Cyfansoddiad, bydd y Cynghorydd Beca Roberts yn cynnig fel a ganlyn:-

1.     Gan gydnabod fod y Pwyllgor Pensiynau wedi ac am roi sylw i’r materion yma fel rhan o adolygiad  o’r Polisi Buddsoddi Cyfrifol fod y  Cyngor yn gofyn i’r Pwyllgor a Partneriaeth Pensiwn Cymru i  ystyried i pa raddau y gellir symud i gefnogi danfuddsoddi  mewn tanwydd ffosil cyn gynted a phosib fel rhan o’r dyhead i fod yn garbon sero net, mewn modd tryloyw ac atebol ac yn unol a’i dyletswyddau cyfreithiol at y gronfa. 

2.     Bod Cyngor Gwynedd yn galw ar Lywodraeth y Deyrnas Unedig i sefydlu cynhadledd flynyddol ar fuddsoddi moesegol a chynaliadwy gyda golwg ar hyrwyddo’r defnydd gorau o’r cronfeydd sydd ar gael.

Yn unol â’r Rhybudd o Gynnig a dderbyniwyd dan Adran 4.19 o’r Cyfansoddiad, bydd y Cynghorydd Beca Roberts yn cynnig fel a ganlyn:-

1. Gan gydnabod fod y Pwyllgor Pensiynau wedi ac am roi sylw i’r materion yma fel rhan o adolygiad  o’r Polisi Buddsoddi Cyfrifol fod y  Cyngor yn gofyn i’r Pwyllgor a Partneriaeth Pensiwn Cymru i  ystyried i pa raddau y gellir symud i gefnogi danfuddsoddi  mewn tanwydd ffosil cyn gynted a phosib fel rhan o’r dyhead i fod yn garbon sero net, mewn modd tryloyw ac atebol ac yn unol a’i dyletswyddau cyfreithiol at y gronfa. 
2.  Bod Cyngor Gwynedd yn galw ar Lywodraeth y Deyrnas Unedig i sefydlu cynhadledd flynyddol ar fuddsoddi moesegol a chynaliadwy gyda golwg ar hyrwyddo’r defnydd gorau o’r cronfeydd sydd ar gael.

1. Cyflwynwyd y rhybudd o gynnig a ganlyn gan y Cynghorydd Beca Roberts o dan Adran 4.19 y Cyfansoddiad, ac fe’i heiliwyd:- 

1. Gan gydnabod fod y Pwyllgor Pensiynau wedi ac am roi sylw i’r materion yma fel rhan o adolygiad  o’r Polisi Buddsoddi Cyfrifol fod y  Cyngor yn gofyn i’r Pwyllgor a Phartneriaeth Pensiwn Cymru i  ystyried i ba raddau y gellir symud i gefnogi tanfuddsoddi  mewn tanwydd ffosil cyn gynted â phosib fel rhan o’r dyhead i fod yn garbon sero net, mewn modd tryloyw ac atebol ac yn unol â’i dyletswyddau cyfreithiol at y gronfa. 

2.  Bod Cyngor Gwynedd yn galw ar Lywodraeth y Deyrnas Unedig i sefydlu cynhadledd flynyddol ar fuddsoddi moesegol a chynaliadwy gyda golwg ar hyrwyddo’r defnydd gorau o’r cronfeydd sydd ar gael. 

Gosododd yr aelod y cyd-destun i’w gynnig, gan nodi:- 

• Fod Cymru yn wlad unigryw ble mae addewid yn y gyfraith, drwy Ddeddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol, i feddwl am y genhedlaeth nesaf.  

• Amlygwyd dyletswydd i fuddsoddi yn ddoeth yn nyfodol ariannol a dyfodol amgylcheddol y sir. 

• Nodwyd fod gofalu am bensiynau yn golygu sicrhau buddsoddiadau cadarn sydd yn edrych tua’r dyfodol. 

• Amlygwyd nad oes synnwyr na sicrwydd hirdymor i fuddsoddi mewn tanwydd ffosil wrth i’r byd symud tuag at ynni adnewyddadwy. 

• Byddai buddsoddi mewn ynni adnewyddadwy, tai fforddiadwy ac isadeiledd lleol yn cynnig dyfodol mwy llewyrchus, diogel a dibynadwy.  

• Mynegwyd mai dim ond 2.5% o’r Gronfa Bensiwn sydd wedi’i fuddsoddi mewn tanwydd ffosil, ond beth am ei fuddsoddi mewn pethau fydd yn dod â budd uniongyrchol i gymunedau fel tai fforddiadwy, amaethyddiaeth adfywiol a chronfeydd i Fentrau Cymdeithasol. 

• Os Gwynedd yn dangos arweinyddiaeth yma mae’n rhoi enghraifft glir o ymarfer da ar gymhwyso deddf Llesiant Cenadaethau’r Dyfodol i sicrhau canlyniadau gorau. 

Mynegwyd cefnogaeth i’r gwelliant.  

PENDERFYNWYD mabwysiadu’r cynnig, sef:- 

1. Gan gydnabod fod y Pwyllgor Pensiynau wedi ac am roi sylw i’r materion yma fel rhan o adolygiad  o’r Polisi Buddsoddi Cyfrifol fod y  Cyngor yn gofyn i’r Pwyllgor a Phartneriaeth Pensiwn Cymru i  ystyried i ba raddau y gellir symud i gefnogi tanfuddsoddi  mewn tanwydd ffosil cyn gynted â phosib fel rhan o’r dyhead i fod yn garbon sero net, mewn modd tryloyw ac atebol ac yn unol â’i dyletswyddau cyfreithiol at y gronfa. 

2.  Bod Cyngor Gwynedd yn galw ar Lywodraeth y Deyrnas Unedig i sefydlu cynhadledd flynyddol ar fuddsoddi moesegol a chynaliadwy gyda golwg ar hyrwyddo’r defnydd gorau o’r cronfeydd sydd ar gael. 

Llythyr gan Lywodraeth Cymru mewn ymateb i Rybudd o Gynnig y Cynghorydd Elwyn Edwards i gyfarfod 3 Hydref, 2024 o’r Cyngor ynglŷn â Dydd Gŵyl Dewi.