Rhaglen, penderfyniadau a chofnodion

Lleoliad: Hybrid - Siambr Dafydd Orwig, Swyddfeydd y Cyngor, Caernarfon LL55 1SH

Cyswllt: Annes Sion  01286 679490

Media

Eitemau
Rhif eitem

1.

CADEIRYDD

Penodi Cadeirydd ar gyfer 2026/27.

Dogfennau ychwanegol:

Penderfyniad:

Penodi’r Cynghorydd Elin Walker Jones yn Gadeirydd am 2026/27. 

Cofnod:

Cynigiwyd ac eiliwyd dau enw am y gadair, sef y Cynghorydd Elin Walker Jones a’r Cynghorydd Beth Lawton.

 

PENDERFYNWYD penodi’r Cynghorydd Elin Walker Jones yn Gadeirydd am 2026/27.

 

Darllenodd a llofnododd y Cynghorydd Elin Walker Jones ddatganiad yn derbyn y swydd o Gadeirydd Cyngor Gwynedd am 2026/27 ym mhresenoldeb y Prif Weithredwr.

 

2.

IS-GADEIRYDD

Penodi Is-gadeirydd ar gyfer 2026/27.

Dogfennau ychwanegol:

Penderfyniad:

Penodi’r Cynghorydd Delyth Lloyd Griffiths yn Is-gadeirydd am 2026/27. 

Cofnod:

Cynigiwyd ac eiliwyd dau enw am yr is-gadeiryddiaeth, sef y Cynghorydd Elfed P Roberts a’r Cynghorydd Delyth Lloyd Griffiths.

 

PENDERFYNWYD penodi’r Cynghorydd Delyth Lloyd Griffiths yn Is-gadeirydd am 2026/27.

 

3.

YMDDIHEURIADAU

Derbyn unrhyw ymddiheuriadau am absenoldeb.

Dogfennau ychwanegol:

Cofnod:

Derbyniwyd ymddiheuriadau gan y Cynghorwyr Anwen Davies, Alan Jones Evans, Gareth Coj Parry, Glyn Daniels a Gwion Emyr.

4.

COFNODION pdf eicon PDF 226 KB

Bydd y Cadeirydd yn cynnig y dylid llofnodi cofnodion y cyfarfod blaenorol o’r Cyngor a gynhaliwyd ar 5ed Mawrth, 2025 fel rhai cywir.

Dogfennau ychwanegol:

Cofnod:

Llofnododd y Cadeirydd gofnodion y cyfarfod blaenorol o’r Cyngor a gynhaliwyd ar 5 Mawrth 2026 fel rhai cywir.

5.

DATGAN BUDDIANT PERSONOL

Derbyn unrhyw ddatganiadau o fuddiant personol.

Dogfennau ychwanegol:

Cofnod:

Derbyniwyd datganiad o fuddiant gan y Cynghorwyr canlynol: Anne Lloyd Jones, Beth Lawton, Annwen Hughes, Dafydd Davies, Wendy Cleaver, Elwyn Edwards, Elwyn Jones, Linda Morgan, Elfed Williams a John Pughe Roberts ar gyfer eitem 11 – Ardoll Twristiaeth. Roedd yn fuddiant a oedd yn rhagfarnu a bu iddynt adael ar gyfer yr eitem.

6.

CYHOEDDIADAU'R CADEIRYDD

Derbyn unrhyw gyhoeddiadau gan y Cadeirydd.

Dogfennau ychwanegol:

Cofnod:

Croesawyd y Cynghorydd Louise Hughes ac Arwyn Herald Roberts yn ôl wedi cyfnod o waeledd.

 

Llongyfarchwyd  yr holl Aelodau Seneddol a gafodd eu hethol yn etholiad Senedd Cymru wythnos diwethaf, ac yn benodol llongyfarch Beca Brown sydd wedi camu i lawr o’i rôl fel Cynghorydd Llanrug, ynghyd â chyn aelodau’r Cyngor hwn Sian Gwenllian a Mair Rowlands. Nodwyd y bydd Isetholiad yn cael ei gynnal yn Llanrug yn ystod yr wythnosau nesaf. 

 

Tynnwyd sylw fod y Cyngor wedi arwyddo a lansio Siarter Twf y Gymraeg yn y Gwaith ar y cyd gyda TUC Cymru, Unsain, GMB a Unite.  Eglurwyd mai’r Cyngor yw’r Cyngor cyntaf yng Nghymru i wneud hyn. Mynegwyd llongyfarchiadau ar y cynllun blaengar sy’n profi’r  cyd-weithio llwyddiannus rhwng y Cyngor a’r undebau llafur yng Ngwynedd. 

 

Nodwyd llongyfarchiadau i:

·         Glwb Peldroed Caernarfon ar ennill Cwpan Cymru yn ddiweddar.  

·         I ddisgyblion Ysgol Glan y Môr ac Ysgol y Moelwyn am ddod yn gyntaf ac ail mewn cystadleuaeth Tasty Careers yn dilyn mentora gan Tom o Swig Smoothies. 

  

Dymunwyd pob lwc i’r holl blant a phobl ifanc ar draws y sir a fydd yn cystadlu yn Eisteddfod yr Urdd ddiwedd y mis. 

 

7.

MATERION BRYS

Nodi unrhyw eitemau sy’n fater brys ym marn y Cadeirydd fel y gellir eu hystyried.

Dogfennau ychwanegol:

Cofnod:

Dim i’w nodi.

8.

CWESTIYNAU pdf eicon PDF 108 KB

Ystyried unrhyw gwestiynau gan aelodau etholedig, y rhoddwyd rhybudd priodol ohonynt o dan Adran 4.18 o’r Cyfansoddiad.

Dogfennau ychwanegol:

Cofnod:

Cyhoeddwyd atebion ysgrifenedig yr Aelodau Cabinet i’r cwestiynau ymlaen llaw.)

 

(1)       Cwestiwn Y Cynghorydd Jina Gwyrfai

 

Mater o bryder i lawer ohonom yw’r cynnydd amlwg yn nifer dysgwyr yn ein hysgolion sy’n cael eu diarddel oherwydd ymddygiad annerbyniol, peryglus neu’n fygythiol. Serch hynny, mae’n statudol bod pob plentyn yn derbyn addysg hyd at 16 oed. Rhywbeth dros dro yw diarddel i fod, felly, ac y mae amrywiaeth o strategaethau gan yr Adran Addysg- ar y cyd efo Asiantaethau eraill- i ddelio gyda’r dysgwyr hyn, a’r nod o alluogi’r dysgwyr i ddychwelyd i ysgol a pharhau i dderbyn addysg a fydd yn eu harfogi i’r dyfodol.

 

A fedrwch amlinellu’r holl strategaethau sydd ar gael yng Ngwynedd i ddelio gyda’r bobl ifainc hyn; a hefyd darparu data i ddangos a) faint yw’r broblem, a b) pha mor effeithiol yw’r ddarpariaeth bresennol ?

 

Ateb yr Aelod Cabinet dros Addysg, y Cynghorydd Dewi Jones

 

Ymatebwyd drwy nodi ei fod yn rhannu’r pryder a bod ymddygiad anerbyniol a pryderus ar draws sir. Mynegwyd fod cefnogaeth angen ei roi i’r plant sydd methu ymdopi yn yr ysgol am amryw reswm, ond pwysleisiwyd mai nifer bychan yw’r rhain. Amlygwyd fod arwydd o oleuni gyda niferoedd sy’n cael ei gwahardd yn lleihau a bod ffordd newydd yr adran o edrych ar gynhwysiad wedi cyfrannu at hyn. Tynnwyd sylw at y ddwy ganolfan sydd yn Llanwnda ac yn Nyffryn Nantlle i gefnogi'r bobl ifanc. Eglurwyd fod 220 o bobl ifanc yn agored i wasanaethau, a bod mwy o achosion wedi cau eleni na sydd wedi ei hagor. Nodwyd fod y broblem bell o gael ei datrys ond ei fod yn mynd i’r cyfeiriad cywir.

 

Cwestiwn Atodol Y Cynghorydd Jina Gwyrfai

 

Diolchwyd am yr ateb, ond un peth bach i godi, y plant sydd ar amserlen rhan amser gofynnwyd beth sy’n digwydd gweddill yr amser a pwy sy’n gyfrifol am eu gofal tra mae rhiant yn gorfod gweithio.

 

Ateb yr Aelod Cabinet dros Addysg, y Cynghorydd Dewi Jones

 

Nodwyd fod nifer o wasanaethau ar gael a bod pob achos yn cael ei drin yn unigol. Ategwyd fod gweithwyr yn gweithio gyda phlant a theuluoedd er mwyn dod o hyd i’r datrysiad addas i’r achos yn unigol. Ategwyd fod achosion weithiau yn cymryd amser i sicrhau fod y plant yn ôl mewn amser llawn amser.

 

(2)       Cwestiwn Y Cynghorydd Rhys Tudur

 

Mae Cymdeithasau Tai yn ddiweddar wedi cael neu yn ceisio caniatâd am godi nifer o dai di gynsail mewn ceisiadau unigol ym mhentrefi Dwyfor, Botwnnog (18), Trefor (20), Nefyn (20), Chwilog (25), Ffor (27), Abererch (24), a hynny yn wyneb gwrthwynebiad lleol o ddatblygiadau sydd tu hwnt i raddfa sy’n addas i faint y pentrefi ac sy’n dyblu nifer y tai cymdeithasol yno dros nos ac yn her i hyfywedd y Gymraeg. Oes yna unrhyw dystiolaeth i ddangos bod y Cyngor yn awr yn gwrando a’u bod ddim yn gwbl glustfyddar i’r lleisiau lleol rheini, yn enwedig pan fo’r cynghorau cymuned wedi gwrthwynebu’r ceisiadau a phan fo deisebau efo dros  ...  gweld y cofnod llawn ar gyfer eitem 8.

9.

CYNLLUN CYNGOR GWYNEDD 2023-28 - ADOLYGIAD 2026/27 pdf eicon PDF 312 KB

Cyflwyno adroddiad Arweinydd y Cyngor.

Dogfennau ychwanegol:

Penderfyniad:

Mabwysiadwyd Cynllun Cyngor Gwynedd 2023-28 – Adolygiad 2026/27.  

Cofnod:

Cyflwynodd Arweinydd y Cyngor yr adroddiad gan nodi fod y cynllun yn fap a fydd yn arwain y ffordd i ble mae’r Cyngor yn dymuno ei fod. Pwysleisiwyd fod y blaenoriaethau yn cynnwys Gwynedd gyfartal, lewyrchus, ofalgar, ac effeithlon. Tynnwyd sylw penodol at flaenoriaeth newydd Gwynedd Gyfartal. Amlygwyd ei fod rhoi’r egwyddor o drin pawb yn deg wrth wraidd popeth a bod prosiectau megis Merched mewn Arweinyddiaeth yn mynd i weithredu i fynd i’r afael a’r rhwystrau sy’n cyfyngu ar gyfloedd pobl.

 

Eglurwyd bod y Cynllun wedi ei fabwysiadu pum mlynedd yn ôl, a gyda’r byd yn newid mor gyflym ei bod yn naturiol i adolygu a diweddaru’r Cynllun. Nodwyd fod gweithdai wedi ei gynnal ddechrau’r flwyddyn gydag Aelodau Cabinet er mwyn cytuno ar addasiadau cyn rhannu ar holl aelodau i dderbyn eu sylwadau. Ymhelaethwyd drwy nodi fod nifer o’r sylwadau ac awgrymiadau wedi eu hymgorffori yn y cynllun.

 

Tynnwyd sylw at faes blaenoriaeth Gwynedd Yfory, gan bwysleisio ei bwysigrwydd i sicrhau’r cychwyn gorau i blant a phobl ifanc Gwynedd. Ynghyd a hynny ychwanegwyd ei fod yn holl bwysig fod Gwynedd yn sir sy’n blentyn cyfeillgar ac yn sir trawma wybodus a diolchwyd i’r Is-Arweinydd am ei arweiniad yn y maes.

 

Amlygwyd prosiect newydd ym mlaenoriaeth Gwynedd Gymraeg, sef ‘Nol i Wynedd’ sydd a’i nod o gryfhau poblogaeth Gwynedd er mwyn cyfrannu at gymunedau bywiog a thwf yn nefnydd y Gymraeg.

 

Nodwyd fod Cynllun Ymateb: Cyfiawnder drwy ein Dewrder wedi ei gynnwys ar ddechrau’r Cynllun er mwyn tanlinellu’r ffaith fod y gwaith hwn yn ymrwymiad parhaus. Diolchwyd i’r holl aelodau, gweithlu’r Cyngor, partneriaid a chymunedau am weithio yn galed dros y sir a’r trigolion.

 

Rhoddwyd cyfle i’r aelodau ofyn cwestiynau a chynnig sylwadau.

 

Nodwyd balchder drwy gyflwyno’r flaenoriaeth newydd, a'i fod yn gam ymlaen er mwyn gwneud pethau yn wahanol, i wrando ar leisiau trigolion a bod penderfyniadau yn cael ei gwneud gyda phawb mewn golwg ac nid y mwyafrif bob amser. Tynnwyd sylw at y gwaith sydd yn cael ei wneud i greu sir plentyn cyfeillgar gydag ymwybyddiaeth trawma a fod hyn yn cael effaith gadarnhaol ar blant y Gwynedd. Pwysleisiwyd fod gwaith wedi ei wneud ond fod mwy i'w wneud. Mynegwyd fod gweledigaeth Llechen Lan yn amlygu’r awydd sydd gan y Cyngor o feddwl a buddsoddi yn y dyfodol, gydag un uchelgais sef i sicrhau'r gwasanaeth gorau i bobl Gwynedd. 

 

Amlygwyd blaenoriaeth Gwynedd Ofalgar sydd a’r ffocws o wella gwasanaethau gofal a hybu annibyniaeth i bobl fregus o fewn eu cymunedau. Ategwyd fod y buddsoddiad a’r datblygiadau i greu gwasanaethau modern yn holl bwysig, ond hynny drwy'r cyd-weithio cyson holl bwysig gyda phartneriaid i ddarparu’r gofal gorau. Diolchwyd i holl staff gofal a holl ofalwyr y sir.

 

Mynegwyd fod gwasanaethau megis gofal oedolion a phlant ac addysg yn wasanaethau drud i’w rhedeg, ac mai yma mae mwyafrif o gyllideb y Cyngor yn cael ei wario. Croesawyd adolygiad i’r Gwasanaethau Ieuenctid, sydd wedi derbyn toriad enbyd dros y blynyddoedd diwethaf, gan amlygu ei fod yn waith ataliol holl bwysig  ...  gweld y cofnod llawn ar gyfer eitem 9.

10.

MABWYSIADU STRATEGAETH DATBLYGU ECONOMAIDD NEWYDD I WYNEDD pdf eicon PDF 354 KB

Cyflwyno adroddiad Yr Aelod Cabinet dros Economi a Chymuned.

Dogfennau ychwanegol:

Penderfyniad:

Mabwysiadwyd ‘Gwynedd 2035: Economi Sy’n Gweithio i Bawb’ yn strategaeth datblygu economaidd i Wynedd.   

Cofnod:

Cyflwynwyd yr adroddiad gan yr Aelod Cabinet dros Economi a Chymuned gan nodi fod y strategaeth wedi ei ddatblygu gan fod y Cabinet wedi adnabod bwlch o beidio cael un ddogfen sydd yn adnabod dymuniadau pobl y Sir ar gyfer economi ac i osod cyfeiriad ar gyfer datblygu’r economi. Ategwyd fod ariannu ar gyfer y maes datblygu’r economi yn gynyddol ansicr a bod pwyslais Llywodraeth Cymru wedi bod ar gyfer cydweithio rhanbarthol, a bod buddsoddiad wedi ei weld ar draws y gogledd ond dim cynlluniau cyffelyb ar gyfer Gwynedd. Nodwyd fod ansicrwydd parhaus am yr economi yn fyd-eang a bod awyrgylch tymhestlog yng Nghymru yn benodol.

 

Amlygwyd fod agweddau positif a chryf am economi Gwynedd megis potensial o fewn mentrau sydd eisoes yn bodoli, diweithdra yn isel a lefelau cymwysterau’r gweithlu yn uchel. Mynegwyd mai pwrpas y strategaeth oedd adnabod lle mae modd gwella, ac amlygwyd meysydd megis llai o bobl mewn oed gwaith yn gweithio, cyflogau isel, gormod o waith rhan-amser a tymhorol a diffyg amrywiaeth diwydiannau.

 

Manylwyd fod y broses o ddatblygu’r strategaeth wedi bod yn feintiol ac yn cynnwys ymchwil desg sylweddol gyda mewnbwn gan ystod o randdeiliad o’r sector preifat, cyhoeddus a trydydd sector. Amlygwyd fod mewnbwn wedi ei dderbyn gan Cynghorwyr drwy’r Pwyllgor Craffu Addysg ac Economi.

 

Nodwyd yr awydd i gael economi sy’n rhoi cyfle i bawb wireddu eu llawn botensial gydag economi sy’n cryfhau cyfoeth naturiol a diwylliannol y sir. Pwysleisiwyd ei fod yn gyfle cyffroes i wneud Gwynedd yn gyrchfan rhagoriaeth mewn diwydiannau wrth barhau i feithrin ac ychwanegol at sectorau traddodiadol fel amaeth a thwristiaeth. Mynegwyd y weledigaeth o gael economi arloesol, gynhyrchiol a charbon isel sy’n cryfhau'r Gymraeg, creu cyfleoedd newydd a chyfrannu at lesiant. Tywyswyd drwy’r tair thema sydd wedi ei adnabod Mentergarwch, Pobl a Lles.

 

Eglurwyd er mwyn gweithredu’r strategaeth eu bod yn awyddus ffurfio Fforwm Economaidd a fydd wedi’i seilio ar y grŵp ymgynghorol llwyddiannus a lywiodd gwaith y Gronfa Ffyniant Cyffredin. Ymhelaethwyd y bydd hyn yn sicrhau llais i rannau gwahanol o Wynedd er mwyn sicrhau ymwybyddiaeth o’r amrywiaeth ar draws y sir. Nodwyd mai'r Fforwm a fydd yn llunio'r Cynllun Cyflawni’r flynyddol, a bydd fframwaith monitro a gwerthuso yn fodd o fesur llwyddiant yn erbyn gweithgareddau.

 

Rhoddwyd cyfle i’r aelodau ofyn cwestiynau a chynnig sylwadau.

 

Cefnogwyd y strategaeth gan groesawu strategaeth dda i ddenu buddsoddiad i’r sir, nodwyd ei fod yn gychwyn ardderchog ac yn edrych ymlaen at weld y targedau i weld beth sydd yn dod ohoni.

 

Croesawyd y strategaeth gan edrych ymlaen at weld y Cynllun Cyflawni. Mynegwyd siom o glywed am Uchelgais Gogledd Cymru yn tynnu allan o gynllun Glynllifon, ond amlygwyd yr angen am ddatblygiad yn ne'r Sir.

 

Gofynnwyd faint o rym fydd gan y Fforwm a beth fydd y drefn monitro er mwyn sicrhau dyraniad gwastad ar draws y sir, ac a fydd Cynghorwyr yn rhan o’r monitro. Nodwyd y bydd monitro yn rhagweithiol i ddatblygiad prosiectau a bydd gwaith yn cael ei gyfeirio at graffu. Eglurwyd y bydd  ...  gweld y cofnod llawn ar gyfer eitem 10.

11.

ARDOLL YMWELWYR pdf eicon PDF 487 KB

Cyflwyno adroddiad yr Aelod Cabinet dros Economi a Chymuned.

Dogfennau ychwanegol:

Penderfyniad:

 

  1.  I gyhoeddi Adroddiad Cynnig Ardoll Ymwelwyr Gwynedd;  
  1. I gytuno i gynnal ymgynghoriad ar y Cynnig i gyflwyno Ardoll yn unol â’r rhestr ymgynghoron ym mharagraff 5.4 a 5.5 o’r adroddiad yma; 
  1. I hysbysu Awdurdod Cyllid Cymru, yn unol â’r statud, o’r bwriad i ymgynghori ar gyflwyno'r Ardoll. 

 

Cofnod:

Cyflwynwyd yr adroddiad gan yr Aelod Cabinet dros Economi a Chymuned gan nodi’r rheswm dros ystyried Ardoll Ymwelwyd yw sicrhau bod y sector dwristiaeth yn cyfannu’n deg at gostau’r pwysau mae’n ei greu ar wasanaethau lleol, yr amgylchedd, y Gymraeg a chymunedau’r sir. Ychwanegwyd fod yr ardoll yn fodd o ail-fuddsoddi yn yr economi ymweld er lles trigolion a busnesau lleol.

 

Amlygwyd y sefyllfa bresennol, sef fod miliynau o ymweliadau a Gwynedd bob blwyddyn yn creu pwysau cynyddol ar wasanaethau lleol mewn cyfnod ble mae cyllidebau dan straen. Yn ôl Llywodraeth Cymru, nodwyd fod yr ardoll yn ateb posib gan ei fod yn gofyn am gyfraniad bach gan ymwelwyd dros nos i’w ail fuddsoddi'n lleol, gyda rheolaeth a thryloywder lleol. Pwysleisiwyd nad yw’r cynnig yn ddatblygiad gwrth dwristiaeth, ond yn hytrach ceisio rheoli a chryfhau’r economi mewn ffordd gynaliadwy yn y tymor hir. Ategwyd fod nifer o ffyrdd o fesur yr economi ymweld, a bod rhain i’w gweld yn yr asesiadau effaith, yn rhoi maint gwahanol ar economi Gwynedd ac felly yn effeithio ar asesiadau ardrawiad effaith.

 

Tynnwyd sylw at y sylwadau a dderbyniwyd gan y Pwyllgor Craffu Addysg ac Economi a oedd yn cynnwys yr angen am ymgynghoriad trylwyr yn cael ei gynnal ac ymrwymiad pendant ar wariant yr arian.

 

Mynegwyd fod proses fanwl y bydd i’w fabwysiadu os yn dymuno’r ardoll, a nodwyd mai’r gyfradd genedlaethol yw 75c heb gynnwys TAW ar gyfer y raddfa isaf (sy’n cynnwys meysydd gwersylla a hosteli) a £1.30 heb gynnwys TAW ar yfer y raddfa uchaf. Nodwyd y bydd disgwyl i bawb sy’n aros dros nos dalu’r ardoll ond fod eithriadau yn bodoli. Eglurwyd fod y Cyngor wedi ystyried y potensial o gyflwyno ardoll er nifer o flynyddoedd, gyda gwaith ymchwil Elwa o Dwristiaeth o 2018 wedi amlygu’r ardoll fel y ffynhonnell fyddai’n dod a’r mwyaf o incwm i Wynedd i fuddsoddi yn yr economi ymweld.

 

Esboniwyd mai’r gofyn heddiw yw penderfynu os dylid gweithredu trefn ymgynghori gyhoeddus, a bydd y canlyniadau yn derbyn ystyriaeth pan fydd penderfyniad terfynol yn cael ei wneud gan y Cyngor Llawn. Amlygwyd fod y Cyngor yn cyd-weithio’n agos a Chonwy ac Ynys Môn ar gynnal ymchwil asesiadau effaith, a bod trafod wedi bod gyda Chyngor Caerdydd sydd wedi penderfynu mabwysiadu ardoll yn dilyn proses ymgynghori.

 

Nodwyd fod yr asesiadau effaith wedi’u datblygu dan arweiniad Llywodraeth Cymru, a nodwyd fod yr asesiad yn nodi y gellid gweld ar ei waethaf golli 50 o swyddi neu greu 21 o swyddi ar ei orau. O ran y refeniw, mynegwyd ei fod yn amrywio o £2.4m wrth ddefnyddio un set o ddata i dros £12m os defnyddir un arall. Rhagwelir felly y bydd y swm yn uwch nac yr hyn sydd wedi ei nodi yn y Cynnig Ardoll.

 

Eglurwyd fod y drefn o ymgynghori wedi’i osod yn y ddeddf, ac mae’n gosod allan yn glir lle gellir buddsoddi incwm yr ardoll, ynghyd a’r angen i sefydlu Fforwm Partneriaeth Ardoll ar lefel awdurdod lleol. Amlygwyd fod y cynnig yn amlygu y  ...  gweld y cofnod llawn ar gyfer eitem 11.

12.

ADOLYGIAD BLYNYDDOL O GYDBWYSEDD GWLEIDYDDOL Y CYNGOR pdf eicon PDF 252 KB

Cyflwyno adroddiad y Pennaeth Democratiaeth.

Dogfennau ychwanegol:

Penderfyniad:

Cytunwyd i: 

  • fabwysiadu’r rhestr o bwyllgorau ac is-bwyllgorau i’w sefydlu ar gyfer y flwyddyn fwrdeistrefol fel y nodwyd yn Atodiad A, ynghyd â mabwysiadu’r dyraniad seddau a’r uwch gyflogau a nodwyd yn yr atodiad. 
  • ddirprwyo’r hawl i’r Pennaeth Gwasanaethau Democratiaeth wneud penodiadau i’r pwyllgorau ar sail cydbwysedd gwleidyddol ac yn unol â dymuniadau’r grwpiau gwleidyddol  
  • mabwysiadu cadeiryddiaethau’r pwyllgorau craffu ar sail cydbwysedd gwleidyddol, fel a ganlyn:
    • Pwyllgor Craffu Addysg ac Economi  - Grŵp Plaid Cymru  
    • Pwyllgor Craffu Cymunedau -  Grŵp Annibynnol  
    • Pwyllgor Craffu Gofal - Grŵp Annibynnol  

 

Cofnod:

 

Cyflwynwyd adroddiad y Pennaeth Democratiaeth gan nodi ei bod yn ofynnol i gyflwyno adroddiad yng nghyfarfod blynyddol y Cyngor. Amlygwyd nad oes  newid sylweddol wedi ei wneud o ran y cydbwysedd gwleidyddol ac felly dim ond newidiadau bychain sydd i’w penderfynu o ran trefniadau pwyllgorau.

 

PENDERFYNWYD cytuno i:

  • fabwysiadu’r rhestr o bwyllgorau ac is-bwyllgorau i’w sefydlu ar gyfer y flwyddyn fwrdeistrefol fel y nodwyd yn Atodiad A, ynghyd â mabwysiadu’r dyraniad seddau a’r uwch gyflogau a nodwyd yn yr atodiad.
  • ddirprwyo’r hawl i’r Pennaeth Gwasanaethau Democratiaeth wneud penodiadau i’r pwyllgorau ar sail cydbwysedd gwleidyddol ac yn unol â dymuniadau’r grwpiau gwleidyddol
  • mabwysiadu cadeiryddiaethau’r pwyllgorau craffu ar sail cydbwysedd gwleidyddol, fel a ganlyn:

o   Pwyllgor Craffu Addysg ac Economi  - Grŵp Plaid Cymru

o   Pwyllgor Craffu Cymunedau -  Grŵp Annibynnol

o   Pwyllgor Craffu Gofal 0  Grŵp Annibynnol

 

13.

PENODI CADEIRYDD I'R PWYLLGOR GWASANAETHAU DEMOCRATIAETH 2026/27

Penodi Cadeirydd i’r Pwyllgor Gwasanaethau Democratiaeth ar gyfer 2026/27.

 

[Yn unol â gofynion Adran 14 o Fesur Llywodraeth Leol (Cymru) 2011, y Cyngor llawn sydd i benodi Cadeirydd y Pwyllgor Gwasanaethau Democratiaeth ac ni all benodi aelod o grŵp gwleidyddol sy’n cael ei gynrychioli ar y weithrediaeth.]

Dogfennau ychwanegol:

Penderfyniad:

Penodi’r Cynghorydd Dewi Owen yn Gadeirydd y Pwyllgor Gwasanaethau Democratiaeth am 2026/27. 

Cofnod:

Gwahoddwyd y Cyngor i benodi cadeirydd i’r Pwyllgor Gwasanaethau Democratiaeth ar gyfer 2026/27.

 

PENDERFYNWYD penodi’r Cynghorydd Dewi Owen yn Gadeirydd y Pwyllgor Gwasanaethau Democratiaeth am 2026/27.

14.

PENODI AELODAU I'R PWYLLGOR SAFONAU - ARGYMHELLION PANEL CYFWELD pdf eicon PDF 166 KB

Cyflwyno adroddiad y Swyddog Monitro.

Dogfennau ychwanegol:

Penderfyniad:

Bod y Cyngor yn penodi Carys Edwards a Neil Hawkins yn Aelodau Annibynnol o'r Pwyllgor Safonau am gyfnod o 6 blynedd. 

Cofnod:

Cyflwynwyd  adroddiad y Swyddog Monitro yn argymell i’r Cyngor benodi Carys Edwards a Neil Hawkins yn Aelodau Annibynnol o’r Pwyllgor Safonau am gyfnod o 6 blynedd.

 

PENDERFYNWYD penodi Carys Edwards a Neil Hawkins yn Aelodau Annibynnol o'r Pwyllgor Safonau am gyfnod o 6 blynedd.

 

15.

RHYBUDDION O GYNNIG

A)   RHYBUDD O GYNNIG GAN Y CYNGHORYDD EINIR WILLIAMS

 

Yn unol â’r Rhybudd o Gynnig a dderbyniwyd dan Adran 4.19 o’r Cyfansoddiad, bydd y Cynghorydd Einir Williams yn cynnig fel a ganlyn:-

 

Amddiffyn Enwau Lleoedd Cymraeg ar Fapiau’r Arolwg Ordnans

 

Dwi eisiau mynegi pryder dwfn ac angerddol ynghylch polisi presennol yr Arolwg Ordnans (AO) sy’n arwain at ddileu, tanseilio ac anwybyddu enwau lleoedd Cymraeg sydd wedi bod yn rhan o’n tirwedd ers canrifoedd.

Ar hyn o bryd, mae mapiau Arolwg Ordnans yn:

·         Disodli enwau Cymraeg hanesyddol â ffurfiau Saesneg nad oes ganddynt sail na thraddodiad, e.e. The Mushroom Garden am Goed Cerrig y Frân, Heather Terrace Path am Lwybr Gwregys.

·         Rhoi enwau Saesneg ochr yn ochr ag enwau Cymraeg, gan greu’r argraff bod yr enwau Cymraeg yn ddewisol neu’n eilradd, e.e. Cwm Cneifion / Nameless Cwm, Bala Lake / Llyn Tegid. ‘Snowdon/Yr Wyddfa (er gwaethaf y ffaith nad yw Awdurdod Parc Cenedlaethol Eryri yn defnyddio'r enw Snowdon bellach.)'

 

Mae’r Cyngor hwn yn beirniadu’r arferion hyn, gan eu bod yn cyfrannu’n uniongyrchol at golli enwau Cymraeg, ac felly’n tanseilio ein hiaith, ein hanes a’n hunaniaeth genedlaethol. Pan fo’r Arolwg Ordnans yn mabwysiadu enw Saesneg, mae’n ymddangos ar wefannau, arwyddion, cyhoeddiadau, a’r cyfryngau ac o ganlyniad, mae’r enw Cymraeg yn cael ei wthio i’r cysgod.

Mae hyn yn digwydd hyd yn oed ymhlith siaradwyr Cymraeg ifanc, sydd yn aml yn cael eu harwain i gredu mai’r enw Saesneg yw’r “safonol”. Dyma sut mae iaith yn cael ei gwanhau,  nid mewn un ergyd, ond mewn mil o gamau bach.

 

Mae enwau lleoedd Cymraeg yn rhan o’n DNA diwylliannol. Maent yn adrodd hanes y tir, y bobl, y chwedlau, y gwaith, y bywyd. Nid oes gan neb hawl i’w dileu na’u disodli.

 

Felly, dwi eisiau rhoi cynnig i’r cyngor hwn heddiw ein bod ni yn :

1.    Ysgrifennu at yr Arolwg Ordnans i alw arnynt i roi diwedd ar y polisi niweidiol presennol, ac i fabwysiadu egwyddor glir a syml a defnyddio enwau lleoedd tirweddol Cymraeg yn unig ar fapiau yng Nghymru.

2.    Galw ar Lywodraeth Cymru i ymyrryd yn ffurfiol ac i sicrhau bod yr Arolwg Ordnans yn parchu ac yn diogelu enwau Cymraeg hanesyddol.

 

Nid yw hyn yn fater o fapiau yn unig.  Mae’n fater o hunaniaeth, parch a chyfiawnder diwylliannol.

 

B)   RHYBUDD O GYNNIG GAN Y CYNGHORYDD NIA JEFFREYS

 

Yn unol â’r Rhybudd o Gynnig a dderbyniwyd dan Adran 4.19 o’r Cyfansoddiad, bydd y Cynghorydd Nia Jeffreys yn cynnig fel a ganlyn:-

 

 

Mae’r Cyngor yn nodi llofruddiaeth yr Aelod Seneddol, Jo Cox ar 16/06/2016, ddeng mlynedd yn ôl eleni. (Bu i’r AS David Amess hefyd gael ei lofruddio ar 15/10/2021).

 

Mewn byd sy’n gynyddol dreisgar ac ymosodol, trist yw’r ffaith bod aelodau etholedig, o bob plaid ac ar bob lefel o lywodraeth, yn gynyddol agored i sarhad a chamdriniaeth. Dengys ymchwil diweddar fod 72% o Gynghorwyr wedi dioddef ryw fath o fygythiad - boed yn eiriol neu’n waeth - yn ystod y 12 mis diwethaf.

 

Mae’r Cyngor hwn yn  ...  view the full Rhaglen text for item 15.

Dogfennau ychwanegol:

Penderfyniad:

Dwi eisiau mynegi pryder dwfn ac angerddol ynghylch polisi presennol yr Arolwg Ordnans (AO) sy’n arwain at ddileu, tanseilio ac anwybyddu enwau lleoedd Cymraeg sydd wedi bod yn rhan o’n tirwedd ers canrifoedd. 

Ar hyn o bryd, mae mapiau Arolwg Ordnans yn: 

  • Disodli enwau Cymraeg hanesyddol â ffurfiau Saesneg nad oes ganddynt sail na thraddodiad, e.e. The Mushroom Garden am Goed Cerrig y Frân, Heather Terrace Path am Lwybr Gwregys. 
  • Rhoi enwau Saesneg ochr yn ochr ag enwau Cymraeg, gan greu’r argraff bod yr enwau Cymraeg yn ddewisol neu’n eilradd, e.e. Cwm Cneifion / Nameless Cwm, Bala Lake / Llyn Tegid. ‘Snowdon/Yr Wyddfa (er gwaethaf y ffaith nad yw Awdurdod Parc Cenedlaethol Eryri yn defnyddio'r enw Snowdon bellach.)' 

  

Mae’r Cyngor hwn yn beirniadu’r arferion hyn, gan eu bod yn cyfrannu’n uniongyrchol at golli enwau Cymraeg, ac felly’n tanseilio ein hiaith, ein hanes a’n hunaniaeth genedlaethol. Pan fo’r Arolwg Ordnans yn mabwysiadu enw Saesneg, mae’n ymddangos ar wefannau, arwyddion, cyhoeddiadau, a’r cyfryngau ac o ganlyniad, mae’r enw Cymraeg yn cael ei wthio i’r cysgod. 

 

Mae hyn yn digwydd hyd yn oed ymhlith siaradwyr Cymraeg ifanc, sydd yn aml yn cael eu harwain i gredu mai’r enw Saesneg yw’r “safonol”. Dyma sut mae iaith yn cael ei gwanhau,  nid mewn un ergyd, ond mewn mil o gamau bach. 

  

Mae enwau lleoedd Cymraeg yn rhan o’n DNA diwylliannol. Maent yn adrodd hanes y tir, y bobl, y chwedlau, y gwaith, y bywyd. Nid oes gan neb hawl i’w dileu na’u disodli. 

  

Felly, dwi eisiau rhoi cynnig i’r cyngor hwn heddiw ein bod ni yn : 

  1. Ysgrifennu at yr Arolwg Ordnans i alw arnynt i roi diwedd ar y polisi niweidiol presennol, ac i fabwysiadu egwyddor glir a syml a defnyddio enwau lleoedd tirweddol Cymraeg yn unig ar fapiau yng Nghymru. 
  1. Galw ar Lywodraeth Cymru i ymyrryd yn ffurfiol ac i sicrhau bod yr Arolwg Ordnans yn parchu ac yn diogelu enwau Cymraeg hanesyddol. 
  1. Galw ar weddill Awdurdodau Cymru i ddilyn y cynnig hwn.  

  

Nid yw hyn yn fater o fapiau yn unig.  Mae’n fater o hunaniaeth, parch a chyfiawnder diwylliannol. 

 

Cofnod:

(A)  Cyflwynwyd y rhybudd o gynnig gan y Cynghorydd Einir Williams o dan Adran 4.19 y Cyfansoddiad, ac fe’i heiliwyd.

 

Mynegwyd cefnogaeth frwd i’r cynnig gan aelodau gan nodi:

·         Fod y mater yn agos at galon nifer o Aelodau.

·         Derbyniwyd enghreifftiau o enwau hanesyddol sydd á gwreiddiau dwfn mewn chwedlau, daearyddiaeth a hanes Cymru. Nodwyd yr angen i’w cadw drwy’r mapiau.

·         Amlygwyd fod enwau tai yn diflannu yn ogystal ag bod angen ymrwymiad gan y Cyngor i beidio bod yn rhagrithiol ac i ddefnyddio cyfeiriadau Cymraeg mewn gohebiaeth.

·         Talwyd teyrnged i ŵr a oedd wedi brwydro yn galed am y mater hwn sef diweddar Eilian Williams, Dyffryn Peris, a diolchwyd iddo am ei waith.

·         Pwysleiswyd fod yr enwau yma yn rhan o ddiwylliant Cymru, ac mae wir angen eu cadw.

·         Cytunwyd i ychwanegu cymal i alw ar   awdurdodau eraill ar draws Cymru ddilyn y cynnig hwn.

·         Amlygwyd fod y Cyngor yn gwneud gwaith yn cael ei wneud ers blynyddoedd i geisio dylanwadu ar Lywodraeth Cymru a bod  gwaith wedi ei wneud i gadw enwau llefydd Cymraeg.

·         Mynegwyd nad oes gan Lywodraeth Cymru bŵer uniongyrchol ar y mater hwn ond gobeithiwyd y byddant yn edrych ar fater yn ddifrifol a rhoi pwysau ar yr AO i sicrhau eu bod ar fapiau.

·         Cynnig gwelliant – fod y Cyngor hwn yn galw ar Swyddog Monitro i anfon memorandwm arddel enwau Cymraeg yn unig. Ymatebwyd drwy nodi fod enwau strydoedd yn swyddogol ac felly fod ffiniau cyfriethiol, ond y bydd y Cyngor pan yn bosib yn arddel yr enw Cymraeg ac i withio y ffiniau cyfriethiol gymaint a sydd yn bosib.

·         Addewidwyd y bydd y Cyngor wrth ysgrifennu at yr Arolwg Ordnans yn gofyn am gyfarfod swyddogol i drafod y mater.

           

PENDERFYNWYD mabwysiadu’r cynnig, sef:-

 

Dwi eisiau mynegi pryder dwfn ac angerddol ynghylch polisi presennol yr Arolwg Ordnans (AO) sy’n arwain at ddileu, tanseilio ac anwybyddu enwau lleoedd Cymraeg sydd wedi bod yn rhan o’n tirwedd ers canrifoedd.

Ar hyn o bryd, mae mapiau Arolwg Ordnans yn:

  • Disodli enwau Cymraeg hanesyddol â ffurfiau Saesneg nad oes ganddynt sail na thraddodiad, e.e. The Mushroom Garden am Goed Cerrig y Frân, Heather Terrace Path am Lwybr Gwregys.
  • Rhoi enwau Saesneg ochr yn ochr ag enwau Cymraeg, gan greu’r argraff bod yr enwau Cymraeg yn ddewisol neu’n eilradd, e.e. Cwm Cneifion / Nameless Cwm, Bala Lake / Llyn Tegid. ‘Snowdon/Yr Wyddfa (er gwaethaf y ffaith nad yw Awdurdod Parc Cenedlaethol Eryri yn defnyddio'r enw Snowdon bellach.)'

 

Mae’r Cyngor hwn yn beirniadu’r arferion hyn, gan eu bod yn cyfrannu’n uniongyrchol at golli enwau Cymraeg, ac felly’n tanseilio ein hiaith, ein hanes a’n hunaniaeth genedlaethol. Pan fo’r Arolwg Ordnans yn mabwysiadu enw Saesneg, mae’n ymddangos ar wefannau, arwyddion, cyhoeddiadau, a’r cyfryngau ac o ganlyniad, mae’r enw Cymraeg yn cael ei wthio i’r cysgod.

 

Mae hyn yn digwydd hyd yn oed ymhlith siaradwyr Cymraeg ifanc, sydd yn aml yn cael eu harwain i gredu mai’r enw Saesneg yw’r “safonol”. Dyma sut mae iaith yn cael ei gwanhau,  ...  gweld y cofnod llawn ar gyfer eitem 15.

16.

YMATEBION / DIWEDDARIADAU I RYBUDDION O GYNNIG BLAENOROL pdf eicon PDF 178 KB

Llythyr gan Lywodraeth Cymru mewn ymateb i Rybudd o Gynnig y Cynghorydd Gruffydd Williams i gyfarfod 5 Mawrth, 2026 o’r Cyngor ynglŷn a System Adnabod Digidol.

Dogfennau ychwanegol: