Lleoliad: Hybrid - Siambr Dafydd Orwig, Swyddfeydd y Cyngor, Caernarfon LL55 1SH
Cyswllt: Annes Sion 01286 679490
| Rhif | eitem |
|---|---|
|
CADEIRYDD Penodi Cadeirydd ar gyfer 2026/27. Dogfennau ychwanegol: Penderfyniad: Penodi’r Cynghorydd Elin Walker Jones yn Gadeirydd am 2026/27. Cofnod: Cynigiwyd ac eiliwyd dau enw am y gadair, sef y Cynghorydd
Elin Walker Jones a’r Cynghorydd Beth Lawton. PENDERFYNWYD penodi’r Cynghorydd Elin Walker Jones yn
Gadeirydd am 2026/27. Darllenodd a llofnododd y Cynghorydd Elin Walker Jones
ddatganiad yn derbyn y swydd o Gadeirydd Cyngor Gwynedd am 2026/27 ym
mhresenoldeb y Prif Weithredwr. |
|
|
IS-GADEIRYDD Penodi Is-gadeirydd ar gyfer 2026/27. Dogfennau ychwanegol: Penderfyniad: Penodi’r Cynghorydd Delyth Lloyd Griffiths yn
Is-gadeirydd am 2026/27. Cofnod: Cynigiwyd ac eiliwyd dau enw am yr is-gadeiryddiaeth, sef y
Cynghorydd Elfed P Roberts a’r Cynghorydd Delyth Lloyd Griffiths. PENDERFYNWYD penodi’r
Cynghorydd Delyth Lloyd Griffiths yn Is-gadeirydd am 2026/27. |
|
|
YMDDIHEURIADAU Derbyn unrhyw ymddiheuriadau am absenoldeb. Dogfennau ychwanegol: Cofnod: Derbyniwyd ymddiheuriadau gan y Cynghorwyr Anwen Davies, Alan Jones Evans, Gareth Coj Parry, Glyn Daniels a Gwion Emyr. |
|
|
Bydd y Cadeirydd yn cynnig y dylid llofnodi cofnodion y cyfarfod blaenorol o’r Cyngor a gynhaliwyd ar 5ed Mawrth, 2025 fel rhai cywir. Dogfennau ychwanegol: Cofnod: |
|
|
DATGAN BUDDIANT PERSONOL Derbyn unrhyw ddatganiadau o fuddiant personol. Dogfennau ychwanegol: Cofnod: Derbyniwyd datganiad
o fuddiant gan y Cynghorwyr canlynol: Anne Lloyd Jones, Beth Lawton, Annwen
Hughes, Dafydd Davies, Wendy Cleaver, Elwyn Edwards, Elwyn Jones, Linda Morgan,
Elfed Williams a John Pughe Roberts ar gyfer eitem 11 – Ardoll Twristiaeth. Roedd
yn fuddiant a oedd yn rhagfarnu a bu iddynt adael ar gyfer yr eitem. |
|
|
CYHOEDDIADAU'R CADEIRYDD Derbyn unrhyw gyhoeddiadau gan y Cadeirydd. Dogfennau ychwanegol: Cofnod: Croesawyd y Cynghorydd Louise Hughes ac Arwyn
Herald Roberts yn ôl wedi cyfnod o waeledd. Llongyfarchwyd yr
holl Aelodau Seneddol a gafodd eu hethol yn etholiad Senedd Cymru wythnos
diwethaf, ac yn benodol llongyfarch Beca Brown sydd wedi camu i lawr o’i rôl
fel Cynghorydd Llanrug, ynghyd â chyn aelodau’r Cyngor hwn Sian Gwenllian a
Mair Rowlands. Nodwyd y bydd Isetholiad yn cael ei gynnal yn Llanrug yn ystod
yr wythnosau nesaf. Tynnwyd sylw fod y Cyngor wedi arwyddo a lansio Siarter Twf
y Gymraeg yn y Gwaith ar y cyd gyda TUC Cymru, Unsain, GMB a Unite. Eglurwyd mai’r Cyngor yw’r Cyngor cyntaf yng
Nghymru i wneud hyn. Mynegwyd llongyfarchiadau ar y cynllun blaengar sy’n
profi’r cyd-weithio llwyddiannus rhwng y
Cyngor a’r undebau llafur yng Ngwynedd. Nodwyd llongyfarchiadau i: ·
Glwb Peldroed Caernarfon ar ennill
Cwpan Cymru yn ddiweddar. ·
I ddisgyblion Ysgol Glan y Môr ac Ysgol y
Moelwyn am ddod yn gyntaf ac ail mewn cystadleuaeth Tasty Careers yn dilyn
mentora gan Tom o Swig Smoothies. Dymunwyd pob lwc i’r holl blant a phobl ifanc ar draws y sir
a fydd yn cystadlu yn Eisteddfod yr Urdd ddiwedd y mis. |
|
|
MATERION BRYS Nodi unrhyw eitemau sy’n fater brys ym marn y
Cadeirydd fel y gellir eu hystyried. Dogfennau ychwanegol: Cofnod: Dim i’w nodi. |
|
|
Ystyried
unrhyw gwestiynau gan aelodau etholedig, y rhoddwyd rhybudd priodol ohonynt o
dan Adran 4.18 o’r Cyfansoddiad. Dogfennau ychwanegol: Cofnod: Cyhoeddwyd atebion ysgrifenedig yr Aelodau
Cabinet i’r cwestiynau ymlaen llaw.) (1)
Cwestiwn
Y Cynghorydd Jina Gwyrfai Mater o bryder i lawer ohonom yw’r cynnydd amlwg yn nifer
dysgwyr yn ein hysgolion sy’n cael eu diarddel oherwydd ymddygiad annerbyniol,
peryglus neu’n fygythiol. Serch hynny, mae’n statudol bod pob plentyn yn derbyn
addysg hyd at 16 oed. Rhywbeth dros dro yw diarddel i fod, felly, ac y mae
amrywiaeth o strategaethau gan yr Adran Addysg- ar y cyd efo Asiantaethau
eraill- i ddelio gyda’r dysgwyr hyn, a’r nod o alluogi’r dysgwyr i ddychwelyd i
ysgol a pharhau i dderbyn addysg a fydd yn eu harfogi i’r dyfodol. A fedrwch amlinellu’r holl strategaethau sydd ar gael yng
Ngwynedd i ddelio gyda’r bobl ifainc hyn; a hefyd darparu data i ddangos a)
faint yw’r broblem, a b) pha mor effeithiol yw’r ddarpariaeth bresennol ? Ateb yr Aelod Cabinet dros Addysg, y Cynghorydd Dewi
Jones Ymatebwyd drwy nodi ei fod yn rhannu’r pryder a bod
ymddygiad anerbyniol a pryderus ar draws sir. Mynegwyd fod cefnogaeth angen ei
roi i’r plant sydd methu ymdopi yn yr ysgol am amryw reswm, ond pwysleisiwyd
mai nifer bychan yw’r rhain. Amlygwyd fod arwydd o oleuni gyda niferoedd sy’n
cael ei gwahardd yn lleihau a bod ffordd newydd yr adran o edrych ar gynhwysiad
wedi cyfrannu at hyn. Tynnwyd sylw at y ddwy ganolfan sydd yn Llanwnda ac yn
Nyffryn Nantlle i gefnogi'r bobl ifanc. Eglurwyd fod 220 o bobl ifanc yn agored
i wasanaethau, a bod mwy o achosion wedi cau eleni na sydd wedi ei hagor.
Nodwyd fod y broblem bell o gael ei datrys ond ei fod yn mynd i’r cyfeiriad
cywir. Cwestiwn Atodol Y Cynghorydd Jina Gwyrfai Diolchwyd am yr ateb, ond un peth bach i godi, y plant sydd
ar amserlen rhan amser gofynnwyd beth sy’n digwydd gweddill yr amser a pwy sy’n
gyfrifol am eu gofal tra mae rhiant yn gorfod gweithio. Ateb yr Aelod Cabinet dros Addysg, y Cynghorydd Dewi
Jones Nodwyd fod nifer o wasanaethau ar gael a bod pob achos yn
cael ei drin yn unigol. Ategwyd fod gweithwyr yn gweithio gyda phlant a
theuluoedd er mwyn dod o hyd i’r datrysiad addas i’r achos yn unigol. Ategwyd
fod achosion weithiau yn cymryd amser i sicrhau fod y plant yn ôl mewn amser
llawn amser. (2) Cwestiwn Y Cynghorydd Rhys Tudur Mae Cymdeithasau Tai yn ddiweddar wedi cael neu yn ceisio caniatâd am godi nifer o dai di gynsail mewn ceisiadau unigol ym mhentrefi Dwyfor, Botwnnog (18), Trefor (20), Nefyn (20), Chwilog (25), Ffor (27), Abererch (24), a hynny yn wyneb gwrthwynebiad lleol o ddatblygiadau sydd tu hwnt i raddfa sy’n addas i faint y pentrefi ac sy’n dyblu nifer y tai cymdeithasol yno dros nos ac yn her i hyfywedd y Gymraeg. Oes yna unrhyw dystiolaeth i ddangos bod y Cyngor yn awr yn gwrando a’u bod ddim yn gwbl glustfyddar i’r lleisiau lleol rheini, yn enwedig pan fo’r cynghorau cymuned wedi gwrthwynebu’r ceisiadau a phan fo deisebau efo dros ... gweld y cofnod llawn ar gyfer eitem 8. |
|
|
CYNLLUN CYNGOR GWYNEDD 2023-28 - ADOLYGIAD 2026/27 Cyflwyno adroddiad Arweinydd y Cyngor. Dogfennau ychwanegol:
Penderfyniad: Mabwysiadwyd Cynllun Cyngor Gwynedd 2023-28 – Adolygiad 2026/27. Cofnod: Cyflwynodd Arweinydd y Cyngor yr adroddiad gan nodi fod y
cynllun yn fap a fydd yn arwain y ffordd i ble mae’r Cyngor yn dymuno ei fod.
Pwysleisiwyd fod y blaenoriaethau yn cynnwys Gwynedd gyfartal, lewyrchus,
ofalgar, ac effeithlon. Tynnwyd sylw penodol at flaenoriaeth newydd Gwynedd
Gyfartal. Amlygwyd ei fod rhoi’r egwyddor o drin pawb yn deg wrth wraidd popeth
a bod prosiectau megis Merched mewn Arweinyddiaeth yn mynd i weithredu i fynd
i’r afael a’r rhwystrau sy’n cyfyngu ar gyfloedd pobl. Eglurwyd bod y Cynllun wedi ei fabwysiadu pum mlynedd yn ôl,
a gyda’r byd yn newid mor gyflym ei bod yn naturiol i adolygu a diweddaru’r
Cynllun. Nodwyd fod gweithdai wedi ei gynnal ddechrau’r flwyddyn gydag Aelodau
Cabinet er mwyn cytuno ar addasiadau cyn rhannu ar holl aelodau i dderbyn eu
sylwadau. Ymhelaethwyd drwy nodi fod nifer o’r sylwadau ac awgrymiadau wedi eu
hymgorffori yn y cynllun. Tynnwyd sylw at faes blaenoriaeth Gwynedd Yfory, gan
bwysleisio ei bwysigrwydd i sicrhau’r cychwyn gorau i blant a phobl ifanc
Gwynedd. Ynghyd a hynny ychwanegwyd ei fod yn holl bwysig fod Gwynedd yn sir
sy’n blentyn cyfeillgar ac yn sir trawma wybodus a diolchwyd i’r Is-Arweinydd
am ei arweiniad yn y maes. Amlygwyd prosiect newydd ym mlaenoriaeth Gwynedd Gymraeg,
sef ‘Nol i Wynedd’ sydd a’i nod o gryfhau poblogaeth Gwynedd er mwyn cyfrannu
at gymunedau bywiog a thwf yn nefnydd y Gymraeg. Nodwyd fod Cynllun Ymateb: Cyfiawnder drwy ein Dewrder wedi
ei gynnwys ar ddechrau’r Cynllun er mwyn tanlinellu’r ffaith fod y gwaith hwn
yn ymrwymiad parhaus. Diolchwyd i’r holl aelodau, gweithlu’r Cyngor,
partneriaid a chymunedau am weithio yn galed dros y sir a’r trigolion. Rhoddwyd cyfle i’r
aelodau ofyn cwestiynau a chynnig sylwadau. Nodwyd balchder drwy gyflwyno’r flaenoriaeth newydd, a'i fod
yn gam ymlaen er mwyn gwneud pethau yn wahanol, i wrando ar leisiau trigolion a
bod penderfyniadau yn cael ei gwneud gyda phawb mewn golwg ac nid y mwyafrif
bob amser. Tynnwyd sylw at y gwaith sydd yn cael ei wneud i greu sir plentyn
cyfeillgar gydag ymwybyddiaeth trawma a fod hyn yn cael effaith gadarnhaol ar
blant y Gwynedd. Pwysleisiwyd fod gwaith wedi ei wneud ond fod mwy i'w wneud.
Mynegwyd fod gweledigaeth Llechen Lan yn amlygu’r awydd sydd gan y Cyngor o
feddwl a buddsoddi yn y dyfodol, gydag un uchelgais sef i sicrhau'r gwasanaeth
gorau i bobl Gwynedd. Amlygwyd blaenoriaeth Gwynedd Ofalgar sydd a’r ffocws o
wella gwasanaethau gofal a hybu annibyniaeth i bobl fregus o fewn eu cymunedau.
Ategwyd fod y buddsoddiad a’r datblygiadau i greu gwasanaethau modern yn holl
bwysig, ond hynny drwy'r cyd-weithio cyson holl bwysig gyda phartneriaid i
ddarparu’r gofal gorau. Diolchwyd i holl staff gofal a holl ofalwyr y sir. Mynegwyd fod gwasanaethau megis gofal oedolion a phlant ac addysg yn wasanaethau drud i’w rhedeg, ac mai yma mae mwyafrif o gyllideb y Cyngor yn cael ei wario. Croesawyd adolygiad i’r Gwasanaethau Ieuenctid, sydd wedi derbyn toriad enbyd dros y blynyddoedd diwethaf, gan amlygu ei fod yn waith ataliol holl bwysig ... gweld y cofnod llawn ar gyfer eitem 9. |
|
|
MABWYSIADU STRATEGAETH DATBLYGU ECONOMAIDD NEWYDD I WYNEDD Cyflwyno adroddiad Yr Aelod Cabinet dros Economi a Chymuned. Dogfennau ychwanegol:
Penderfyniad: Mabwysiadwyd ‘Gwynedd 2035: Economi Sy’n Gweithio i
Bawb’ yn strategaeth datblygu economaidd i Wynedd. Cofnod: Cyflwynwyd yr adroddiad gan yr Aelod Cabinet dros Economi a
Chymuned gan nodi fod y strategaeth wedi ei ddatblygu gan fod y Cabinet wedi
adnabod bwlch o beidio cael un ddogfen sydd yn adnabod dymuniadau pobl y Sir ar
gyfer economi ac i osod cyfeiriad ar gyfer datblygu’r economi. Ategwyd fod
ariannu ar gyfer y maes datblygu’r economi yn gynyddol ansicr a bod pwyslais
Llywodraeth Cymru wedi bod ar gyfer cydweithio rhanbarthol, a bod buddsoddiad
wedi ei weld ar draws y gogledd ond dim cynlluniau cyffelyb ar gyfer Gwynedd.
Nodwyd fod ansicrwydd parhaus am yr economi yn fyd-eang a bod awyrgylch
tymhestlog yng Nghymru yn benodol. Amlygwyd fod agweddau positif a chryf am economi Gwynedd
megis potensial o fewn mentrau sydd eisoes yn bodoli, diweithdra yn isel a
lefelau cymwysterau’r gweithlu yn uchel. Mynegwyd mai pwrpas y strategaeth oedd
adnabod lle mae modd gwella, ac amlygwyd meysydd megis llai o bobl mewn oed
gwaith yn gweithio, cyflogau isel, gormod o waith rhan-amser a tymhorol a
diffyg amrywiaeth diwydiannau. Manylwyd fod y broses o ddatblygu’r strategaeth wedi bod yn
feintiol ac yn cynnwys ymchwil desg sylweddol gyda mewnbwn gan ystod o
randdeiliad o’r sector preifat, cyhoeddus a trydydd sector. Amlygwyd fod
mewnbwn wedi ei dderbyn gan Cynghorwyr drwy’r Pwyllgor Craffu Addysg ac
Economi. Nodwyd yr awydd i gael economi sy’n rhoi cyfle i bawb
wireddu eu llawn botensial gydag economi sy’n cryfhau cyfoeth naturiol a
diwylliannol y sir. Pwysleisiwyd ei fod yn gyfle cyffroes i wneud Gwynedd yn
gyrchfan rhagoriaeth mewn diwydiannau wrth barhau i feithrin ac ychwanegol at
sectorau traddodiadol fel amaeth a thwristiaeth. Mynegwyd y weledigaeth o gael
economi arloesol, gynhyrchiol a charbon isel sy’n cryfhau'r Gymraeg, creu
cyfleoedd newydd a chyfrannu at lesiant. Tywyswyd drwy’r tair thema sydd wedi
ei adnabod Mentergarwch, Pobl a Lles. Eglurwyd er mwyn gweithredu’r strategaeth eu bod yn awyddus
ffurfio Fforwm Economaidd a fydd wedi’i seilio ar y grŵp ymgynghorol
llwyddiannus a lywiodd gwaith y Gronfa Ffyniant Cyffredin. Ymhelaethwyd y bydd
hyn yn sicrhau llais i rannau gwahanol o Wynedd er mwyn sicrhau ymwybyddiaeth
o’r amrywiaeth ar draws y sir. Nodwyd mai'r Fforwm a fydd yn llunio'r Cynllun
Cyflawni’r flynyddol, a bydd fframwaith monitro a gwerthuso yn fodd o fesur
llwyddiant yn erbyn gweithgareddau. Rhoddwyd cyfle i’r
aelodau ofyn cwestiynau a chynnig sylwadau. Cefnogwyd y strategaeth gan groesawu strategaeth dda i ddenu
buddsoddiad i’r sir, nodwyd ei fod yn gychwyn ardderchog ac yn edrych ymlaen at
weld y targedau i weld beth sydd yn dod ohoni. Croesawyd y strategaeth gan edrych ymlaen at weld y Cynllun
Cyflawni. Mynegwyd siom o glywed am Uchelgais Gogledd Cymru yn tynnu allan o
gynllun Glynllifon, ond amlygwyd yr angen am ddatblygiad yn ne'r Sir. Gofynnwyd faint o rym fydd gan y Fforwm a beth fydd y drefn monitro er mwyn sicrhau dyraniad gwastad ar draws y sir, ac a fydd Cynghorwyr yn rhan o’r monitro. Nodwyd y bydd monitro yn rhagweithiol i ddatblygiad prosiectau a bydd gwaith yn cael ei gyfeirio at graffu. Eglurwyd y bydd ... gweld y cofnod llawn ar gyfer eitem 10. |
|
|
Cyflwyno adroddiad yr Aelod Cabinet dros Economi a Chymuned. Dogfennau ychwanegol:
Penderfyniad:
Cofnod: Cyflwynwyd yr adroddiad gan yr Aelod Cabinet dros Economi a
Chymuned gan nodi’r rheswm dros ystyried Ardoll Ymwelwyd yw sicrhau bod y
sector dwristiaeth yn cyfannu’n deg at gostau’r pwysau mae’n ei greu ar
wasanaethau lleol, yr amgylchedd, y Gymraeg a chymunedau’r sir. Ychwanegwyd fod
yr ardoll yn fodd o ail-fuddsoddi yn yr economi ymweld er lles trigolion a
busnesau lleol. Amlygwyd y sefyllfa bresennol, sef fod miliynau o ymweliadau
a Gwynedd bob blwyddyn yn creu pwysau cynyddol ar wasanaethau lleol mewn cyfnod
ble mae cyllidebau dan straen. Yn ôl Llywodraeth Cymru, nodwyd fod yr ardoll yn
ateb posib gan ei fod yn gofyn am gyfraniad bach gan ymwelwyd dros nos i’w ail
fuddsoddi'n lleol, gyda rheolaeth a thryloywder lleol. Pwysleisiwyd nad yw’r
cynnig yn ddatblygiad gwrth dwristiaeth, ond yn hytrach ceisio rheoli a
chryfhau’r economi mewn ffordd gynaliadwy yn y tymor hir. Ategwyd fod nifer o
ffyrdd o fesur yr economi ymweld, a bod rhain i’w gweld yn yr asesiadau
effaith, yn rhoi maint gwahanol ar economi Gwynedd ac felly yn effeithio ar
asesiadau ardrawiad effaith. Tynnwyd sylw at y
sylwadau a dderbyniwyd gan y Pwyllgor Craffu Addysg ac Economi a oedd yn
cynnwys yr angen am ymgynghoriad trylwyr yn cael ei gynnal ac ymrwymiad pendant
ar wariant yr arian. Mynegwyd fod proses fanwl y bydd i’w fabwysiadu os yn
dymuno’r ardoll, a nodwyd mai’r gyfradd genedlaethol yw 75c heb gynnwys TAW ar
gyfer y raddfa isaf (sy’n cynnwys meysydd gwersylla a hosteli) a £1.30 heb
gynnwys TAW ar yfer y raddfa uchaf. Nodwyd y bydd disgwyl i bawb sy’n aros dros
nos dalu’r ardoll ond fod eithriadau yn bodoli. Eglurwyd fod y Cyngor wedi
ystyried y potensial o gyflwyno ardoll er nifer o flynyddoedd, gyda gwaith
ymchwil Elwa o Dwristiaeth o 2018 wedi amlygu’r ardoll fel y ffynhonnell fyddai’n
dod a’r mwyaf o incwm i Wynedd i fuddsoddi yn yr economi ymweld. Esboniwyd mai’r gofyn heddiw yw penderfynu os dylid
gweithredu trefn ymgynghori gyhoeddus, a bydd y canlyniadau yn derbyn
ystyriaeth pan fydd penderfyniad terfynol yn cael ei wneud gan y Cyngor Llawn.
Amlygwyd fod y Cyngor yn cyd-weithio’n agos a Chonwy ac Ynys Môn ar gynnal
ymchwil asesiadau effaith, a bod trafod wedi bod gyda Chyngor Caerdydd sydd
wedi penderfynu mabwysiadu ardoll yn dilyn proses ymgynghori. Nodwyd fod yr asesiadau effaith wedi’u datblygu dan
arweiniad Llywodraeth Cymru, a nodwyd fod yr asesiad yn nodi y gellid gweld ar
ei waethaf golli 50 o swyddi neu greu 21 o swyddi ar ei orau. O ran y refeniw,
mynegwyd ei fod yn amrywio o £2.4m wrth ddefnyddio un set o ddata i dros £12m
os defnyddir un arall. Rhagwelir felly y bydd y swm yn uwch nac yr hyn sydd
wedi ei nodi yn y Cynnig Ardoll. Eglurwyd fod y drefn o ymgynghori wedi’i osod yn y ddeddf, ac mae’n gosod allan yn glir lle gellir buddsoddi incwm yr ardoll, ynghyd a’r angen i sefydlu Fforwm Partneriaeth Ardoll ar lefel awdurdod lleol. Amlygwyd fod y cynnig yn amlygu y ... gweld y cofnod llawn ar gyfer eitem 11. |
|
|
ADOLYGIAD BLYNYDDOL O GYDBWYSEDD GWLEIDYDDOL Y CYNGOR Cyflwyno adroddiad y Pennaeth Democratiaeth. Dogfennau ychwanegol: Penderfyniad: Cytunwyd i:
Cofnod: Cyflwynwyd adroddiad
y Pennaeth Democratiaeth gan nodi ei bod yn ofynnol i gyflwyno adroddiad yng
nghyfarfod blynyddol y Cyngor. Amlygwyd nad oes
newid sylweddol wedi ei wneud o ran y cydbwysedd gwleidyddol ac felly
dim ond newidiadau bychain sydd i’w penderfynu o ran trefniadau pwyllgorau. PENDERFYNWYD cytuno i:
o Pwyllgor
Craffu Addysg ac Economi - Grŵp
Plaid Cymru o Pwyllgor
Craffu Cymunedau - Grŵp Annibynnol o Pwyllgor
Craffu Gofal 0 Grŵp Annibynnol |
|
|
PENODI CADEIRYDD I'R PWYLLGOR GWASANAETHAU DEMOCRATIAETH 2026/27 Penodi Cadeirydd i’r Pwyllgor Gwasanaethau Democratiaeth ar gyfer 2026/27. [Yn unol â gofynion Adran 14 o Fesur Llywodraeth Leol (Cymru) 2011, y Cyngor llawn sydd i benodi Cadeirydd y Pwyllgor Gwasanaethau Democratiaeth ac ni all benodi aelod o grŵp gwleidyddol sy’n cael ei gynrychioli ar y weithrediaeth.] Dogfennau ychwanegol: Penderfyniad: Penodi’r Cynghorydd Dewi Owen yn Gadeirydd y
Pwyllgor Gwasanaethau Democratiaeth am 2026/27. Cofnod: Gwahoddwyd y Cyngor
i benodi cadeirydd i’r Pwyllgor Gwasanaethau Democratiaeth ar gyfer 2026/27. PENDERFYNWYD penodi’r
Cynghorydd Dewi Owen yn Gadeirydd y Pwyllgor Gwasanaethau Democratiaeth am
2026/27. |
|
|
PENODI AELODAU I'R PWYLLGOR SAFONAU - ARGYMHELLION PANEL CYFWELD Cyflwyno adroddiad y Swyddog Monitro. Dogfennau ychwanegol: Penderfyniad: Bod y Cyngor yn penodi Carys Edwards a Neil Hawkins yn
Aelodau Annibynnol o'r Pwyllgor Safonau am gyfnod o 6 blynedd. Cofnod: Cyflwynwyd adroddiad y Swyddog Monitro yn argymell i’r Cyngor
benodi Carys Edwards a Neil Hawkins yn Aelodau Annibynnol o’r Pwyllgor Safonau
am gyfnod o 6 blynedd. PENDERFYNWYD penodi Carys Edwards a Neil Hawkins yn
Aelodau Annibynnol o'r Pwyllgor Safonau am gyfnod o 6 blynedd. |
|
|
RHYBUDDION O GYNNIG A) RHYBUDD O GYNNIG GAN Y CYNGHORYDD EINIR WILLIAMS Yn unol â’r Rhybudd o Gynnig a dderbyniwyd dan Adran 4.19 o’r Cyfansoddiad, bydd y Cynghorydd Einir Williams yn cynnig fel a ganlyn:- Amddiffyn Enwau Lleoedd Cymraeg ar Fapiau’r
Arolwg Ordnans Dwi eisiau mynegi pryder dwfn ac angerddol ynghylch polisi presennol yr Arolwg Ordnans (AO) sy’n arwain at ddileu, tanseilio ac anwybyddu enwau lleoedd Cymraeg sydd wedi bod yn rhan o’n tirwedd ers canrifoedd. Ar hyn o bryd, mae mapiau Arolwg Ordnans yn: · Disodli enwau Cymraeg hanesyddol â ffurfiau Saesneg nad oes ganddynt sail na thraddodiad, e.e. The Mushroom Garden am Goed Cerrig y Frân, Heather Terrace Path am Lwybr Gwregys. · Rhoi enwau Saesneg ochr yn ochr ag enwau Cymraeg, gan greu’r argraff bod yr enwau Cymraeg yn ddewisol neu’n eilradd, e.e. Cwm Cneifion / Nameless Cwm, Bala Lake / Llyn Tegid. ‘Snowdon/Yr Wyddfa (er gwaethaf y ffaith nad yw Awdurdod Parc Cenedlaethol Eryri yn defnyddio'r enw Snowdon bellach.)' Mae’r Cyngor hwn yn beirniadu’r arferion hyn, gan eu bod yn cyfrannu’n uniongyrchol at golli enwau Cymraeg, ac felly’n tanseilio ein hiaith, ein hanes a’n hunaniaeth genedlaethol. Pan fo’r Arolwg Ordnans yn mabwysiadu enw Saesneg, mae’n ymddangos ar wefannau, arwyddion, cyhoeddiadau, a’r cyfryngau ac o ganlyniad, mae’r enw Cymraeg yn cael ei wthio i’r cysgod. Mae hyn yn digwydd hyd yn oed ymhlith siaradwyr Cymraeg ifanc, sydd yn aml yn cael eu harwain i gredu mai’r enw Saesneg yw’r “safonol”. Dyma sut mae iaith yn cael ei gwanhau, nid mewn un ergyd, ond mewn mil o gamau bach. Mae enwau lleoedd Cymraeg yn rhan o’n DNA diwylliannol. Maent yn adrodd hanes y tir, y bobl, y chwedlau, y gwaith, y bywyd. Nid oes gan neb hawl i’w dileu na’u disodli. Felly, dwi eisiau rhoi cynnig i’r cyngor hwn heddiw ein bod ni yn : 1. Ysgrifennu at yr Arolwg Ordnans i alw arnynt i roi diwedd ar y polisi niweidiol presennol, ac i fabwysiadu egwyddor glir a syml a defnyddio enwau lleoedd tirweddol Cymraeg yn unig ar fapiau yng Nghymru. 2. Galw ar Lywodraeth Cymru i ymyrryd yn ffurfiol ac i sicrhau bod yr Arolwg Ordnans yn parchu ac yn diogelu enwau Cymraeg hanesyddol. Nid yw hyn yn fater o fapiau yn unig. Mae’n fater o hunaniaeth, parch a chyfiawnder diwylliannol. B) RHYBUDD O GYNNIG GAN Y CYNGHORYDD NIA JEFFREYS Yn unol â’r Rhybudd o Gynnig a dderbyniwyd
dan Adran 4.19 o’r Cyfansoddiad, bydd y Cynghorydd Nia Jeffreys yn cynnig fel a
ganlyn:- Mae’r Cyngor yn nodi llofruddiaeth yr Aelod Seneddol, Jo Cox ar 16/06/2016, ddeng mlynedd yn ôl eleni. (Bu i’r AS David Amess hefyd gael ei lofruddio ar 15/10/2021). Mewn byd sy’n gynyddol dreisgar ac ymosodol, trist yw’r ffaith bod aelodau etholedig, o bob plaid ac ar bob lefel o lywodraeth, yn gynyddol agored i sarhad a chamdriniaeth. Dengys ymchwil diweddar fod 72% o Gynghorwyr wedi dioddef ryw fath o fygythiad - boed yn eiriol neu’n waeth - yn ystod y 12 mis diwethaf. Mae’r Cyngor hwn yn ... view the full Rhaglen text for item 15. Dogfennau ychwanegol: Penderfyniad: Dwi eisiau mynegi pryder dwfn ac angerddol ynghylch polisi
presennol yr Arolwg Ordnans (AO) sy’n arwain at ddileu, tanseilio ac anwybyddu
enwau lleoedd Cymraeg sydd wedi bod yn rhan o’n tirwedd ers canrifoedd. Ar hyn o bryd, mae mapiau Arolwg Ordnans yn:
Mae’r Cyngor hwn yn beirniadu’r arferion hyn, gan eu bod yn
cyfrannu’n uniongyrchol at golli enwau Cymraeg, ac felly’n tanseilio ein
hiaith, ein hanes a’n hunaniaeth genedlaethol. Pan fo’r Arolwg Ordnans yn
mabwysiadu enw Saesneg, mae’n ymddangos ar wefannau, arwyddion, cyhoeddiadau,
a’r cyfryngau ac o ganlyniad, mae’r enw Cymraeg yn cael ei wthio i’r cysgod. Mae hyn yn digwydd hyd yn oed ymhlith siaradwyr Cymraeg
ifanc, sydd yn aml yn cael eu harwain i gredu mai’r enw Saesneg yw’r “safonol”.
Dyma sut mae iaith yn cael ei gwanhau, nid mewn un ergyd, ond mewn
mil o gamau bach. Mae enwau lleoedd Cymraeg yn rhan o’n DNA diwylliannol.
Maent yn adrodd hanes y tir, y bobl, y chwedlau, y gwaith, y bywyd. Nid oes gan
neb hawl i’w dileu na’u disodli. Felly, dwi eisiau rhoi cynnig i’r cyngor hwn heddiw ein bod
ni yn :
Nid yw hyn yn fater o fapiau yn unig. Mae’n
fater o hunaniaeth, parch a chyfiawnder diwylliannol. Cofnod: (A)
Cyflwynwyd
y rhybudd o gynnig gan y Cynghorydd Einir Williams o dan Adran 4.19 y
Cyfansoddiad, ac fe’i heiliwyd. Mynegwyd cefnogaeth
frwd i’r cynnig gan aelodau gan nodi: ·
Fod y
mater yn agos at galon nifer o Aelodau. ·
Derbyniwyd
enghreifftiau o enwau hanesyddol sydd á gwreiddiau dwfn mewn chwedlau,
daearyddiaeth a hanes Cymru. Nodwyd yr angen i’w cadw drwy’r mapiau. ·
Amlygwyd
fod enwau tai yn diflannu yn ogystal ag bod angen ymrwymiad gan y Cyngor i
beidio bod yn rhagrithiol ac i ddefnyddio cyfeiriadau Cymraeg mewn gohebiaeth. ·
Talwyd
teyrnged i ŵr a oedd wedi brwydro yn galed am y mater hwn sef diweddar
Eilian Williams, Dyffryn Peris, a diolchwyd iddo am ei waith. ·
Pwysleiswyd
fod yr enwau yma yn rhan o ddiwylliant Cymru, ac mae wir angen eu cadw. ·
Cytunwyd
i ychwanegu cymal i alw ar awdurdodau
eraill ar draws Cymru ddilyn y cynnig hwn. ·
Amlygwyd
fod y Cyngor yn gwneud gwaith yn cael ei wneud ers blynyddoedd i geisio
dylanwadu ar Lywodraeth Cymru a bod
gwaith wedi ei wneud i gadw enwau llefydd Cymraeg. ·
Mynegwyd
nad oes gan Lywodraeth Cymru bŵer uniongyrchol ar y mater hwn ond
gobeithiwyd y byddant yn edrych ar fater yn ddifrifol a rhoi pwysau ar yr AO i
sicrhau eu bod ar fapiau. ·
Cynnig
gwelliant – fod y Cyngor hwn yn galw ar Swyddog Monitro i anfon memorandwm
arddel enwau Cymraeg yn unig. Ymatebwyd drwy nodi fod enwau strydoedd yn
swyddogol ac felly fod ffiniau cyfriethiol, ond y bydd y Cyngor pan yn bosib yn
arddel yr enw Cymraeg ac i withio y ffiniau cyfriethiol gymaint a sydd yn
bosib. ·
Addewidwyd
y bydd y Cyngor wrth ysgrifennu at yr Arolwg Ordnans yn gofyn am gyfarfod
swyddogol i drafod y mater. PENDERFYNWYD mabwysiadu’r cynnig, sef:- Dwi eisiau mynegi pryder dwfn ac angerddol ynghylch
polisi presennol yr Arolwg Ordnans (AO) sy’n arwain at ddileu, tanseilio ac
anwybyddu enwau lleoedd Cymraeg sydd wedi bod yn rhan o’n tirwedd ers
canrifoedd. Ar hyn o bryd, mae mapiau Arolwg Ordnans yn:
Mae’r Cyngor hwn yn beirniadu’r arferion hyn, gan eu bod
yn cyfrannu’n uniongyrchol at golli enwau Cymraeg, ac felly’n tanseilio ein
hiaith, ein hanes a’n hunaniaeth genedlaethol. Pan fo’r Arolwg Ordnans yn
mabwysiadu enw Saesneg, mae’n ymddangos ar wefannau, arwyddion, cyhoeddiadau,
a’r cyfryngau ac o ganlyniad, mae’r enw Cymraeg yn cael ei wthio i’r cysgod. Mae hyn yn digwydd hyd yn oed ymhlith siaradwyr Cymraeg ifanc, sydd yn aml yn cael eu harwain i gredu mai’r enw Saesneg yw’r “safonol”. Dyma sut mae iaith yn cael ei gwanhau, ... gweld y cofnod llawn ar gyfer eitem 15. |
|
|
YMATEBION / DIWEDDARIADAU I RYBUDDION O GYNNIG BLAENOROL Llythyr gan Lywodraeth Cymru mewn ymateb i Rybudd o Gynnig y Cynghorydd Gruffydd Williams i gyfarfod 5 Mawrth, 2026 o’r Cyngor ynglŷn a System Adnabod Digidol. Dogfennau ychwanegol: |